ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ނަމާއި އެޑްރެސް ސިއްރުކުރެވިފައި

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ބަންދުން ދޫކުރުމުގެ އަމުރު ބާޠިލު؛ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކުރި

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކޯޓު އަމުރު، ކުޑަކުއްޖަކާ މެދު ޖިންސީ އަމަލެއް ހިންގުން، މުޖުތަމައުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް އޮތުން

ދަށު ކޯޓު: ލ. މާވަށު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު O7C/MA/2022/9

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

އިތުބާރުކުރެވޭ މަޤާމެއްގައި ހުރެ ކުޑަކުއްޖަކާއެކު ޖިންސީ ޢަމަލު ހިންގިކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކޮށްފައިވާ މީހަކު، ބަންދު މުރާޖަޢާކޮށް ޝަރުޠާއެކު ދޫކޮށްލުމަށް މާވަށު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން ނެރުނު އަމުރަކީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 އާއި މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކާ އެއްގޮތަށް ނެރެފައިވާ އަމުރެއްތޯއާއި، ބަންދުކުރުމުގެ ޙާލަތު ބަދަލުވެފައިވޭތޯ؛ އަދި ރިމާންޑް ޖަލަކަށް ބަދަލުނުކުރުމަކީ ދޫކޮށްލުމުގެ ސަބަބަކަށް ވޭތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: އިތުބާރުކުރެވޭ މަޤާމެއްގައި ހުރެ ގާތްތިމާގެ ކުޑަކުއްޖަކާމެދު އެކި ދުވަސްމަތިން ޖިންސީ ގޯނާކުރިކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ރިމާންޑް ޖަލެއްގައި ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކޮށްފައިވިއެވެ. ޙުކުމްކުރުމާ ހަމައަށް މައްސަލަ ދިޔައިރު ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމަށް އެދުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ބަންދުކޮށް ދިގު މުއްދަތެއް ވެފައި، އަދިވެސް ކަސްޓޯޑިއަލް ޖަލެއްގައި ހުރުމާއި، ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ ފުރުޞަތު ނެތުމާއި، ކުރީގެ ކުށުގެ ރެކޯޑެއް ނެތުމަށް ބަލައި، ގެއިން ބޭރަށް ނުނިކުތުމުގެ ޝަރުޠާއެކު މާވަށު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން ދޫކޮށްލިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ޕީޖީ ބުނީ އަމުރަކީ ޤާނޫނުއަސާސީއާއި 12/2009 އާއި މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ސާބިޤާތަކާ ޚިލާފު އަމުރެއް ކަމަށާއި، ނުރައްކާތެރިކަމުގެ ޙާލަތު ބަދަލުވިގޮތް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާ ކަމަށެވެ. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ބުނީ ޙާލަތު ބަދަލުވެފައިވާކަމަށާއި، ރިމާންޑް ޖަލަކަށް ބަދަލުނުކުރުމަކީ ޖަލުތަކާއި ޕެރޯލްގެ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމަށާއި، ޞިއްޙީ މައްސަލަތައް ހުރިކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: 12/2009 ގެ ދަށުން ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާގެ އަޞްލީ ޙާލަތަކީ ނުރައްކާތެރި މީހެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވުން ކަމަށްވާއިރު، ނުރައްކާތެރިކަމާއި ތަކުރާރުކުރުމުގެ ޙާލަތު ބަދަލުވި ސަބަބު އަމުރުން ނޭނގޭތީއާއި، ޖަލުގެ ބާވަތަކީ އިޞްލާޙުކުރެވޭ އިޖުރާއީ އައިބަކަށްވާތީ، އަމުރު ބާޠިލުކުރިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ ދަށުން ދަޢުވާކޮށްފައިވާ މައްސަލައެއްގައި ބަންދާމެދު ގޮތް ނިންމުމުގައި ރިޢާޔަތްކުރަންވާނީ ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އިޖުރާއަތަށެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/13).
2. ޤާނޫނުއަސާސީގެ ޢާންމު އުޞޫލަކީ ޙުކުމްކުރުމުގެ ކުރިން މީހަކު ބަންދުގައި ނުބެހެއްޓުން ކަމުގައި ވިޔަސް، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ ދަށުން ކުޑަކުއްޖަކަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރިކަމުގެ ތުހުމަތު ކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ލިބިފައިވާ މީހާގެ އަޞްލީ ޢާންމު ޙާލަތަކީ، އެ މީހަކީ މުޖުތަމަޢާއި ކުޑަކުދިންގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާތެރި މީހެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވުމެވެ. މި އުޞޫލަކީ ހައިކޯޓުން ބަލައިގެންފައިވާ، ސުޕްރީމް ކޯޓުން ބަދަލުނުކުރާ އުޞޫލަކަށްވާތީ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 141 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން އޭގެ މަތިން ޢަމަލުކުރަންވާނެއެވެ.
3. މި އަސާސީ ޙައްޤު ހަނިކޮށްފައިވަނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 35 ވަނަ މާއްދާއިން ކުޑަކުދިންނަށް ޚާއްޞަ ރައްކާތެރިކަން ލިބުމުގެ ޙައްޤާއި، 17 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ރައްކާތެރިކަން ލިބިދޭންޖެހޭ ބަޔަކަށް ރައްކާތެރިކަން ދިނުމަކީ ތަފާތުކުރުމެއް ނޫންކަމުގެ އުޞޫލަށް ބިނާކޮށް، ކުދިންގެ ޢުމުރުގެ ސަބަބުން ހުންނަ ފަސްޖެހުމާއި ކުށް ސާބިތުކުރުމުގައި ހުރި ހުރަސްތައް ނައްތާލުމުގެ މަޤްޞަދުގައެވެ.
4. ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކޮށްފައިވާ މީހެއްގެ ބަންދުކުރި ޙާލަތު ބަދަލުވެއްޖެނަމަ، ބަދަލުވި ސަބަބު އިޖްމާލީ ގޮތެއްގައި ނަމަވެސް ކޯޓުން ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ. ކުދިންގެ ސަލާމަތަށްޓަކައާއި ކުށް ތަކުރާރުކުރުމުގެ ނުރައްކާގެ ސަބަބުން ބަންދުކޮށްފައިވާ މީހެއްގެ ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމުގައި، ކުރީގެ ކުށުގެ ރެކޯޑާއި ބަންދުގައި ހޭދަވި މުއްދަތާއި ހެކިބަސް ނަގާ ނިމުން ފަދަ، އެ މީހާއަށް ޚާއްޞަ ޙާލަތްތަކަށް އެކަނި ރިޢާޔަތްކޮށް ގޮތެއް ނުނިންމޭނެއެވެ؛ މުޖުތަމަޢާއި ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤާ އަޅައިކިޔުމަށްފަހުގައެވެ.
5. ނުރައްކާތެރިކަމާއި ކުށް ތަކުރާރުކުރުމުގެ ޙާލަތު ބަދަލުވިކަމަށް ބުރަވި ސަބަބު ބަޔާންނުކޮށް ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަކީ ޤާނޫނީ އުޞޫލާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ.
6. ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ރިމާންޑް ޖަލެއްގައި ބަހައްޓަން އަމުރުކޮށްފައިވާ މީހަކު ކަސްޓޯޑިއަލް ޖަލުން ރިމާންޑް ޖަލަކަށް ބަދަލުނުކުރުމަކީ، މައުޟޫޢާއި ނިޔާއަށް އަސަރުނުކުރާ، އިޞްލާޙުކުރެވޭ އިޖުރާއީ އައިބެކެވެ. އެއިން މުޅި އިޖުރާއަތު ޣައިރުޤާނޫނީއެއް ނުވާނެއެވެ (2020/SC-A/108، 109، 110). މުޖުތަމަޢުގެ ޙައްޤާ އަޅައިކިޔާއިރު މުޖުތަމަޢުގެ ޙައްޤު އިސްވާތީ، އެއީ ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަށް އެކަށީގެންވާ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނޫނެވެ.
7. ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ކުރެވޭ ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ޤާނޫނުން ލިބިދީފައިވަނީ މައުޟޫޢީ މައްސަލަ ބަލާ ކޯޓަށް ކަމުން، ޚާއްޞަ އިސްތިސްނާއީ ޙާލަތެއްގައި މެނުވީ އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަކުން ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަކީ އައިބުކަމެކެވެ. ބަންދާމެދު ގޮތް ނިންމަންވާނީ މައުޟޫޢީ ގޮތުން މައްސަލަ ބަލާ ކޯޓުންނެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 (ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާ، 20 ވަނަ މާއްދާ، ބަންދަށް އެދުމާއި ރިޢާޔަތްކުރާ ކަންކަމާ ބެހޭ މާއްދާތައް، އަދި 26 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) (މާއްދާ ނަންބަރުތައް PDF ގައި ބަދަލުވެފައިވާތީ ޖާނާފައި)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ (ޖާނާފައި)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 141 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) (ޖާނާފައި)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 17 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (ޖާނާފައި)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 16 ވަނަ މާއްދާ (ޖާނާފައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 14/2013 (ޖަލުތަކާއި ޕެރޯލްގެ ޤާނޫނު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: 2021/SC-A/13 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުއްސަލާމް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: 2020/SC-A/108، 109، 110 (ޢަލީ ޒުބައިރު އާއި އިތުރު މީހުން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: 2016/SC-A/23 (މީޑިއާނެޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• ހައިކޯޓު: 2019/HC-A/32 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު ޝާފިޢު)
• ހައިކޯޓު: 2020/HC-A/92 (އަޙްމަދު ރިފްޝާން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ހައިކޯޓު: 2021/HC-A/44 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޙުސައިން ސާހިލް ސަޢީދު)
• ހައިކޯޓު: 2022/HC-B12/75 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ހުނައިސާ އާދަމް ނަސީރު)
• ހައިކޯޓު: 2022/HC-B12/94 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ފަޟުލޫން މުޙައްމަދު)
• ހައިކޯޓު: 2022/HC-B12/96، 100 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު ޠައިފް ރިޟްވާން އަދި އިތުރު މީހަކު)