ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އަޙްމަދު ޠައިފް ރިޟްވާން އަދި ނިހާލް މުޙައްމަދު ޢާޞިމް

ނަތީޖާ: ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ދެ އަމުރު ބާޠިލު؛ 7 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ދައުލަތުން ހުށަހަޅައިފިނަމަ ބަންދާމެދު އަލުން ގޮތެއް ނިންމުމަށް ދަށު ކޯޓަށް އެންގި

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކޯޓު އަމުރު

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B6(541,542-2022)/2022/03

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

މަސްތުވާތަކެތި ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ދަޢުވާ އުފުލުމަށްފަހު، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް ދައުލަތުން އެދުނުއިރު، ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތްތަކުގެ ކުށުގެ ރެކޯޑު ނެތުން، ޢުމުރު ފަދަ ޚާއްޞަ ސިފަތަކަށް ބަލައި ޝަރުޠުކޮށް ދޫކުރި އަމުރުތަކަކީ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތް އަމުރުތަކެއްތޯ؛ އަދި ބަންދުކުރި ޙާލަތު ބަދަލުވިގޮތް ބަޔާންކުރަންޖެހޭތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ބިދޭސީއަކު ދިރުވާލައިގެން އެތެރެކުރި ކޮކެއިން ބުލެޓުތަކާ ޙަވާލުވާން އައިކަމަށް ބެލެވޭ ދެ ފަރާތެއް ހައްޔަރުކޮށް ބަންދު އިތުރުކުރަމުން އައިސް، ޓްރެފިކިންގ (އަދި އެކަކު ބޭނުންކުރުމުގެ) ދަޢުވާ ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ކުށުގެ ރެކޯޑު ނެތުމާއި، ކުށް ރާވާ ހިންގާ ފަރާތެއްކަން ނޭނގުމާއި، ބަންދުން އިތުރު ކުށްތަކަށް އަރައިގަތުމުގެ ފުރުޞަތު ފަހިވުމާއި، އަނިޔާވެރިކަން ނުހިމެނުމާއި، (އެކަކުގެ) ޢުމުރަށް ބަލައި ޕާސްޕޯޓް ހިފެހެއްޓުމާއެކު ޝަރުޠުކޮށް ދޫކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ތުހުމަތުގެ ހެކި ހުރިކަމާއި ޓްރެފިކިންގއަކީ ބާވަތުން ނުރައްކާތެރި ކުށެއްކަމާއި ޙާލަތު ބަދަލުވެފައި ނުވާ ކަމަށެވެ. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތްތަކުން ބުނީ ދޫކުރީ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރުގެ ތެރެއިން ކަމަށާއި ބޮޑު ކުށެއްގެ ތުހުމަތަކީ އެކަނި ބަންދުގެ ސަބަބެއް ނޫން ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ދޫކުރި އަމުރުތަކުން ތުހުމަތުގެ މިންގަނޑަށް ބަދަލު އައިގޮތް ނޭނގޭކަމާއި، ދޫކުރުމުގެ ސަބަބުތަކަކީ ހަމައެކަނި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތްތަކުގެ ޚާއްޞަ ސިފަތަކެއްކަމާއި، މުޖުތަމަޢުގެ ޙައްޤާ އަޅައިކިޔައި ވަޒަން ނުކުރާކަމަށް ބަލައި އަމުރުތައް ބާޠިލުކުރެވުނެވެ. ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒް ތާއީދުކުރައްވަމުން ފާހަގަކުރެއްވީ ޓްރެފިކިންގގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރެއްޖެނަމަ އެމީހަކީ މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާތެރި މީހެއްކަމަށް ބެލެވޭނެ ކަމަށާއި، ކޮންމެ ބައިވެރިއަކުވެސް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ ކަމަށެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރުމާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ޙާލަތް ވުޖޫދުވުން ޝަރީޢަތުގެ އަޑުއެހުމެއްގައި ޤާއިމުކުރެވި ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ނިންމާފައިވާ މީހަކު ދޫކޮށްލާނަމަ، އެ ޙާލަތު ބަދަލުވެފައިވާ ގޮތް އިޖުމާލީ ގޮތެއްގައި ނަމަވެސް ކޯޓުން ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 23)
2. ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރިކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ މައްސަލައެއްގައި ދަޢުވާ ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމަށްފަހު، އިބްތިދާއީ މަރުޙަލާގައި ދަޢުވާ ކުރެވޭނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށް ވަޒަންކުރާ މިންގަނޑަށްވުރެ ދަށްކަމަށް ނުވާހާ ހިނދަކު، ބަންދާމެދު ނިންމުމުގައި ބުރަވާންވާނީ މަފްތޫޙް ސަޢީދު ޤަޟިއްޔާގެ ތުހުމަތު ވަޒަންކުރުމުގެ މިންގަނޑަށެވެ. (ޕެރ. 25–26)
3. 2011/SC-A/33 (ޢަބްދުއްލަޠީފް މުޙައްމަދު) ގެ އުޞޫލު އުވާލާފައިނުވާއިރު، އެ ޤަޟިއްޔާ އުވާލުމަކާނުލައި އެ އުޞޫލު އުވައެއް ނުލެވޭނެއެވެ؛ ނަމަވެސް ޝަހީބް އިބްރާހީމް ޤަޟިއްޔާގެ ނަތީޖާއަކީ ޢަބްދުއްލަޠީފް ޤަޟިއްޔާގެ އުޞޫލު ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ޝަހީބް ޤަޟިއްޔާގެ އުޞޫލުތަކާ އެކުގައި ކިޔުމެވެ. (ޕެރ. 29–30)
4. މަސްތުވާތަކެތި ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ކުށަކީ މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާތެރި ކުށެއްކަމަށް ޤާނޫނީ އިފްތިރާޟެއް އުފައްދައި، އެކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހަކީ ފުރަތަމަވެސް މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާތެރި މީހެއްކަމަށް ބަލާގޮތަށް އެ އުޞޫލު ތަޠުބީޤު ނުކުރެވޭނެއެވެ؛ ބަންދާމެދު ނިންމަންވާނީ ކުށުގެ ޢަމަލާ ގުޅުންހުރި ހެކި ފަދަ އެމީހާއަށް ނިސްބަތްކުރެވޭ ކަންކަމަށް ބަލައިގެންނެވެ. (ޕެރ. 31)
5. މަސްތުވާތަކެތި ޓްރެފިކްކުރުމަކީ ޖިސްމާނީ އަނިޔާއެއް ނުހިމެނުނު ނަމަވެސް މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ވަރަށް ނުރައްކާތެރި ކުށްތަކެއްކަމުން، މިފަދަ މައްސަލަތަކުގައި ހެކިތަކަށް ބަލައި ކުށުގެ ޢަމަލުގައި އެމީހާގެ ބައިވެރިވުން އޮތް ނިސްބަތަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، އެމީހާގެ ކިބައިން މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާ އޮތް މިންވަރަށް ބަލަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 32–33)
6. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހަކީ މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާތެރި މީހެއްތޯ ވަޒަންކުރުމުގައި، ޢަލީ ޒުބައިރު ޤަޟިއްޔާގެ އުޞޫލަށް ރިޢާޔަތްކޮށް މުޖުތަމަޢުގެ ޙައްޤާއި ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާއަށް ނިސްބަތްކުރެވޭ ޚާއްޞަ ސިފަތައް އަޅައިކިރަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 34، 36)
7. ވަޒަންކޮށް ނަތީޖާއަށް ވާސިލުވި ސަބަބުތަކުގެ ދިގު ތަފުޞީލެއް ދޭކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ؛ މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާ ކުރިން އޮތުމަށްފަހު އެ ސަބަބު ފިލައިދިޔަ ގޮތް އިޖުމާލީ ގޮތެއްގައި ބަޔާންކުރުމުން ފުދޭނެއެވެ. (ޕެރ. 37)
8. ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާގައި މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާތެރި މީހުންކަމަށް ނިންމާފައިވާ ފަރާތްތައް، ދަޢުވާ އުފުލުމަށްފަހު މުޖުތަމަޢުގެ މަޞްލަޙަތު ވަޒަންކުރުމަކާނުލައި ހަމައެކަނި އެ ފަރާތްތަކަށް ނިސްބަތްކުރެވޭ ޚާއްޞަ ސިފަތަކަށް (ކުށުގެ ރެކޯޑު ނެތުން، ޢުމުރު، ރާވާ ހިންގާ ބައެއް ނޫންކަމަށް ބެލުން) ބިނާކޮށް ދޫކުރުމަކީ ކަމާގުޅޭ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތް ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 27، 38)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '13')
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 141 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) (ލިޔުމުގައި '313'؛ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 53 ވަނަ މާއްދާ އަދި 62 ވަނަ މާއްދާ (ލިޔުމުގައިވާ ގޮތަށް)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 ގެ 335 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) (ލިޔުމުގައިވާ ގޮތަށް؛ ދަޢުވާ ކުރެވޭނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށް ނިންމުން)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021-SC-REG-01 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) (ލިޔުމުގައި '33')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) (ދަޢުވާކޮށްފައިވާ މާއްދާތައް)
• 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2021/SC-A/50 (މަފްތޫޙް ސަޢީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2011/SC-A/33 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުއްލަޠީފް މުޙައްމަދު)
• 2020/SC-A/108, 109, 110 (ޢަލީ ޒުބައިރު އާއި އިތުރު މީހުން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2019/SC-A/15 (އިބްރާހީމް ޢަބްދުއްލަޠީފް ވ. އޯނަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• 2022/SC-A/51 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އޚމ)
• 2018/SC-A/31 (އަޙްމަދު ޝިޔާޛް އަދި އިތުރު ފަރާތްތަކެއް ވ. ފުރަނަ ހޯލްޑިންގްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• 2022/HC-B12/75 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ހުނޭސާ އާދަމް ނަސީރު)
• 2022/HC-B12/94 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ފަޟުލޫން މުޙައްމަދު)
• 2022/HC-B12/64 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިބްރާހީމް ރައްޒާން)
• 2022/HC-B12/66 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުލްޢަޒީޒް އިބްރާހީމް)
• 2020/HC-A/286-290 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު ތަޤިއްޔު އަދި އިތުރު މީހުން)
• 2020/HC-A/134 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު ނާޖިޙް މޫސާ)