ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އިބްރާހީމް ރައްޒާން

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ޝަރުޠުތަކާއެކު ދޫކުރި އަމުރު ޤާއިމް (ނިންމުމުގެ ބައި ކިޔޭގޮތެއް ނެތް)

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ބަންދުން ދޫކޮށްލުން

ދަށު ކޯޓު: ސ. މަރަދޫފޭދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 145-J/MA/2022/1238

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދުކުރި މީހަކު ޝަރުޠުތަކާއެކު ދޫކޮށްލުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނެރުނު އަމުރަކީ ޤާނޫނުއަސާސީ، ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ ބަންދާބެހޭ މާއްދާ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނާއި ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދާ ޚިލާފު އަމުރެއްތޯ؛ އަދި ކަފާލާތުން ދޫނުކުރެވޭ ޓެރަރިޒަމްގެ ކުށެއްގައި ޝަރުޠުކޮށް ދޫކުރެވޭތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ޔޯގާ ދުވަހުގެ ޙަރަކާތަށް ގަދަކަމުން ވަދެ ހަމަނުޖެހުން ހިންގި މައްސަލައިގައި ދިދައާއި ސައުންޑް ސިސްޓަމް ޕިކަޕަށް އެރުވުމުގައި ހަރަކާތްތެރިވިކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރި މީހާ 5 ދުވަހަށް ބަންދުކުރުމަށްފަހު، ބަންދުގެ މުއްދަތު އިތުރުކުރުމަށް ފުލުހުން އެދުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން، ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ ހެކި ހުރި ނަމަވެސް ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ގެ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވިކަމަށް ދަލާލާތުކުރާ ހަރުދަނާ ސަބަބެއް ނެތީތީ ޝަރުޠުތަކާއެކު ދޫކޮށްލުމަށް އަމުރުކުރި.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ އަމުރަކީ ޓެރަރިޒަމް ޤާނޫނާއި ގަވާއިދާއި މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކާ ޚިލާފު ކަމަށާއި، ކަފާލާތުން ދޫނުކުރެވޭ ކުށެއްގައި ޝަރުޠުކޮށް ދޫކުރުން ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމަށެވެ. ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނީ ފުރަތަމަ އަމުރު ދައުލަތުން އިސްތިއުނާފު ނުކުރާތީ އެ ހެކި އިތުރު ބަންދަކަށް ނުފުދޭ ކަމަށާއި، ޝަރުޠުކޮށް ދޫކުރުމަކީ ކަފާލާތާ ތަފާތު ކަމެއް ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ހުށަހެޅި އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓަކީ (ނ) ގެ ޙާލަތެއް ދައްކާ ރިޕޯޓެއް ނޫންކަމަށާއި، ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމާއި މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާ ކަމުގެ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށާއި، ޓެރަރިޒަމް ޤާނޫނުން ޝަރުޠުކޮށް ދޫކުރުން މަނާނުކުރާތީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް ރުޖޫޢަވެވޭނެ ކަމަށް ކަނޑައެޅި.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ބަންދު ދެމެހެއްޓުމުގައި ޖަވާބު ހޯދަންޖެހޭ ދެ ސުވާލަކީ ތުހުމަތުކުރެވުނު ކުށް ކުރިކަމަށް ބާރުދޭ ހެކި ހުރިތޯއާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވެދާނެތޯ ކަމެވެ. އެއްވެސް ހެއްކެއް ނެތްނަމަ ދެވަނަ ސުވާލަށް ބަލާކަށް ނުޖެހޭނެ ކަމަށާއި، ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ނުވަތަ ކޮންމެވެސް މިންވަރަކަށް ހެކި ހުރިނަމަ ބަންދު ހުއްދަކުރާ ސަބަބެއް އޮތްތޯ ބަލަންޖެހޭނެއެވެ. (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ޤަޟިއްޔާއަށް ތަބާވެ)
2. ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ ބަންދާބެހޭ މާއްދާގެ (ނ) ގައިވާ ޙާލަތެއް އޮތްކަމަށް ބަޔާންކުރާ ފުލުހުންގެ އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓަކީ (ރ) ގެ ދަށުން އެކަށީގެންވާ ހެއްކެއް ކަމަށާއި، އެ ޙާލަތުގައި (މ) ގެ ދަށުން ޖުމްލަ 14 ދުވަހަށްވުރެ ދިގުނުވާ ގޮތަށް (ފުރަތަމަ ފަހަރު 7 ދުވަހަށްވުރެ ދިގުނުވާ ގޮތަށް) ބަންދުގެ މުއްދަތު އިތުރުކުރުން ފަނޑިޔާރަށް ލާޒިމުވެއެވެ. ނަމަވެސް އެ ރިޕޯޓަކީ (ނ) ގައިވާ ޙާލަތެއް އޮތުން ނެތުމަށްވުރެ ގާތްކަން ދައްކައިދޭ، އިތުރު ޤަރީނާތަކުން ބާރުލިބޭ ރިޕޯޓަކަށް ވާންޖެހޭނެއެވެ. (މަފްތޫޙް ސަޢީދު ޤަޟިއްޔާއަށް ތަބާވެ)
3. ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ ބަންދާބެހޭ މާއްދާގެ (ފ) ގެ ދަށުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް ބޭނުންވާ ހެކީގެ މިންގަނޑަކީ 'އެކަށީގެންވާ ހެކި' (ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރު؛ ޔަޤީންކަން 50 އިންސައްތައަށްވުރެ ބޮޑުވުން) ކަމަށާއި، އޭރުން ރުޖޫޢަވާނީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަށެވެ. (ދ) ގެ ދަށުން 'ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ ހެކި' ހުރިނަމަ 15 ދުވަހަށްވުރެ ދިގުނުވާ ގޮތަށް ބަންދުކުރެވިދާނެއެވެ. 'ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ ހެކި' އަކީ ސާފު ވާޤިޢާތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާވެ، ޖިނާއީ ޙަރަކާތެއް ހިނގާކަން ފަރުވާތެރި، ސަބަބުވެރި މީހަކަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ، ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށްވުރެ ދަށް ދަރަޖައެކެވެ.
4. ބަންދަށް އެދޭ ފަރާތުން ބަންދުކުރަން ޖެހޭ ޙާލަތު ވުޖޫދުވީ ގޮތާއި، ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވާނެކަމަށް ނުވަތަ މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާކަމަށް ބެލެވެނީ ކިހިނެއްތޯ، އެއާ ގުޅުވައިދޭ ހެކިތަކާއެކު ޝަރީޢަތުގައި ބުނެދޭންވާނެއެވެ. ހެކިވެރިންނާ އޮތް ގުޅުމާއި ނުފޫޒު ފޯރުވާނެކަމަށް ބެލެވޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތައް ބަޔާން ނުކުރާނަމަ، ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތްކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ.
5. ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށަކީ ވަކި ބާވަތެއްގެ ކުށަކަށްވުމުން އޭގެ ޒާތުގައި މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާ އޮތްކަމަށް ނުބެލެވޭނެ ކަމަށާއި، ބަލަންޖެހޭނީ ލިބިފައިވާ އަދި ލިބިދާނެ ހެކި، ކުށުގެ ރިކޯޑު، ކުށުގެ ޢަމަލުގައި ބައިވެރިވި މިންވަރާއި އަނިޔާވެރިކަން ފަދަ، އެ މީހާއަށް ނިސްބަތްކުރެވޭ ކަންކަމެވެ.
6. ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގައި ކަފާލާތުން ދޫކުރުން މަނާކޮށްފައިވީ ނަމަވެސް ޝަރުޠުކޮށް ބަންދުން ދޫކޮށްލުން މަނާކޮށްފައި ނުވާތީ، އެއީ ކަފާލާތާ ތަފާތު އިޖުރާއަތަކަށްވެ، އެ ޤާނޫނުގައި ވަކި އިޖުރާއަތެއް ބަޔާންނުކުރާ ކަންކަމުގައި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް (66 ވަނަ މާއްދާއަށް) ރުޖޫޢަވެވޭނެއެވެ. ޝަރުޠުކޮށް ދޫނުކުރެވޭ ގޮތަށް މާނަކުރުމަކީ ޤާނޫނުގެ މާނަ ފުޅާކުރުމެއް ކަމަށާއި، އުޤޫބާތް ކަނޑައަޅާ ޤާނޫނުތައް މާނަކުރަންވާނީ ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާއަށް ފައިދާވާ ގޮތަށެވެ. (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރާ ޤާނޫނު)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2015 (ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ ބަންދާބެހޭ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '36') ގެ (ނ)، (ރ)، (މ)، (ފ)، (ދ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2015 (ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ ކަފާލާތާބެހޭ މާއްދާ އަދި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް ރުޖޫޢަވުމާބެހޭ މާއްދާ (ސުރުޚީގައި '2-28' އަދި '5-28')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 59 ވަނަ މާއްދާ، 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، 66 ވަނަ މާއްދާ، 212 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު (01-REG-SC-2021) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• މަފްތޫޙް ސަޢީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް [2021] SC 67