ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އަޙްމަދު އަހްނަފު އަސްފާގު އަދި 2 މީހުން

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލު، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އަމުރުތައް ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކުށުގެ ޒާތާއި ބާވަތަށް ބަލައި ބަންދުގެ ޙާލަތު އިފްތިރާޟު ނުކުރުން، ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރު، ޝަރުތުކޮށް ބަންދުން ދޫކޮށްލުން، އިސްތިއުނާފީ އޮޅިގަނޑު ގިރާކުރުން

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B8(518-2021)/ABA/2022/08

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

މަސްތުވާތަކެތި ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ދަޢުވާގައި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރެވިފައިވާ މީހުން، ހެކިބަސް ނެގުމަށްފަހު ބަންދު މުރާޖަޢާކޮށް ޝަރުޠުތަކާއެކު ދޫކޮށްލުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމި ނިންމުމަކީ އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުން ވަދެ ބަދަލުކުރަންޖެހޭ ނިންމުމެއްތޯ، އަދި ކުށުގެ ޒާތާއި ބާވަތަށް ބަލައިގެން ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭކަމުގެ އިފްތިރާޟެއް އުފެދޭތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: މަސްތުވާތަކެތި ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ދަޢުވާގައި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރެވިފައިވާ ތިން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތެއްގެ ބަންދު، ސީނަށް ދިޔަ ފުލުހުންގެ ހެކިބަސް ނެގުމަށްފަހު ކްރިމިނަލް ކޯޓުން މުރާޖަޢާކޮށް ޝަރުޠުތަކާއެކު ދޫކޮށްލިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމީ ނެގުނު ހެކިބަހަށް އިޖުމާލީ ގޮތެއްގައި ބަލާއިރު ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތްތައް މަސްތުވާތަކެއްޗާ ގުޅުވާ ހެކި ނިއުޅިފައިވާތީ (ސީންގައި ޗެއިން ފުރިހަމަނުކުރުމާއި ބަލައިފާސްކުރުމުގެ އިޖުރާއަތާ ޚިލާފުވުން ފަދަ)، ކުށުގެ ބާވަތަށް ބަލައި އެކަނި ބަންދުގައި ނުބެހެއްޓޭތީ، ޝަރުޠުތަކާއެކު ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަށެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ބަންދުގައި ބެހެއްޓި ޙާލަތު ބަދަލުވެފައި ނުވާކަމަށާއި، ހުރިހާ ހެކިބަސް ނަގައި ނިމި ހެއްކާބެހޭ ގޮތުން ވާހަކަދެއްކުމަށްފަހު މެނުވީ ހެކި ވަޒަން ނުކުރެވޭނެކަމަށާއި، މަސްތުވާތަކެތީގެ ވިޔަފާރީގެ ކުށުގެ ބާވަތުން ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭކަމަށެވެ. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތްތަކުން ބުނީ ހެކިބަހުން ޙާލަތު ބަދަލުވެފައިވާކަމަށާއި، ޢަބްދުއްލަޠީފް މުޙައްމަދު ޤަޟިއްޔާއަކީ ޝަހީބް އިބްރާހީމް ޤަޟިއްޔާއިން ދުރަށް ދިޔަ ޤަޟިއްޔާއެއް ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމަކީ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރީ ނިންމުމެއްކަމުން އޚމ ޤަޟިއްޔާގައިވާ އިސްތިސްނާއީ ޙާލަތެއް ދައުލަތުން ދައްކައިދެވިފައި ނުވާތީއާއި، ހަމައެކަނި ކުށުގެ ބާވަތުން ބަންދުގެ އިފްތިރާޟެއް ނުއުފެދޭތީ، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އަމުރުތަކަށް ބަދަލު ގެންނަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މައުޟޫޢު އެއްގޮތް، އަދި އެއް ޤާނޫނީ ނުކުތާއެއްގެ މައްޗަށް އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިވާ ކޯޓު އަމުރުތައް، 2018/SC-A/31 ގައިވާ އުޞޫލާއި ހައިކޯޓުގެ މަޖިލިސް އެއްގޮތްކުރުމުގެ އުޞޫލަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ފަނޑިޔާރުންގެ އެއް ބެންޗަކުން އެކުއެކީ ބަލައި އެއް ނިންމުމެއްގެ ގޮތުގައި ލިޔެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 2)
2. ބަންދު މުރާޖަޢާކޮށް ނިންމާ ނިންމުމަކީ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރީ ނިންމުމެއް ކަމަށްވާއިރު، ޤާނޫނުގައިވާ ކަންކަމާއި މައްސަލައިގެ ވަށައިގެންވާ ޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު އިޚްތިޔާރުކޮށް ނިންމާ ކަމެއްގެ ތެރެއަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުން ވަންނަނީ މަދު ޙާލަތެއްގައެވެ؛ އެއީ ރަނގަޅު ނޫން އުޞޫލަކަށް ބިނާކޮށް ނުވަތަ ކަމާނުބެހޭ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ނިންމުން، ވާޤިޢާތަކުގެ ޙަޤީޤަތް އޮޅުން، މައިގަނޑު ވާޤިޢާއަކަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރުން، ނުވަތަ އެކަށީގެންނުވާ ނަތީޖާއެއް ނުވަތަ ބޭއިންޞާފެއް މެދުވެރިވުމެވެ. (ޕެރ. 42–44)
3. އެފަދަ އިސްތިސްނާއީ ޙާލަތެއް އޮތްކަން ދެއްކުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހެނީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތެވެ؛ އެ ޙާލަތެއް ދައްކައިދެވިފައިނުވާނަމަ ދަށުކޯޓުގެ އިޚްތިޔާރީ ނިންމުމުގެ ތެރެއަށް ވަންނަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 45–46)
4. އެއް ހާދިސާއަކާ ގުޅިގެން ދަޢުވާކުރެވުނު އެހެން މީހަކު މަސްތުވާތަކެތި އޭނާގެ ކަމަށް ބުނެ ކުށް ސާބިތުވެފައި އޮތުމަކީ، ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ކަމާނުބެހޭ ކަމެއްކަމަށް ބުރަވެވޭކަށް ނެތެވެ. (ޕެރ. 45)
5. ހަމައެކަނި ކުށުގެ ޒާތާއި ބާވަތަށް ބަލައިގެން މީހަކު ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭކަމުގެ އިފްތިރާޟެއް ނުއުފެދެއެވެ؛ ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ޤަޟިއްޔާއިން މި އުޞޫލު ކަނޑައަޅާފައިވާއިރު، ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތަށް ބަންދާމެދު ނިންމުމުގައި ކުށުގެ ބާވަތަށް ރިޢާޔަތްކުރުމާއި، ޢަބްދުއްލަޠީފް މުޙައްމަދު ޤަޟިއްޔާގެ އުޞޫލުން އިފްތިރާޟެއް އުފައްދުމަކީ ތަފާތު ނަތީޖާ ނުކުންނަ ދެ ޤާނޫނީ އުޞޫލެވެ. (ޕެރ. 47–49)
6. އުވިގޮސްފައިވާ ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން ކޮށްފައިވާ ޙުކުމްތަކަށް ނުވަތަ އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުން ސާފުކޮށް ދުރަށް ދިޔަ ޤަޟިއްޔާތަކަށް ދިރުން ދިނުމަށް ޚަޞްމުން މަސައްކަތްކުރުމަކީ، ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް ތަރައްޤީކުރުމަށް ކޯޓުތަކުން ކުރާ މަސައްކަތަށް އިޙްތިރާމު ކުޑަ ހުށަހެޅުންތަކެކެވެ. (ޕެރ. 50)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމާއި ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމާބެހޭ މާއްދާގެ (ކ) އާއި (ވ) (ލިޔުމުގައި '62 ވަނަ މާއްދާ')
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީ (ބަންދާބެހޭ މާއްދާ، ލިޔުމުގައި '13 ވަނަ މާއްދާ') — ދައުލަތުގެ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި
• ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު (01-REG-SC-2021) ގެ ބަންދާމެދު ނިންމުމުގައި ކުށުގެ ބާވަތަށް ރިޢާޔަތްކުރުމާބެހޭ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '32 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ (1)')
• 2018/SC-A/31 (އަޙްމަދު ޝިޔާޛް އަދި އިތުރު ފަރާތްތައް ވ. ފުރަނަ ހޯލްޑިންގްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• 2022/SC-A/51 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އޚމ)
• 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2011/SC-A/33 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުއްލަޠީފް މުޙައްމަދު)
• 2021/HC-A/055 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަރުޝަދު ޚާލިދު)
• 2022/HC-B12/97 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ހުނޭސާ އާދަމް ނަސީރު)
• 2022/HC-B12/66، 2022/HC-B12/64، 2022/HC-B12/96,100 (ޢަބްދުލްޢަޒީޒް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް؛ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިބްރާހީމް ރައްޒާން؛ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު ޠައިފް ރިޟްވާން އާއި އިތުރު މީހެއް)
• 2021/HC-B12/62,63,64,65 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު އަހުނަފް އަސްފާޤު އާއި އިތުރު މީހުން)
• 2020/HC-A/268,287,288,289,290، 2018/HC-A/134، 2021/HC-A/033 (ދައުލަތުން ޙަވާލާދިން ހައިކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާތައް: މުޙައްމަދު ތަޤިއްޔު، މުޙައްމަދު ނާޖިޙް މޫސާ، ޢާއިޝަތު ނީޝާ)
• ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އަޙްމަދު ނިޝާމް (ސުޕްރީމް ކޯޓު؛ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އަމުރުގައި ޙަވާލާދީފައި)