އަޙްމަދު ޤިޔާސް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް
ޚުލާޞާ
- ކޯޓަށް އައި ގޮތް
- ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ 145-B10/AM/2020/10 ނިންމުމުން، ބަންދު އަމުރު މުރާޖަޢާކޮށް، ބަންދަށް ބަދަލެއް ގެންނަން ނުޖެހޭކަމަށް ނިންމާފައިވެއެވެ.
- ވާޤިޢާ
- ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ މައްޗަށް މަސްތުވާތަކެތި ޓްރެފިކްކުރުމާއި ގެންގުޅުމާއި ބޭނުންކުރުމުގެ ތުހުމަތުގެ ދަޢުވާ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ C/2020-Cr/219 ޤަޟިއްޔާގައި ކުރެވި، 2020 އޭޕްރީލްގައި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކުރެވިފައިވެއެވެ. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް 3 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނަށް 22 ސެޕްޓެމްބަރު 2020 ގައި ޢަމަލުކުރަން ފެށުމަށްފަހު 30 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ބަންދު އަމުރު މުރާޖަޢާ ނުކުރެވި، 10 ނޮވެމްބަރު 2020 ގައި މުރާޖަޢާކުރެވިފައިވެއެވެ.
- ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު
- ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ) ގައިވާ ގޮތަށް ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމުގެ އަމުރު 30 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މުރާޖަޢާނުކޮށް، މުއްދަތު ފަހަނައަޅައިދިޔުމުން، ބަންދަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 45 ވަނަ މާއްދާއާއި 60 (ވ) އާ ޚިލާފު ބަންދަކަށް ވެ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް މިނިވަންކުރަން ޖެހޭތޯ.
- ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް
- އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބުނީ، 30 ދުވަހުން ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމަށް ކޯޓަށް ޙާޟިރުނުކުރުމުން އެއަށްފަހު ބަންދުގައި ހުރީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ކަމަށާއި، ނިންމުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 45 ވަނަ މާއްދާއާއި 60 (ވ) އާ ޚިލާފު ނިންމުމެއް ކަމަށާއި، ވަގުތުން މިނިވަންކުރަން ޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ، ބަންދުގައި ހުރީ ބާޠިލުނުކުރާ ޞައްޙަ ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން ކަމަށާއި، މުރާޖަޢާކުރާނީ ކޮން ފަރާތެއްކަން ޤާނޫނުން ސާފުނުވާކަމަށާއި، މުރާޖަޢާނުކުރުމަކީ ބަންދުން ދޫކޮށްލަން ޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫންކަމަށެވެ.
- ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް
- އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔުގައި (ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރުހީޒް، ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ފައިޞަލް ތާއީދުކޮށް)، 60 (ވ) ގެ ޢިބާރާތާއި މަޖިލީހުގެ ނިޔަތަށް ބަލާއިރު 30 ދުވަހުން މުރާޖަޢާކުރުމަކީ ލާޒިމު އިޖުރާއަތެއް ކަމުން އެ މުއްދަތު ހަމަވި ދުވަހުން ފެށިގެން ބަންދު ޤާނޫނާ ޚިލާފުކަމަށާއި، ގަވާއިދު ނެތުމަކީ ޢުޛުރެއް ނޫންކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ. ޚިލާފު ރައުޔުގައި ފަނޑިޔާރު ޙަސަން ޝަފީޢު ދެކެވަޑައިގަތީ، ބަންދުގައި ހުރީ ޞައްޙަ ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން ކަމުން އަދި އަމުރަކީ ކޮންމެ 30 ދުވަހަކުން މުއްދަތު ހަމަވާ އަމުރެއް ނޫން ކަމުން ނިންމުމަށް ބަދަލު ނުގެނެވޭނެ ކަމަށެވެ.
ކުރީގެ ތާރީޚު / ފަހުގެ ތާރީޚު
- ކުރީގެ ތާރީޚު
- ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B10/AM/2020/10
- ފަހުގެ ތާރީޚު
- ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އިސްތިއުނާފުކުރިކަމެއް ޑޭޓާބޭސްގައި ނެތް
ނިންމުން
ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޝަރުޢީ ޤާނޫނީ އުޞޫލު…ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޝަރުޢީ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތް ނޫންކަމަށް ކަނޑައެޅި (އިސްތިއުނާފު ބަލައިގަނެވި، އަޣުލަބިއްޔަތުން)
ކޯ ޓާމްސް
ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް
ޤާނޫނުއަސާސީގެ 45 ވަނަ މާއްދާއިން، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ފާސްކުރާ ޤާނޫނަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިން މެނުވީ ހިފައި ހައްޔަރުކޮށް ބަންދު ނުކުރުވޭނެ ޙައްޤު ކޮންމެ މީހަކަށް ލިބިދެއެވެ. އެ ޙައްޤު ހިފެހެއްޓޭނީ 16 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތްތަކުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވެގެން ކަމާއި، އެ ޙައްޤުތައް މާނަކުރަންވާނީ 68 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ވަސީލަތްތަކުގެ (ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާތައް ހިމެނޭ) އެހީގައެވެ. (ޕެރ. 2-4)
60 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ) މާނަކުރަންވާނީ މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ އަދި 6 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، އިޞްލާޙު ގެނައި މަޤްޞަދަށް ބަލައިގެންނެވެ. މަޖިލީހުގެ ބަޙުޘަށް ބަލާއިރު، އިޞްލާޙުގެ މަޤްޞަދަކީ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައި ތިބޭ މީހުން 'ވާނުވާ ނޭނގި' ތިބުން ނިމުމަކަށް ގެނެސް، މަހަކު އެއްފަހަރު އިތުރަށް ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭތޯ ބެލުން ލާޒިމުކުރުމެވެ. (ޕެރ. 7-8)
'ބަންދުގައި އިތުރަށް ބަހައްޓަންޖެހޭތޯ' މި ޢިބާރާތުން ދޭހަވަނީ، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމުގެ އަމުރެއް އޮތަސް، 30 ދުވަސް ހަމަވުމުން އިތުރަށް ބަންދުކުރެވޭނެ ސަބަބެއް އޮތްތޯ ކަށަވަރުކުރުމަށް ކޯޓަށް ޙާޟިރުކުރުމަކީ ލާޒިމު ކަމެއްކަމެވެ. (ޕެރ. 9)
60 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ) ގެ ދަށުން ބަންދުގައިވާ މީހާ ޙާޟިރުކޮށް ބަންދު އަމުރު މުރާޖަޢާކުރުމަކީ ވާޖިބު (mandatory) އިޖުރާއަތެކެވެ. އެ އިޖުރާއަތު ފުރިހަމަނުކޮށް 30 ދުވަސް ހަމަވުމުން، އެ ހިސާބުން ފެށިގެން ބަންދަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ބަންދެކެވެ. ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަހައްޓަން ކުރިން ނެރުނު އަމުރެއް އޮތުމަކީ ޤާނޫނުން ލާޒިމުކުރި އިޖުރާއަތާ ޚިލާފުވުމަށް ލިބޭ ހުއްޖަތެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 10)
މިއީ ބަންދުގެ ޤާނޫނީ ހައިޘިއްޔަތަށް އަސަރުނުކުރާ procedural irregularity އެއް ކަމަށް ބެލިދާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެހެންވެއްޖެނަމަ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 58 ވަނަ މާއްދާއާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 210 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބަދަލު ލިބުމާ މެދު ސުވާލު އުފެދި، އިޞްލާޙުގެ މަޤްޞަދު ގެއްލި ކުރީގެ ޙާލަތަށް ރުޖޫޢަވާނެއެވެ. (ޕެރ. 11-12)
މުރާޖަޢާނުކުރުމުން ބަންދު ޤާނޫނާ ޚިލާފުވުމަކީ 'ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން' ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމުގެ މަފްހޫމް ނެތިދިއުމެއް ނޫނެވެ؛ އިޞްލާޙުން ގެނައި ބަދަލަކީ އެ ބަންދު ކޮންމެ 30 ދުވަހަކުން މުރާޖަޢާކުރުން ލާޒިމުވުމެވެ. އެ މުރާޖަޢާގައި އަސްލު ސަބަބު ދެމިއޮތްތޯއާއި، ދަޢުވާ އުފުލުނުތޯ، ޝަރީޢަތް ލަސްވުމުގެ ޒިންމާ އޮތީ ކާކުގެ މައްޗަށްތޯ، ކުށުގެ އަދަބާއި ބަންދުގައިވީ މުއްދަތު ނުބައްދަލުތޯ ފަދަ ކަންކަން ބަލަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 14-17)
60 ވަނަ މާއްދާގެ (ފ) ގެ ދަށުން ގަވާއިދު ނުހެދި އޮތުމާއި، މުރާޖަޢާއަށް އިސްނަގަންވީ ފަރާތެއް ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައި ނެތުމަކީ މުއްދަތުގައި މުރާޖަޢާނުކުރުމަށް މަޤްބޫލު ޢުޛުރެއް ނޫނެވެ. ބަންދުގައިވާ ފަރާތުގެ، ޕްރޮސިކިއުޓަރުގެ ނުވަތަ ފަނޑިޔާރުގެ އިސްނެގުމުން މުރާޖަޢާ ކުރެވިދާނެއެވެ. އިހުމާލުވީ ކޮން ފަރާތެއްކަން ކަނޑައެޅުން މުހިންމެއް ނޫން؛ ސުވާލަކީ ނަތީޖާއެވެ. (ޕެރ. 18-24)
ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2014/SC-A/18 ޤަޟިއްޔާގެ އުޞޫލުން، ހެޔޮ ނިޔަތުގައިވެސް އަސާސީ ޙައްޤުތަކުން މީހުން މަޙްރޫމު ނުކުރެވޭނެއެވެ. ކޯޓު އަމުރެއް ތަންފީޒުކުރުމުގައި ޤާނޫނުގައިވާ ލާޒިމު އިޖުރާއަތެއް ފުރިހަމަ ނުކޮށް ހޯދާ ހެއްކެއް ޣައިރު ޤާނޫނީ ވާފަދައިން، ބަންދުކުރުމުގައި ޤާނޫނުގައި ކަނޑައެޅި ލާޒިމު އިޖުރާއަތަށް ތަބާނުވުމުގެ ނަތީޖާއަކީ ބަންދު ޤާނޫނާ ޚިލާފުވުމެވެ. ތަންފީޒުކުރުމުގެ ދަތިތަކަކީ ޤާނޫނުގެ ތެރެއިން ޢަމަލުކުރުމާ ދުރަށް ދިއުމުގެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 25-27)
ގަވާއިދު ހެދުމަށް ދީފައިވާ މުއްދަތު ހަމަނުވާތީ، ކޯޓުން ވަގުތީ ޙައްލެއްގެ ގޮތުން މުރާޖަޢާނުކުރުމަކީ ނަތީޖާއެއް ނެތް ކަމެއްގެ ގޮތުގައި މާނަކޮށް އަސާސީ ޙައްޤު ހަނިކުރުމަކީ ޤާނޫނުގެ ތަރަހައިން ބޭރުގެ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް ޤާނޫނުން ބާރުލިބިގެން ހަދާ ގަވާއިދެއްގައި މުރާޖަޢާނުކުރުމުގެ ނަތީޖާއާއި، ނުކުރެވުން ހުއްދަވާ ޙާލަތްތައް ތަފްޞީލުކުރުމަށް ހުރަހެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 28)
އިޞްލާޙަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށި ތާރީޚުން ފެށިގެން 30 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ބަންދު އަމުރު މުރާޖަޢާ ނުކުރެވުމުން، އެ މުއްދަތު ހަމަވި ތާރީޚުން ފެށިގެން ބަންދުގައި ބަހައްޓާފައިވަނީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް ނޫނެވެ. ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ސަބަބެއް އޮތްނަމަ ދައުލަތަށް އަލުން ކޯޓަށް އެދުމަށް ހުރަހެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 29-30)
ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތަކާއި ސާބިޤާތައް
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 45 ވަނަ މާއްދާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 58 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (4)، (ކ)، (މ)، (ވ) އަދި (ފ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 21/2020 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް 3 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނު)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/78 އާއި 2020/SC-A/79 ޤަޟިއްޔާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 16 (ހ)، (ށ)، 18، 58 އަދި 68 ވަނަ މާއްދާ (އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔުގައި)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 4 ވަނަ އަދި 6 ވަނަ މާއްދާ (އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔުގައި)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 210 ވަނަ މާއްދާ އަދި 211 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔުގައި)
- ޝަރީޢަތްކުރުމާ ބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތު ގަވާއިދުގެ 14 ވަނަ މާއްދާ (އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔުގައި)
- ޖިނާއީ މައްސަލަތަކުގައި ޢަމަލުކުރާނެ މައިގަނޑު ސިޔާސަތުތައް (2019) (އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔުގައި)
- އިންސާނީ ޙައްޤުތަކުގެ ޢާންމު ޤަރާރު (UDHR)، މަދަނީ އަދި ސިޔާސީ ޙައްޤުތަކާ ބެހޭ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާ (ICCPR)، އިޤްތިޞާދީ، އިޖްތިމާޢީ އަދި ސަޤާފީ ޙައްޤުތަކާ ބެހޭ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާ (ICESCR) (އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔުގައި)
- ކެނެޑާގެ ކްރިމިނަލް ކޯޑުގެ 521 އަދި 552 ވަނަ މާއްދާ (ޕީޑީއެފްގައިވާ ގޮތަށް) (އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔުގައި)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/SC-A/10 ޤަޟިއްޔާ (މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް ވ ޤާސިމް އިބްރާހީމް) (އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔުގައި)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2014/SC-A/18 ޤަޟިއްޔާ (އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔުގައި)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/30 ޤަޟިއްޔާ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު) (އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔުގައި)
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2012/HC-A/89 ޤަޟިއްޔާ (އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔުގައި)
- Ex Parte Mitchell (1975), 1975 CanLII 1212 (BC CA) (އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔުގައި)
- Ex Parte Amos (1975), 1975 CanLII 1254 (BC SC) (އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔުގައި)
- Ex Parte Cordes (1976), 1976 ALTASCAD 228 (CanLII) (އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔުގައި)
ފަނޑިޔާރުން
- ބެންޗު
- ފާޠިމަތު ފަރުހީޒް، މުޙައްމަދު ފައިޞަލް، ޙަސަން ޝަފީޢު
- ޚިލާފު ރައުޔު
- އެބައޮތް
ޙުކުމުގެ ލިޔުން
ޙުކުމުގެ ފުރިހަމަ ލިޔުން މި ޑޭޓާބޭސްގައި އަދި ނެތް. ކޯޓުގެ ޙުކުމު ކިޔުމަށް ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.
ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ހުޅުވާމި ޙުކުމުގެ ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.