ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ހޫދު މުޙައްމަދު ޒާހިރު

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭ، ދަށުކޯޓުގެ އަމުރު ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B8(214-218-2022)(2024)/02

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 26 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކޮށްފައިވާ މީހާގެ އެދުމުން، އޭނާ ޝަރުޠުތަކާއެކު ބަންދުން ދޫކޮށްލި ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އަމުރު، 26 (ގ) ގެ ދަށުން ބަންދު މުރާޖަޢާއަށް އެދެވޭނީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްއަށް އެކަނިކަމަށް ބުނެ ދައުލަތުން ކުރި އިސްތިއުނާފު - ދަށުކޯޓުގައި ނުނަގާ އައު ބަހުސެއް އިސްތިއުނާފުގައި ބެލޭތޯ، އަދި 26 (ގ) މާނަކުރުން.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ހައިކޯޓުން މައްސަލަ ބަލާނީ ދަށުކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތަކަކީ އަސާސްކަމުގައި ބަލައިގެންނެވެ (ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު)؛ ދަށު މަރުޙަލާގައި ފާހަގަކޮށް ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބި ހުށަހަޅާފައިނުވާ ނުކުތާތައް އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ނުބެލޭނެއެވެ (މޫސާ ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލެންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ، 2014/HC-A/83، 2014/SC-A/41).
2. އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާއަކީ މުޅިން އައު ޤާނޫނީ ބަހުސްތައް ހުޅުވާލާ މަރުޙަލާއެއް ނޫނެވެ؛ ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާނޫނާ ޚިލާފުކަމަށް ބެލެވޭ ސަބަބުތައް ވާންވާނީ ދަށު މަރުޙަލާގައި ދެކެވި، އެއާމެދު ބަސްބުނުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިފައިވާ ސަބަބުތަކަށެވެ؛ އައު ބަހުސެއް ބަލައިގަތުމުން އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް ޝަރީޢަތުގެ އެއް މަރުޙަލާއިން މަޙްރޫމްވެ ޝަރުޢީ ނިޒާމުގެ ނަޒާހަތްތެރިކަމަށް އަސަރުކުރާނެއެވެ.
3. އައު ބަހުސް ބަލައިނުގަތުމުގެ އާންމު އުޞޫލަކީ އިސްތިސްނާއެއް ނެތް އުޞޫލެއް ނޫނެވެ؛ އައު ނުކުތާއަކީ އަދުލު އިންޞާފު ޤާއިމުކުރުމަށް ކޮންމެހެން ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ ނުކުތާއަކަށް ނުވަތަ ޙުކުމާ / އިސްތިއުނާފުކުރާ މައްސަލައާ ސީދާ ގުޅިފައިވާ ނުކުތާއަކަށްވާނަމަ ފުރުޞަތު ހުޅުވާލެވިދާނެއެވެ؛ އެކަމުގައި އިތުރު ވާޤިޢާއެއް ކަށަވަރުކުރަންޖެހޭތޯއާއި، ނުކުތާ ދަށުކޯޓަށް ހުށަނާޅާ ސަބަބަށް ރިޢާޔަތްކުރެވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް އިސްތިސްނާ ޙާލަތެއް އޮތްކަން ބުނެދޭންޖެހެނީ އެ ނުކުތާ ނަގާ ފަރާތުންނެވެ. (ފަނޑިޔާރު ޙުޒައިފާ މުޙައްމަދުގެ ރައުޔު)
4. ދަށުކޯޓުގައި އިޢުތިރާޟެއް ކުރިތޯ ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމުން ނޭނގޭނަމަ، އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުން ޝަރީޢަތުގެ ވީޑިއޯ ރެކޯޑިންގ ހޯދައިގެން ވެސް އެކަން ކަށަވަރުކުރެވިދާނެއެވެ.
5. (ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދުގެ ރައުޔު - ބަހުސްގެ ބޭނުމަށް) ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 26 (ގ) އިން ކުރަނީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ކޮންމެ 30 ދުވަހަކުން ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމުގެ އިޖުރާއަތު ނުހިންގުމާއި، ބަންދު އަމުރު ބާޠިލުކުރުމަށް އެދުމުގެ އިޚްތިޔާރު ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްއަށް ދިނުމެވެ؛ ބަންދު މުރާޖަޢާއަށް އެދެވޭނީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްއަށް އެކަނިކަމަށް އެ މާއްދާ އިބާރާތްކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 3 (ނ) ގެ ދަށުން ލިބިދީފައިވާ ޙައްޤެއް މުޅިން ނިގުޅައިގަތުމަކީ ޤާނޫނަކުން ކުރާނެ ކަމެއް ނޫންކަމަށް ބެލުމުން، ޙުކުމެއް ނެތި ބަންދުގައި ހުންނަ މީހަކަށް ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަށް އެދުމުގެ ޙައްޤު އެކީއެކަށް ނިގުޅައިނުގަނެވޭނެއެވެ.
6. (ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދުގެ ރައުޔު) ޓެރަރިޒަމް ޤާނޫނުގެ ދަށުން ބަންދުކޮށްފައިވާ މީހަކު ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަށް ނުވަތަ ލުއިދިނުމަށް އެދެފިނަމަ، ޤާނޫނީގޮތުން މަޤްބޫލު ސަބަބެއް އޮވެ ފަނޑިޔާރަށް ޤަބޫލުކުރެވިއްޖެނަމަ ދޫކޮށްލުމުގެ އިޚްތިޔާރު ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވެއެވެ؛ ނަމަވެސް އެ އިޚްތިޔާރު ބޭނުންކުރަންވާނީ ދެފަރާތަށް ބަސްބުނުމުގެ ފުރުޞަތު ދީގެންނެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2015/32 (ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 26 ވަނަ މާއްދާގެ (ގ)، (ފ) އަދި (ލ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމާބެހޭ މާއްދާގެ (ވ) (30 ދުވަހުން މުރާޖަޢާ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2011/4 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އަދި (ޅ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/22 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) - ހައިކޯޓުން މައްސަލަ ބެލުމުގެ އުޞޫލުތައް ބަޔާންކުރާ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނުއަސާސީ (ޙައްޤު ނިގުޅައިނުގަނެވޭކަމާ ބެހޭ މާއްދާ)
• ހައިކޯޓުގެ 2014/HC-A/83 (މޫސާ ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލެންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2014/SC-A/41 (މޫސާ ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލެންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2014/SC-A/19 (ޝަރުމީލާ ޝަރީފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2016/SC-A/18 (މޯލްޑިވްސް އިންޑަސްޓްރިއަލް ފިޝަރީޒް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް ވ. ސީ އެންޑް ސަން މޯލްޑިވްސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/50 (މަފްތޫޙު ސަޢީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/44 (އިސްމާޢީލް ޝުޖާޢު ވ. ޔޫސުފް ރިޟާ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2022/SC-A/29 (އެމް.އެޗް.އާރު ޓްރޭޑިންގ ވ. މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓޫރިޒަމް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/66 (މޯލްޑިވްސް މެރިން ކޮންޓްރެކްޓިންގ ކޮމްޕެނީ އަދި އިތުރު ފަރާތްތައް ވ. ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިއާ)