ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަބްދުﷲ ފިރުޝާން

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭ؛ ދަށު ކޯޓުގެ އަމުރު ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B4/(296-2025)/2025/04

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރެވިފައިވާ މީހަކު ޝަރުޠުތަކާއެކު ދޫކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ދަށު ކޯޓަށް ނެތްކަމަށް ދައުލަތުން އިސްތިއުނާފުގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ހުށަހަޅާ ބަހުސް ހައިކޯޓުން ބަލައިގަނެވޭތޯ، އަދި ބަދަލުވި ޙާލަތު ދަށު ކޯޓުގެ އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހައިކޯޓުން މައްސަލަތައް ބަލާނީ ދަށު ކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތައް އަސާސްކޮށްގެން ކަމަށާއި، އިސްތިއުނާފުގެ މަރުޙަލާގައި ހުށަހެޅިދާނީ ދަށު ކޯޓުގައި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ނުލިބޭ ހެކި ކަމަށެވެ. (ޕެރ. 19)
2. ދަށު މަރުޙަލާގައި އެއްވެސް ވަރަކަށް ނުދެކެވޭ ވާހަކަތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއެއްގެ ސިފައިގައި މުޅިން އައު ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ހުޅުވާލުމަކީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު ތަޞައްވުރުކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 19)
3. ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމުގެ ފޯމު ލިބި، ޖަވާބުދިނުމާއި އަޑުއެހުމުގައި ފާހަގަކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބުނު ނަމަވެސް ދަށު ކޯޓުގައި ނުފާހަގަކުރާ ނުކުތާއެއް (ދަށު ކޯޓަށް އެ އިޚްތިޔާރު ނެތްކަމުގެ ބަހުސް ހިމެނޭ ގޮތުން) އިސްތިއުނާފުގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ހުށަހަޅައިގެން ހައިކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމިދާނެ ނުކުތާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 18-19، 23)
4. ދަށު މަރުޙަލާގައި ހުށަނޭޅޭ ކަމަކާމެދު އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ގޮތެއް ނިންމުމަކީ، ދަށު ކޯޓުގައި ބަހުސްކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ނުލިބުމުގެ އިތުރުން، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތް އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާއަކުން މަޙްރޫމުވާ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 20)
5. ދަށު ކޯޓުގެ އަމުރުގައި ބަންދުކުރިއިރުގެ ތުހުމަތާއި ދަޢުވާކުރިއިރުގެ ތުހުމަތުގެ ތަފާތު ފަދަ ބަދަލުވި ޙާލަތުތައް ސަބަބުތަކެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާއިރު، އެ ސަބަބުތަކަށް ވާޞިލުވި ގޮތުގައި ގޯހެއް އުޅޭކަން ދައުލަތުން ނުދައްކާނަމަ، ބަދަލުވި ޙާލަތު އަމުރުގައި ބަޔާންނުކުރާ ކަމަށް ބުނާ ބަހުސް ބަލައެއް ނުގަނެވެއެވެ. (ޕެރ. 21)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާ
• ހައިކޯޓުގެ ގަވާޢިދުގެ 44 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 (ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 16 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2014/SC-A/19 (ޝަރުމީލާ ޝަރީފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2016/SC-A/18 (މޯލްޑިވްސް އިންޑަސްޓްރިއަލް ފިޝަރީޒް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް ވ. ސީ އެންޑް ސަން މޯލްޑިވްސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/50 (މަފްތޫޙު ސަޢީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/44 (އިސްމާޢީލް ޝުޖާޢު ވ. ޔޫސުފް ރިޟާ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2022/SC-A/29 (އެމް.އެޗް.އާރު ޓްރޭޑިންގ ވ. މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓޫރިޒަމް)
• ހައިކޯޓުގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ހޫދު މުޙައްމަދު ޒާހިރު ޤަޟިއްޔާ
• ހައިކޯޓުގެ 2024/HC-B12/59 ޤަޟިއްޔާގެ 46 ވަނަ ނުކުތާ