ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަބްދުލްޢަޒީޒް އިބްރާހީމް
ނަތީޖާ: ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ބަންދުން ދޫކުރި އަމުރު ބާޠިލު؛ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރި ކުރީގެ އަމުރު ދިރިދެމިއޮންނާނެ
ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކޯޓު އަމުރު، ބަންދުން ދޫކޮށްލުން
ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B9(219-222-2022)/ABA/2022/05
Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފްކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު
ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރި އަމުރެއް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ) ގެ ދަށުން މުރާޖަޢާކޮށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ބަންދުން ދޫކުރުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނެރުނު އަމުރަކީ ފަނޑިޔާރަށް ލިބިދޭ އިޚްތިޔާރުގެ ތެރެއިން، ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތަށް ނެރުނު އަމުރެއްތޯ؛ އަދި މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާ އޮތުމާއި ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލު ވަޒަންކުރި ގޮތް ރަނގަޅުތޯ.
ޚުލާޞާ
ވާޤިޢާ: ސޯޝަލް މީޑިއާ މެދުވެރިކޮށް އޮރިޔާން ވީޑިއޯއެއް ލީކުކުރާނެ ކަމަށް ބިރުދައްކައި ބްލެކްމެއިލްކޮށް ފައިސާ ހޯދިކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރެވި، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކުރެވުނު މީހާގެ މައްޗަށް ޖިންސީ ގޯނާ، ބްލެކްމެއިލް، ފޭރުން، އޮރިޔާންކާޑު ގެންގުޅުމުގެ ދަޢުވާ އުފުލިފައިވެއެވެ.
ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ބަންދު މުރާޖަޢާކޮށް، ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވާނެކަމަށާއި މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާ އޮތްކަމަށް ނުބެލެވޭތީ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ބަންދުން ދޫކުރުމަށް އަމުރުކުރި.
ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ 60(ވ) ގެ ދަށުން ލިބޭ އިޚްތިޔާރު ހަނި ކަމަށާއި، ހެކިވެރިން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ދަންނާތީ ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލާއި މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާ އޮތް ކަމަށެވެ. ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނީ ދަޢުވާ އުފުލުމުން ހެކިތައް ސާފުވާތީ މުރާޖަޢާ ކުރެވޭނެކަމަށާއި، ހެކި ރައްކާކުރެވިފައިވާކަމަށާއި، ރަހުމަތްތެރިކަމުގެ ގުޅުން ނުފުދޭނެ ކަމަށެވެ.
ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: މުރާޖަޢާކުރާ ފަނޑިޔާރަށް ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރެވޭނެ ނަމަވެސް، ކުށުގެ ބާވަތާއި އިތުރު މައްސަލައެއް ތަޙްޤީޤުކުރަމުން ދިއުމުން މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާ އޮތްކަމަށާއި، ހެކިވެރިންނާ ގާތް ގުޅުމެއް އޮތުމުން ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތްކަމަށް ބެލެވޭތީ ދޫކުރި އަމުރު ބާޠިލުކުރި.
ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް
- ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ) ގެ ދަށުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމުގެ ނިންމުން ކޮންމެ 30 ދުވަހަކުން މުރާޖަޢާކުރުމުގެ މަޤްޞަދަކީ ބަންދުގައި ބެހެއްޓި ސަބަބު ވުޖޫދުގައި އޮތްތޯ ބަލައި، އެ ސަބަބު ފިލައިގޮސްފައިވާނަމަ ބަންދުން ދޫކޮށްލުމާއި، ވުޖޫދުގައި އޮތްނަމަ ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމާއި، މައްސަލަ އަވަހަށް ނިންމުމަށް ބާރުއެޅުމެވެ. (ޕެރ. 14، 15)
- ހުށަހެޅިފައިވާ ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ބަންދު ނިންމުން މުރާޖަޢާކުރުމުގައި މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރުގެ ދައުރު ފުޅާވާނެއެވެ. ދަޢުވާ އުފުލުމަށްފަހު ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތާ ދެކޮޅަށް ހުރި ހެކިތަކާއި ވާޤިޢާތައް މާ ތަފްޞީލުކޮށް ސާފުވާތީ، ބަންދު މުރާޖަޢާކުރާއިރު އެ ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 15، 16)
- ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ފަނޑިޔާރު ޖަވާބު ހޯދަންވާނީ (1) ތުހުމަތުކުރެވުނު ކުށް އޭނާ ކުރިކަމަށް ބާރުދޭ ހެކި ހުރިތޯއާއި (2) ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތްތަކުން ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވެދާނެތޯ ކަމުގެ ދެ ސުވާލަށެވެ. ފުރަތަމަ ސުވާލަށް ހެކި ބަލަނީ މަދަނީ މިންގަނޑުންނެވެ. (ޕެރ. 17، 18)
- ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމުގައި ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ކަންކަމަށް ފަނޑިޔާރު ރިޢާޔަތްކުރުމަކީ އަލުން ބަންދުކުރުމުގެ ސަބަބު ވުޖޫދުވޭތޯ ބެލުމެއް ކަމުގައި ނުވަތަ އިސްތިއުނާފީ އުޞޫލާ ޚިލާފު ކަމެއް ކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 19)
- ޖިނާއީ ބޮޑު ކުށެއްގެ ދަޢުވާ އުފުލިފައި އޮތުން އޭގެ ޒާތުގައި ބަންދުގައި ބަހައްޓަން ޖެހޭ ސަބަބަކަށް ނުވިނަމަވެސް، ޓެކްނޮލޮޖީ ބޭނުންކޮށްގެން ކުރާ ކުށެއް ކަމުގައިވެ މުޖުތަމަޢުގެ ގިނަބަޔަކު އޭގެ ޝިކާރައަކަށް ވުމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތުމާއި، އެއްބާވަތުގެ އިތުރު މައްސަލައެއް ތަޙްޤީޤުކުރަމުންދިއުމަކީ ދޫކޮށްލައިފިނަމަ މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެކަމަށް ބެލޭނެ ސަބަބެކެވެ. (ޕެރ. 23)
- ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލު ބަލާއިރު ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތާއި ހެކިވެރިންނާ ދެމެދު އާންމު ރަހުމަތްތެރިކަމަށްވުރެ ގާތް ގުޅުމެއް އޮތްކަން ހެކިތަކުން ފެންނަނަމަ އެ އިޙްތިމާލު އޮތްކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 24، 25)
ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 59 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)ގެ (4)، (ވ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ 2 ވަނަ ނަންބަރު
- ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ)ގެ (3)، (4)، (5)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2014 (ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނު) ގެ 18 ވަނަ މާއްދާ އަދި 35 ވަނަ މާއްދާ (ދަޢުވާގައިވާ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 210، 213 ވަނަ މާއްދާ އަދި 622 [226؟] ވަނަ މާއްދާ (ދަޢުވާގައިވާ)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/108,109,110 (ޢަލީ ޒުބައިރު އާއި އިތުރު 2 މީހުން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/HC-B12/16 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަފުޞަލް ރަޝީދު)
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/HC-A/444
މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.