ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ނަން ސިއްރުކޮށްފައި

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ އަމުރު ބާޠިލު؛ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް 7 ދުވަހަށް ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކުރި

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ޝަރުތުކޮށް ބަންދުން ދޫކޮށްލުން، ކުޑަކުދިންނާ މެދު ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާ މެދު ޚާއްސަ އުސޫލުތަކަށް އަމަލު ކުރުމުގެ ޤާނޫނު

ދަށު ކޯޓު: ކޯޓުގެ ނަން ސިއްރު ކުރެވިފައި xxx

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ ދަށުން ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރިކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދުކުރެވިފައިވާ މީހަކު، ޙުކުމް ކުރުމުގެ ކުރިން ޝަރުޠުކޮށް ދޫކޮށްލުމަށް މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން ނިންމި ނިންމުން ޤާނޫނާ އެއްގޮތްތޯ؛ އަދި އެ ޤާނޫނުގެ 28 ވަނަ މާއްދާގެ އިފްތިރާޟުތަކުގެ ސަބަބުން ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ޙައްޤު ހިފެހެއްޓިފައިވާ މިންވަރަކީ ކޮބައިތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ސްކޫލެއްގެ ޓީޗަރެއް ކަމަށްވާ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް، 18 އަހަރުން ދަށުގެ ކުދިންތަކަކާ ގްރޫމްކޮށް ޖިންސީ ޢަމަލު ހިންގިކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ޙައްޔަރުކޮށް ބަންދުކޮށް، ބަންދު އިތުރުކުރުމަށްފަހު ދަޢުވާ ވެސް ހުށަހަޅާފައި ވިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން، ބަންދުގެ މުއްދަތުގައި ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވިކަމަށް ދައުލަތުން ފާހަގަ ނުކުރާތީއާއި ކުށުގެ ރެކޯޑެއް ނެތުމާއި ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިއަށް ބަލައި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ މާއްދާތަކަށް ޙަވާލާދީ ޝަރުޠުކޮށް ދޫކޮށްލިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ބަންދުކުރި ޙާލަތު ދެމިއޮތްކަމަށާއި ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ ބައި ދޫކޮށް ޢާއްމު އިޖުރާއަތަށް ރުޖޫޢަވުމަކީ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/12 ގެ އުޞޫލާ ޚިލާފު ކަމަށެވެ. ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނީ ގޭބަންދުގައި ހުރި ދުވަސްތަކުގައި ނުފޫޒު ފޯރުވި އެއްވެސް ކަމެއް ނުވާތީ ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ރަނގަޅު ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: 28 ވަނަ މާއްދާއިން ނުރައްކާއާއި ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިފްތިރާޟު ޤާނޫނުން ބަލާފައިވާތީ، ދަށުކޯޓުން ބުނި ސަބަބުތަކަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ސަބަބުތަކެއް ކަމަށާއި، ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގެ ދަށުގެ މައްސަލައެއްގައި ޢާންމު ޤާނޫނަށް ރުޖޫޢަވި ސަބަބު ސާފުނުވާތީ އަމުރު ބާޠިލުކުރިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ ދަށުން ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހެއްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމާއިރު، ޤާނޫނުއަސާސީން ލިބިދޭ ޙައްޤުތައް އެ ޤާނޫނުން ހިފެހެއްޓިފައިވާ ގޮތަށް ފަނޑިޔާރުން ބަލަންޖެހޭއިރު، 29 ވަނަ މާއްދާގެ ސަބަބުން އެ ހިފެހެއްޓުމުގެ ގޮތާއި މިންވަރާމެދު ޝަރީޢަތުގައި އިތުރަށް ބަޙުޘްކުރުމުގެ ފުރުޞަތެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 15، 16)
2. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 45 އާއި 49 ވަނަ މާއްދާއިން ލިބިދޭ ޙައްޤުތަކަކީ މުޠްލަޤު ޙައްޤުތަކެއް ނޫނެވެ. 49 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ހަތަރު އިސްތިސްނާއީ ޙާލަތަކީ އެނޫން ގޮތަކަށް ސާބިތުކޮށްދެވިދާނެ އިފްތިރާޟުތަކެއް (rebuttable presumptions) ކަމަށާއި، އެ އިސްތިސްނާއެއް އޮތްކަން ދައްކަންޖެހެނީ ބަންދުކުރަން އެދޭ ފަރާތުންނެވެ. (ޕެރ. 17–21)
3. ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ 28 ވަނަ މާއްދާއިން، ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާ ދޫކޮށްލައިފިނަމަ މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެކަމާއި ހެކި ފޮރުވުމަށް ނުވަތަ ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމަށް މަސައްކަތްކޮށްފާނެކަން ޤާނޫނުން ބަލާފައިވާތީ، އެ ދެ ޙާލަތު އޮތްކަން ސާބިތުކުރަން ބަންދުކުރަން އެދޭ ފަރާތަށް ނުޖެހޭނެއެވެ؛ އެ ފަދަ ނުރައްކަލެއް ހަޤީޤަތުގައި ނެތްނަމަވެސް ޤާނޫނު ބަލަނީ އެގޮތަށެވެ. (ޕެރ. 22–25)
4. ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ 31 ވަނަ މާއްދާ އާއި 32 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) ކިޔަންވާނީ 28 ވަނަ މާއްދާގެ ބާރު ނެތިނުދާނެ ގޮތަކަށެވެ. އެހެންކަމުން، ތުހުމަތުކުރާ ކުށެއް ނުވަތަ ކުޑަކުއްޖަކަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރިކަމަށް ބާރުދޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް އޮތްކަން ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ސާބިތުކުރުމުން އެ މާއްދާތަކުގެ ޝަރުޠު ފުރިހަމަވެ، ޝަރީޢަތް ކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާއަށް ރުޖޫޢަވެ ނުރައްކާ ވަޒަންކުރަން ނުޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 27–30)
5. ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާ ބަންދުން ބޭރުގައި ހުރި ދުވަސްތަކުގައި ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވި ކަމަށް ދައުލަތުން ފާހަގަ ނުކުރުމަކީ ނުވަތަ ކުށުގެ ރެކޯޑެއް ނެތުމަކީ، 28 ވަނަ މާއްދާގެ ޤާނޫނީ އިފްތިރާޟާ ޚިލާފަށް ދޫކޮށްލުމުގެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ އެ އިފްތިރާޟު ނަފީކޮށް އެނޫން ގޮތެއް ސާބިތުކުރަންޖެހެނީ ބަންދުކުރެވޭ ފަރާތުންނެވެ. (ޕެރ. 31–36)
6. ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ ދަށުން ކުރާ ބަންދު މުރާޖަޢާކުރަންވާނީ 36 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތަށެވެ؛ ބަންދު ބާޠިލުކޮށް ދޫކޮށްލާނަމަ، މުޖުތަމަޢަށް އޮތް ނުރައްކަލާއި ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ ޤާނޫނީ ބެލުން ނިމުމަކަށް ނާދޭކަމުގެ އުޞޫލު ކޯޓުން ބަލަންޖެހޭއިރު، ޙާލަތު ބަދަލުވެފައިވާކަން ބަޔާންކުރަންޖެހެނީ ބަންދުގައި ހުރި ފަރާތުންނެވެ. ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ބަންދުކުރެވިފައިވާ މައްސަލައެއްގައި ޢާންމު ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް ރުޖޫޢަވާން ޖެހުނު ސަބަބު ސާފުނުވާނަމަ އެ ނިންމުން ޤާއިމްނުވެއެވެ. (ޕެރ. 37–40)
7. ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ ޙައްޤަކީ އަސާސީ ޙައްޤަކަށްވާތީ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198-3 ގެ ދަށުން 14 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ނިންމަންޖެހޭ މިބާވަތުގެ މައްސަލަތަކުގައި ޚަޞްމުން ވަކީލުގެ ޙައްޤު ހޯދުމަށް ސަމާލުކަން ދޭންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 41–42)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 16 ވަނަ މާއްދާ، 45 ވަނަ މާއްދާ އަދި 49 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2009/12 (ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުސޫލުތަކަކަށް އަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 26، 28، 29، 31، 32 (އ)، 35 (ށ)، 36 (ނ) އަދި 50 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ އިޞްލާޙުން ގެނެވުނު 198-3 ވަނަ މާއްދާ
• ޝަރީޢަތް ކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/22 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2019/19 (ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 123 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2024/SC-A/13 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަބްދުﷲ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/SC-A/12 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިބްރާހިމް ސައްމާޙް އަޙްމަދު ފަތުޙީ)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2023/HC-B12/83 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު ޔުނާން)
• ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޙަލީމަތު ލަމްޙާ ޢަބްދުއްރަޙްމާން
• ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު C/2022-12/Cr އަދި B7/AM/2024/05-145