ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އަޙްމަދު ޔާމީން

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ އަމުރު ބާޠިލު؛ ބަންދަށް އެދި 7 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ހުށަހަޅައިފިނަމަ 7 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅަން އެންގި

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކޯޓު އަމުރު، ޝަރުތުކޮށް ބަންދުން ދޫކޮށްލުން، ސަބަބު ބަޔާންކުރުން، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާ

ދަށު ކޯޓު: ގދ. ހޯނޑެއްދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު Q2C/MA/2024/01

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ވައްކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރެވުނު ފަރާތެއްގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރުގެ ހެކި ހުރިކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވަނިކޮށް، މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ނުވަތަ ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލެއް ނެތްކަމަށް ސަބަބު ބަޔާންނުކޮށް ކަނޑައަޅައި، ޝަރުޠުތަކާއެކު ބަންދުން ދޫކުރި މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ އަމުރު ރަނގަޅުތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: މާލޭގައި ހުންނަ ކުންފުންޏެއްގެ އޮފީހަށް ވަދެ ގެއްލުންދީ ވައްކަންކުރި މައްސަލައެއްގައި، ޢަމަލީގޮތުން ވައްކަމުގައި ބައިވެރިވި ދެފަރާތަކަށް އެހީތެރިވި ކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އަމުރަކުން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް 16 އޭޕްރީލް 2024 ގައި ހައްޔަރުކުރިއެވެ. ފުލުހުން 60 (ބ) ގެ ދަށުން 15 ދުވަހުގެ ބަންދަށް އެދުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ގދ. ހޯނޑެއްދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރުގެ ހެކި ހުރިކަމަށް ކަނޑައަޅަމުން، މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ނުވަތަ ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތްކަމަށް ބުރަނުވެވޭތީ، 60 (ރ) ގެ ދަށުން ޝަރުޠުތަކާއެކު ބަންދުން ދޫކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ޙާލަތު ވުޖޫދުވެފައިވަނިކޮށް، ނުރައްކަލެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައެޅި ސަބަބު ބަޔާންނުކޮށް ނިންމީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 59 އަދި 60 (ބ)، ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާއާއި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ސާބިޤާތަކާ ޚިލާފަށް ކަމަށެވެ. ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނީ ސަބަބު ތަފްޞީލުކޮށްފައިވާ ކަމަށާއި، ފަރާތަކީ ވަޒީފާ އަދާކުރާ މީހެއް ކަމަށާއި، 60 (ރ) ގެ ދަށުން ދޫކުރުމަކީ ފަނޑިޔާރަށް ލިބިދޭ އިޚްތިޔާރެއް ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ބޮޑު ވައްކަމެއް، ރާވައިގެން ގިނަ ބަޔަކު ބައިވެރިވެ ކުރި ކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ކަމާއި ކުރިން ހައްޔަރުކުރެވިފައިވާ ރެކޯޑު އޮތުމުން މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާވެދާނެ ކަމުގެ އިޙްތިމާލު ބޮޑެވެ؛ ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލުވެސް އޮތެވެ. ދަށުކޯޓުން ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ނަތީޖާއަށް ވާޞިލުވި ގޮތް ބަޔާންނުކޮށް ހަމައެކަނި ނުރައްކަލެއް ނުފެނޭ ކަމަށް ބުނުމުން އެ އަމުރު ބާޠިލުކުރެވުނެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ފަނޑިޔާރު ބަލަންޖެހެނީ ތުހުމަތުކުރެވުނު ކުށް އޭނާ ކުރިކަމަށް ބާރުދޭ ހެކި ހުރިތޯ އާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވޭތޯއެވެ؛ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ޙާލަތެއް ވޭތޯ ދެނެގަތުމަށް ރިޢާޔަތްކުރާނީ ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާއަށެވެ. (ޕެރ. 18)
2. ޖަމާޢަތް ހަދައިގެން ނުވަތަ ގިނަ ބަޔަކު ބައިވެރިވެ ރާވައިގެން ކުރި ބޮޑު ވައްކަމުގެ ތުހުމަތެއްގައި، ކުރިން ވައްކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރެވިފައިވާ ފަރާތެއްގެ ބަންދާމެދު ނިންމާއިރު، ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގައިވާ ކަންކަމަށް (ހައްޔަރު ރެކޯޑު، ބައިވެރިވި ގޮތް، ކުށުގެ ބާވަތާއި ކުޑަބޮޑުމިން، ޖަމާޢަތް ހަދައިގެން ކުރުން) ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 25–26)
3. ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލު ވަޒަންކުރުމުގައި (ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)) މައްސަލައިގެ ބާވަތާއި ޙާލަތާއި ތަޙްޤީޤުގެ އުނދަގޫތަކާއި، ލިބިފައިވާ އަދި ލިބެންހުރި ހެކިތަކަށް ބަލަންވާނެއެވެ؛ ގިނަ ބަޔަކު ބައިވެރިވި ކުށެއްގެ ތަޙްޤީޤުގެ ކުރީކޮޅުގައި ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތުމަކީ ނެތުމަށްވުރެ ގާތްކަމެކެވެ. (ޕެރ. 28–31)
4. ކޯޓު އަމުރަކުން ހައްޔަރުކުރުމުގައިވެސް ބަލަނީ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވޭތޯއެވެ؛ ހައްޔަރަށްފަހު ބަންދާމެދު ނިންމާއިރު ހުރި ހެކީގެ މިންގަނޑު ކަނޑައަޅައި، 13 ވަނަ މާއްދާގެ ޙާލަތްތައް ފުރިހަމަވޭތޯ އިޖުމާލީކޮށް ބަޔާންކޮށްގެން 60 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބަންދުގެ މުއްދަތު ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ؛ އެކަށީގެންވާ ހެކި ނެތްނަމަ 60 (ބ) ގެ ދަށުން 15 ދުވަހަށްވުރެ ދިގުނޫން މުއްދަތަކަށް، އެކަށީގެންވާ ހެކި ހުރިނަމަ 60 (ށ) ގެ ދަށުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 33–34)
5. ފަނޑިޔާރަކު ނިންމުމަކަށް ވާޞިލުވި ގޮތް ނުވަތަ ސަބަބުތައް ޖުމްލަގޮތެއްގައި ނަމަވެސް ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ؛ އެއީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 56 ވަނަ މާއްދާގެ އިސްތިއުނާފުގެ ޙައްޤާއި 42 ވަނަ މާއްދާގެ ޢަދުލުވެރި ޝަރީޢަތުގެ ޙައްޤު ކަށަވަރުކުރުމުގެ ބައެކެވެ؛ ހެކި ހުރިއިރު ހަމައެކަނި 'ނުރައްކަލެއް ނުފެނޭ' ކަމަށް ބުނުމަކީ ނަތީޖާއަށް ވާޞިލުވި ގޮތް ބަޔާންކުރުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 27، 35–40)
6. ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު އިޚްތިޔާރު ބޭނުންކުރި ގޮތުގައި މައިގަނޑު ވާޤިޢާއަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައި ނެތްނަމަ، އެ އިޚްތިޔާރުގެ މައްޗަށް މަތީ ކޯޓަށް ވަދެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 41–42)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ އަދި 56 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) (އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 59 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، (ރ)، (ބ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 40 ވަނަ މާއްދާ
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021-SC-REG-01 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/100 (އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2024/SC-A/29 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިރުފާން ތަޤިއްޔު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/SC-A/51 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އޚމ)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2023/HC-B12/5 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޙަސަން މުނާޒް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-A/15 (އިބްރާހީމް ޢަބްދުއްލަޠީފް ވ. އޯނަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް) (އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން)