ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ނަން ސިއްރުކޮށްފައި

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު (ކޯޓު އަމުރު މުރާޖަޢާކޮށް ނިންމިގޮތާއި ޝަރުޠުކޮށް ދޫކުރި އަމުރު ބާޠިލު؛ ދައުލަތުން 2 ދުވަހުގެ ތެރޭ ހުށަހަޅައިފިނަމަ 5 ދުވަހުގެ ތެރޭ ބަންދާމެދު އަލުން ގޮތެއް ނިންމުމަށް އަންގައިފި)

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކޯޓު އަމުރު، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ)، ބަންދުން ދޫކުރެވޭ ޙާލަތްތައް، ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުން، ބަންދުކޮށްފައިވާ ޙާލަތު ބަދަލުވުން

ދަށު ކޯޓު: ކޯޓުގެ ނަން ސިއްރު ކުރެވިފައި xxx

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޖިންސީ ކުށާއި ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ ދެ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތެއްގެ މައްސަލައިގައި، ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނެގިފައިވާތީ ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލު ފިލައިގެން ދިޔަކަމަށް ބުނެ، ޝަރުޠުކޮށް ބަންދުން ދޫކުރި އަމުރެއްގެ ޝަރުޠުތައް އުވާލުމާއި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމުގެ އަމުރެއް މުރާޖަޢާކޮށް ބަންދުން ދޫކުރުން، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އަދި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާއާ އެއްގޮތްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ދައުލަތުން ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނާއި ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދެ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތެއްގެ މައްޗަށް މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގައި ދަޢުވާ އުފުލިއެވެ. ފުރަތަމަ ފަރާތް މާބަނޑުވެފައިވާތީ ދައުލަތުގެ އެދުމަށް 2024 ގައި ޝަރުޠުތަކާއެކު ބަންދުން ދޫކުރި ނަމަވެސް، އެ އަމުރުގައިވެސް މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާއާއި ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތްކަން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. ދެވަނަ ފަރާތް ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކޮށްފައިވެއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނެގިފައިވާތީ ނުފޫޒު ފޯރުވިދާނެ ހެއްކެއް މިހާރު ނެތްކަމަށް ބުނެ، ދަށުކޯޓުން ފުރަތަމަ ފަރާތުގެ ޝަރުޠުތައް ބާޠިލުކޮށް، ދެވަނަ ފަރާތް ބަންދުކުރި ޙާލަތު ބަދަލުވެފައިވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި ބަންދުން ދޫކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ބިޝާރު ޤަޟިއްޔާއާއި ޢިރުފާން ތަޤިއްޔު ޤަޟިއްޔާގެ އުޞޫލުތަކާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 (ރ) އާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް، އަދި ސަބަބު ބަޔާންނުކޮށް ނިންމާފައިވާ ކަމަށެވެ. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތްތަކުން ބުނީ ފުރަތަމަ ފަރާތަކީ ބަންދުގައިވާ މީހެއް ނޫންކަމަށާއި، ބަދަލުވި ޙާލަތު އިޖުމާލީ ގޮތެއްގައި ބަޔާންކޮށްގެން ބަންދުން ދޫކުރެވިދާނެ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ބަންދު އަމުރުތައް ގުޅިފައިވާ ސިލްސިލާއެއް ކަމަށްވާތީ ކުރީގެ އަމުރުތަކަށް ނުބަލައި ގޮތެއް ނިންމިދާނެ ނޫނެވެ؛ ޤާނޫނީ ބިނާއެއް ނެތި ނެރުނު ޝަރުޠީ ދޫކުރުމުގެ އަމުރު މުރާޖަޢާކުރި ނިންމުމަކީ ރަނގަޅު ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. ބިޝާރު ޤަޟިއްޔާގައިވާ ގޮތުން ހެކިބަސް ނެގުމަކީ ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލު ފިލައިދާ ކަމެއް ނޫންކަމަށްވާތީ، ދެ ނިންމުމަކީވެސް ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އުޞޫލުތަކާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 (ރ) އާ ޚިލާފު ނިންމުންތަކެކެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން ކަފާލަތުގެ އުޞޫލުން ނުވަތަ ޝަރުޠުތަކާއެކު މީހަކު ބަންދުން ދޫކުރެވޭނީ، އެ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1) އިން (4) އަށް ބަޔާންކުރާ ސަބަބެއް ނެތް ޙާލަތެއްގައި، އަދި ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރި ޙާލަތެއްގައެވެ. (ޕެރ. 26-27)
2. މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން ނެރޭ އެންމެހައި ބަންދު އަމުރުތަކަކީ އެއް އަމުރު އަނެއް އަމުރާ ގުޅިފައިވާ އަމުރުތަކެއް ކަމަށްވާތީ، އެ ގުޅުން ފެށެނީ ފުރަތަމަ ބަންދު އަމުރާއި އެ އަމުރު ނެރުމަށް ފަނޑިޔާރު ބަރޯސާވި ވަސީލަތްތަކުންނެވެ. ބަންދުކުރުމަށް ނެރުނު އަމުރުތަކުގެ މާޒީއަށް ނުބަލައި ޝަރުޠުކޮށް ދޫކުރި އަމުރެއް މުރާޖަޢާކޮށް ޝަރުޠުތައް ދަމަހައްޓަންޖެހޭ ޙާލަތެއް ނެތްކަމަށް ނިންމިދާނެ ކަމަކަށް ނުދެކެވެއެވެ. (ޕެރ. 29-30)
3. މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާވުމުގެ އިޙްތިމާލާއި ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތްކަމަށް ކޯޓުން ފާހަގަކޮށްފައި އޮއްވާ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ކޮން މާއްދާއެއްގެ ދަށުން ނެރުނުކަން ބަޔާންނުކޮށް ޝަރުޠުކޮށް ބަންދުން ދޫކުރި އަމުރަކީ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން ނެރެވިދާނެ އަމުރެއް ކަމަށް ބެލެވޭނެ ޤާނޫނީ ބިނާއެއް ނެތް އަމުރެކެވެ. އެފަދަ އަމުރެއްގެ ޤާނޫނީ ހައިސިއްޔަތު ނޭނގޭއިރު، އެ އަމުރު މުރާޖަޢާކޮށް ނިންމި ނިންމުމަކީވެސް ރަނގަޅު ނިންމުމެއް ކަމަށް ކަނޑައެޅޭނެ ޤާނޫނީ ހަމައެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 36-39)
4. ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމުގައި އަސްލު މައްސަލައިގެ ޝަރީޢަތުގައި ހިނގާ ކަމަކަށް ފަނޑިޔާރު ރިޢާޔަތްކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. ފަނޑިޔާރު ބަލަންވާނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތުތަކަށް ބަދަލެއް އައިސްފައިވޭތޯ، އެންމެ ފުރަތަމަ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި އެހީހޯދި ވަސީލަތްތަކުގެ ބޭނުންކޮށްގެންނެވެ. (ޢިރުފާން ތަޤިއްޔު ޤަޟިއްޔާ؛ ޕެރ. 28، 41، 46)
5. ޝަރީޢަތުގައި ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނެގިފައިވުމަކީ ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލު ނެތިގެންދިޔުން ކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ. އެއީ ޙުކުމްކުރުމުގެ ކުރިން ކުރިން ހާޒިރުކުރި ހެއްކެއް އަލުން ހާޒިރުކުރަންޖެހިދާނެތީއާއި، ޝަރީޢަތުން ކަމެއް ސާފުކުރުމަށް އަޑުއެހުން އަލުން ހުޅުވާލެވިދާނެތީއެވެ. އެހެންކަމުން، ހަމައެކަނި ހެކިބަސް ނަގާ ނިމުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތު ބަދަލުވިކަމަށް ކަނޑައެޅިދާނެ ޖާއިޒު ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ބިޝާރު ޤަޟިއްޔާ؛ ޕެރ. 45، 48، 50، 57-58)
6. ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލުތަކަށް ތަބާވުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން ދަށު މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކަށް ލާޒިމްކަމެކެވެ. އެ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފަށް ނިންމާ ނިންމުމަކީ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާ ޚިލާފު ނިންމުމެކެވެ. އަދި ފަނޑިޔާރަކު ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބުތައް ޖުމްލަ ގޮތެއްގައި ނަމަވެސް ބަޔާންކުރަން ޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 41، 47، 49-50)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 59 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، (ރ)، (ވ) އަދި (ކ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 66 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021-SC-REG-01 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2014 (ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 19/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނު)
• 2024/SC-A/19 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު ބިޝާރު އިސްމާޢީލް) [2024] SC 23
• 2024/SC-A/09 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢިރުފާން ތަޤިއްޔު)
• 2020/SC-A/100 (އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން)
• 2020/SC-A/93
• 2022/SC-A/51
• 2021/SC-A/83
• 2018/SC-A/31 (އަޙްމަދު ޝިޔާޛް އަދި އިތުރު ފަރާތްތަކެއް ވ. ފުރަނަ ހޯލްޑިންގްސް)
• 2018/HC-A/207
• 2021/HC-B12/51
• 2022/HC-B12/16
• 2023/HC-B12/77,78
• 2024/HC-B12/17
• 2024/HC-B12/42
• 2024/HC-B12/21,22,23
• 2024/HC-B12/19
• 2023/HC-B12/63,64,65,66
• 2023/HC-B12/52
• 2023/HC-B12/5
• 2025/HC-B12/25,26