އަޙްމަދު ހަފީޘު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ބަންދު މުރާޖަޢާކޮށް ނިންމިގޮތް ބާޠިލު (ކުރީގެ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރި އަމުރަށް ބަދަލެއް ނައި)

ދަށު ކޯޓު: ކޯޓުގެ ނަން ސިއްރު ކުރެވިފައި XXX

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު (17/2010) ގެ ދަށުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކޮށްފައިވާ މީހެއްގެ ތުހުމަތު، އެ ޤާނޫނު ޤާނޫނު ނަންބަރު 7/2025 ން އުވާލުމުން ނެތިގެންދޭތޯ؛ ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމުގައި ބަލަންޖެހޭ މިންގަނޑަކީ ކޮބައިތޯ؛ އަދި ދަށުކޯޓުން އާ ޤާނޫނުގެ 58 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އަލުން ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކުރުމަކީ ސަބަބު ބަޔާންކުރުމުގެ އުޞޫލާއި ރަޖުޢީކޮށް ޤާނޫނު ނުހިންގުމުގެ މަބްދައާ ޚިލާފުތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޤާނޫނެއް އުވުމުގެ ނަތީޖާ އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން އުފުލިފައިވާ ހުރިހާ ދަޢުވާއަކަށް އަންނާނެތީ، އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުރެވިފައިވާ ތުހުމަތުތައް ޖުމްލަކޮށް ބަލައި ވަޒަންކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 32)
2. މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 19 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، ޤާނޫނެއް ބާޠިލުވުމުން، އެހެންގޮތަކަށް މާނަނުކުރެވޭހާ ހިނދަކު، އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހިންގާފައިވާ ތަޙްޤީޤު، ޤާނޫނީ މަސައްކަތާއި ޝަރުޢީ މަސައްކަތް ނެތިގެނެއް ނުދެއެވެ؛ ޤާނޫނު ވުޖޫދުގައިވަނިކޮށް ހިނގި ހާދިސާއަކާ ގުޅިގެން ބަންދުކޮށްފައިވާ މީހެއްގެ ތުހުމަތަށް، ފަހުން ޤާނޫނު ބާޠިލުވުމުން ބަދަލެއް ނައެއެވެ. (ޕެރ. 33-36)
3. ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމުގައި ފަނޑިޔާރު ތަޠުބީޤުކުރަންޖެހޭނީ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް) ގެ ހަމަތަކެވެ: ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރިތޯ، އަދި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތްތަކުންކުރެ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވެދާނެތޯއެވެ؛ ބަންދުކުރި ޙާލަތު ބަދަލުވެފައިވޭތޯ ބަލާނީ، ފުރަތަމަ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރިއިރު ވުޖޫދުވެފައިވާކަމަށް ހަވާލާދިން ޙާލަތްތަކަށް ބަދަލު އައިސްފައިވޭތޯއެވެ. (ޕެރ. 38-40)
4. ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމުގެ މައިގަނޑު ބޭނުމަކީ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތްތައް އެކަށީގެންވާ ވަރަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތަކަށް ބަންދުގައި ނުތިބޭނެ ކަން ކަށަވަރުކުރުމެވެ؛ ދިގު މުއްދަތެއް ހޭދަވެފައިވާ މައްސަލަތައް އަވަހަށް ތާވަލުކޮށް ޙުކުމްކުރުމަކީ އޭގެ ޙައްލެވެ. ދިގު މުއްދަތެއް ހޭދަވިޔަސް މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކަލެއް ކޮށްފާނެ މީހަކު ދޫކޮށްލުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ ދައްކާ މަގެއް ނޫނެވެ (2024/SC-A/09). (ޕެރ. 41)
5. ބާޠިލުވި ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން ކުރެވިފައިވާ ތުހުމަތު ފިލައިގޮސްފައި ނުވާނަމަ، ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމުގައި ކުރަންވާނީ ކުރީގެ ބަންދު އަމުރު ދެމެހެއްޓުމާ ނުވަތަ ނިމުމަކަށް ގެނައުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމެވެ؛ އާ ޤާނޫނުގެ (7/2025 ގެ 58 ވަނަ މާއްދާ) ބަންދުކުރުމުގެ ޝަރުޠުތައް ވަޒަންކޮށް މުޅިން އާ ބަންދު އަމުރެއް ނެރުމަކީ ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމުގެ ޓެސްޓާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 44، 49-50)
6. ތުހުމަތު ވަޒަންކުރުމަށް އާ ޤާނޫނަށް ރުޖޫޢަވާންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތްއިރު، އެ ޤާނޫނަށް ރިޢާޔަތްކުރުން އޭގެ ޒާތުގައި ގޯސްވާތީ، އާ ޤާނޫނުގެ ކޮން އަކުރެއްގައި ކުށް ތަޖުރީމުކޮށްފައިވާކަން ބަޔާންނުކުރުމުގެ (ސަބަބު ބަޔާންކުރުމުގެ) ނުކުތާއަށް ވަކިން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަން ނުޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 47)
7. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2011/SC-A/23 ގައި ބަޔާންކުރާ ރަޖުޢީކޮށް ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކުރުމުގެ އުޞޫލަކީ ޖިނާއީ މައްސަލައެއް ސާބިތުކުރުމާ ގުޅޭ އުޞޫލެއްކަމުން، ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމުގެ މަރުޙަލާއަށް އެ އުޞޫލު ތަޠުބީޤެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 48)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 (ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 7/2025 (ގޭންގުތަކުން ހިންގާ ކުށްތަކާއި އެނޫންވެސް ނުރައްކާތެރި ކުށްތައް ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 58 ވަނަ މާއްދާ، 33 ވަނަ މާއްދާ، 99 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 19 ވަނަ މާއްދާ (ށ) (5)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2024/SC-A/09 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢިރުފާން ތަޤިއްޔު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2024/SC-A/19 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ބިޝާރު އިސްމާޢީލް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2011/SC-A/23 (ދައުލަތް ވ. ޙަސަން ޢަބްދުﷲ އަދި އިތުރު ފަރާތްތައް) (ތަޠުބީޤު ނުކުރެވޭ ކަމަށް ފަރަގުކޮށް)