ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އަޙްމަދު ހަފީޡު

ނަތީޖާ: ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު، ބަންދު މުރާޖަޢާކޮށް ދަށުކޯޓުން ނިންމި ނިންމުން ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ބަންދު މުރާޖަޢާކޮށް ނިންމިގޮތް، މަބްދައުއްޝަރުޢިއްޔާ، އިޖުރާއީ ޤާނޫނު މާޟީއަށް ތަޠުބީޤު ކުރުން

ދަށު ކޯޓު: 2025/HC-B12/42

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރި ޤާނޫނު (17/2010) އުވި އައު ޤާނޫނަކަށް (7/2025) ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުން، ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމުގައި އައު ޤާނޫނުގެ އިޖުރާއީ މާއްދާތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ދަށުކޯޓުން ބަންދު ދެމެހެއްޓުން ރަނގަޅުތޯ؛ އަދި ކުރީގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ތުހުމަތުކުރި ޢަމަލު އައު ޤާނޫނުގައި ތަޖްރީމްކޮށްފައިނުވާނަމަ ބަންދަށް ކުރާ އަސަރު.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: 2024 އެޕްރީލްގައި އަޙްމަދު ހަފީޡު އަނބިމީހާއަށް ވަޅިން ބިރުދައްކައި މަރާލަން އުޅުނުކަމަށް ތުހުމަތުކޮށް، 17/2010 ގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރިއެވެ. ބަންދުގައި ހުއްޓައި 17/2010 އުވި، 7/2025 (ގޭންގުތަކުން ހިންގާ ކުށްތަކާއި…ގެ ޤާނޫނު) އަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުން، ތުހުމަތުކުރި ކުށް އައު ޤާނޫނުގައި ތަޖްރީމްކޮށްފައި ނުވާކަމަށާއި 18 މަސް ބަންދުގައި ހޭދަވެއްޖެކަމަށް ބުނެ ބަންދު މުރާޖަޢާކުރަން އެދުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ބަނޑިދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން، ކުށްތަކަކީ 7/2025 ގެ 33 ވަނަ މާއްދާގައި ތަޖްރީމްކޮށްފައިވާ ކުށްތަކެއްކަމަށާއި 58 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބަންދުގެ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާކަމަށް ބަލައި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދު ދެމެހެއްޓިއެވެ. ހައިކޯޓުން، ބިޝާރު ޤަޟިއްޔާގެ އުޞޫލުން ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމުގައި ބަލަންވާނީ ޙާލަތަށް ބަދަލު އައިސްފައިވޭތޯ ކަމަށްވާއިރު، 58 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އައު ބަންދު އަމުރެއް ކުރުމަކީ އެ ޓެސްޓާ ޚިލާފުކަމަށް ބުނެ ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލުކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ހައިކޯޓުގެ ނިންމުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 68، 143 (ރ)، މާނަކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 19 އަދި ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 32 (ހ) އާ ޚިލާފު ނިންމުމެއް ކަމަށާއި، ޖިނާއީ އިޖުރާއާތުގައި ބަލާނީ އެ ވަގުތު ވުޖޫދުގައިވާ ޤާނޫނަށް ކަމަށާއި، ޢަމަލު 7/2025 ގެ 33 (ހ) (3) ގައި ތަޖްރީމްކޮށްފައިވާ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: މައުޟޫޢީ ގޮތުން ކުށާއި އަދަބު ކަނޑައަޅާނީ ކުރީގެ ޤާނޫނުން (59 ވަނަ މާއްދާގެ ލުއި ފިޔަވައި)؛ ތުހުމަތުކުރި ޢަމަލު ފަހުގެ ޤާނޫނުންވެސް ތަޖްރީމްކޮށްފައިވާކަން މަތިމަތިން ބެލުމުން ފެނެއެވެ. ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމަކީ އިޖުރާއީ ކަމަކަށްވާތީ އައު ޤާނޫނުގެ އިޖުރާއާތަށް ވަގުތުން ތަންފީޒުވާއިރު އިސްތިސްނާ ޙާލަތެއް ނެތުމުން، ދަށުކޯޓުން 7/2025 ގެ މާއްދާތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުން ރަނގަޅެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޖިނާއީ ޤާނޫނެއް އުވި އައު ޤާނޫނަކަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުން، ޖިނާއީ ޤާނޫނުގެ މައުޟޫޢީ ބަޔަށާއި އިޖުރާއީ ބަޔަށް ކުރާ އަސަރު ތަފާތެވެ. (ޕެރ. 14)
2. މަބްދައުއްޝަރުޢިއްޔާ (principle of legality، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 61 (ށ)) ގެ ދަށުން، އުވިދިޔަ ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަމުންދިޔައިރު ހިނގި ކުށެއްގައި މީހަކު ކުށްވެރިވާނީއާއި އަދަބު ކަނޑައަޅާނީ ކުށްކުރިއިރު ޢަމަލުކުރަމުންދިޔަ ޤާނޫނުންނެވެ؛ ކުށްވެރިކުރުމާއި އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައި ޖިނާއީ ޤާނޫނު ފަހަތަށް (retrospective) ނުހިނގާނެއެވެ. (ޕެރ. 16)
3. މި ޤަވާޢިދަށް ޤާނޫނުއަސާސީގެ 59 ވަނަ މާއްދާގެ އިސްތިސްނާ އޮވެއެވެ: ފަހުގެ ޤާނޫނުން މުއްތަހަމަށް ލުޔެއް ލިބޭނަމަ (އަދަބުގެ ބާވަތާއި މިންވަރު ލުއިވުން ހިމެނޭގޮތަށް) އެ ލުއި ދޭންޖެހޭނެއެވެ؛ ކުރީގެ ޤާނޫނުގައި ކުށަކަށްވާ ކަމެއް ފަހުގެ ޤާނޫނުގައި ކުށެއްކަމަށް ކަނޑައަޅާފައި ނުވާނަމަ، އެ ޢަމަލު ކުށެއް ކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ؛ އެ ޙާލަތުގައި ތުހުމަތުގެ އަސާސެއް ނެތުމުން މީހާ ބަންދުގައި ނުބެހެއްޓޭނެއެވެ. (ޕެރ. 17–19)
4. ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި (ކުރީގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ތުހުމަތުކުރި ޢަމަލު ފަހުގެ ޤާނޫނުންވެސް ތަޖްރީމްކޮށްފައިވޭތޯ ބެލުން ހިމެނޭގޮތަށް) ބަލަންވާނީ ކަމުގެ ފުނަށް ނުފީނާ، ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރިތޯ މަތިމަތިންނެވެ؛ މި މަރުޙަލާގައި ނިންމާ ނިންމުމަކުން ޝަރީޢަތުގައި އެކަމާ ސުވާލު އުފެއްދުމުގެ ފުރުޞަތު ނުގެއްލޭނެއެވެ. (ޕެރ. 21)
5. އިޖުރާއީ ޤާނޫނުގެ ޠަބީޢަތަކީ، ކުށުގެ ޢަމަލު ހިނގި ވަގުތަށް ނުބަލާ، ހިނގަމުންދާ މައްސަލަތަކާއި ފަހުން އަންނަ މައްސަލަތަކުގައި، ކަމެއް ކުރާ ވަގުތު ޤާނޫނު ލާޒިމުކުރާ އިޖުރާއާތަށް ވަގުތުން ތަންފީޒުވުމެވެ (ހައްޔަރުކުރުން، ބަންދުކުރުން، ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުން، ދަޢުވާ އުފުލުން، ޝަރީޢަތް ހިންގުން ހިމެނޭގޮތަށް). (ޕެރ. 23–24)
6. އިޖުރާއީ ޤާނޫނު މާޟީއަށް ތަޠުބީޤުވުމުގެ ޤަވާޢިދަށް ތިން އިސްތިސްނާ އޮވެއެވެ: (1) އިޖުރާއާތެއް ފަހަތަށް ނުހިނގާނެކަމަށް ޤާނޫނުގައި ސާފުކޮށް ބަޔާންކޮށްފައިވުން، (2) ކުރީގެ ޤާނޫނުގެ އިޖުރާއާތާ އެއްގޮތަށް ކޮށްނިމިފައިވާ ކަންކަން އެގޮތުގައި ދެމިއޮތުން، (3) އައު އިޖުރާއާތަށް ޢަމަލުކުރުމުން ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާގެ މަޢުޞޫމިއްޔަތާއި ދިފާޢުގެ ދުސްތޫރީ ޙައްޤަށް އުނިކަން އައުން. މި އިސްތިސްނާއެއް ނެތްނަމަ، ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމުގައި އައު ޤާނޫނުގެ (7/2025) މާއްދާތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުމަކީ ރަނގަޅު ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 25–27)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ، 49 ވަނަ މާއްދާ، 59 ވަނަ މާއްދާ، 61 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، 68 ވަނަ މާއްދާ، 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 (ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ރ)، 9 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ނ) އަދި (ރ)، 12 ވަނަ މާއްދާ، 16 ވަނަ މާއްދާ (ށ) ހިމެނޭގޮތަށް
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 7/2025 (ގޭންގުތަކުން ހިންގާ ކުށްތަކާއި އެނޫންވެސް ނުރައްކާތެރި ކުށްތައް ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 33 ވަނަ މާއްދާ (ހ) ގެ (3)، 58 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ) އަދި (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 19 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 3/2012 (ގެވެށި އަނިޔާ ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 35 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 230 ވަނަ މާއްދާ
• [2024] SC 23 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ބިޝާރު އިސްމާޢީލް)
• الوسيط في قانون الإجراءات الجنائية، الدكتور أحمد فتحي سرور (ޢިލްމީ މަރުޖިޢު)