ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ނަޛީޙު ޙިލްމީ

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ އަމުރު ބާޠިލު، ބަންދާމެދު އަލުން ގޮތެއް ނިންމުމަށް ދަށުކޯޓަށް އެންގި

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ބަންދުން ދޫކޮށްލުން

ދަށު ކޯޓު: ގއ. ގެމަނަފުށި މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު P9C/ABA/(2023)/01

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

މަސްތުވާތަކެތީގެ ޓްރެފިކިންގ ތުހުމަތުގައި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރެވިފައިވާ ފަރާތެއް، ބަންދުކުރިއިރު އޮތް ޙާލަތު ބަދަލުވިގޮތް ބަޔާންނުކޮށް ޝަރުޠުތަކާއެކު ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަށް މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން ނެރުނު އަމުރަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނާއި މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކާ އެއްގޮތަށް ނެރެވުނު އަމުރެއްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: މަސްތުވާތަކެތި ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކޮށް، މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާވެދާނެތީ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކޮށްފައިވިއެވެ. ބަންދު ދެމެހެއްޓުމަށް ދައުލަތުން އެދި މުރާޖަޢާއަށް ހުށަހެޅުމުން، ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ޝަރުޠުތަކާއެކު ދޫކޮށްލުމަށް އަމުރުކުރިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ގއ. ގެމަނަފުށީ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރިއިރު އޮތް ޙާލަތު މިހާރު ދެމިއޮތްކަމަށް ނުފެންނާތީ، ޝަރީޢަތް ގިނަ ދުވަސް ދެމިގެންދާތީ ފަދަ ކަންކަމަށް ބަލައި، ޝަރުޠުތަކާއެކު ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަށް އަމުރުކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ބަންދުކުރަންޖެހޭ ޙާލަތު އޮއްވާ، ޙާލަތު ބަދަލުވިގޮތް ބަޔާންނުކޮށް މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކާ ޚިލާފަށް ދޫކޮށްލާފައިވާ ކަމަށެވެ. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުން ބުނީ އަމުރު މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކާ ޚިލާފުކަން ޤަބޫލުކުރާ ނަމަވެސް، މަދު މިންވަރެއްގެ މަސްތުވާތަކެތި ފެންނަ ޙާލަތުގައި ބަންދު ނުކުރުމުގެ ދައުލަތުގެ އުޞޫލު ހަމަހަމަކޮށް ތަޠުބީޤުކުރަން ޖެހޭ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ދޫކޮށްލާއިރު ބަންދުކުރެވުނު ޙާލަތު ބަދަލުވިގޮތާއި ނިންމުމަށް ވާސިލުވި ސަބަބު ބަޔާންކުރަން ޖެހޭކަމަށް މަތީ ކޯޓުތަކުން ތަކުރާރުކޮށް ނިންމާފައިވާއިރު، ދަށުކޯޓުގެ އަމުރުގައި އެކަން ބަޔާންކޮށްފައިނުވާތީ އަމުރު ބާޠިލުކުރިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހާއާމެދު ތުހުމަތުކުރެވުނު ކުށް އޭނާ ކުރިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރެ، އަދި ދޫކޮށްލައިފިނަމަ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތެއް މެދުވެރިވެދާނެކަމަށް ފަނޑިޔާރަށް ޤަބޫލުކުރެވިއްޖެނަމަ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން އޭނާ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ފަނޑިޔާރު އަމުރުކުރަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 14)
2. ބަންދު ދެމެހެއްޓުމުގައި ފުރަތަމަ، ތުހުމަތުކުރެވުނު ކުށް އޭނާ ކުރިކަމަށް ބާރުލިބޭ ހެކި ހުރިތޯ، އަދި ދެވަނައަށް، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ޙާލަތަކުން ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވެދާނެތޯ ބަލަންވާނެއެވެ؛ މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާވެދާނެތޯ ބެލުމުގައި ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގައިވާ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 15)
3. ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހަކު ބަންދުގައި ބަހައްޓާނަމަވެސް ދޫކޮށްލާނަމަވެސް ކުރަންވާނީ ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނާއި ގަވާއިދުތަކާއި މަތީ ކޯޓުތަކުން ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތަށެވެ؛ މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށްޓަކައި ބަންދުކުރެވިފައިވާ މީހެއްގެ ބަންދަށް ލުޔެއް ދޭނަމަ ނުވަތަ ޝަރުޠުތަކާއެކު ދޫކޮށްލާނަމަ، ނުރައްކާ އޮތްކަމަށް ބެލުނު ސަބަބު ސީދާ އެ މީހާގެ ފުށުން ނެތިގޮސްފައިވޭތޯ ބަލަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 18)
4. މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާވެދާނެކަމަށް ބަލައި ބަންދުކުރެވިފައިވާ މީހަކު ދޫކޮށްލާނަމަ، ކުށުގައި އޭނާގެ ބައިވެރިވުން ކުޑަކަން، ނުވަތަ ކުށުގެ ޙާލަތާއި އަނިޔާވެރިކަމުގެ މިންވަރު ކުޑަކަން، ނުވަތަ ތަޙުޤީޤުގައި އެއާ ޚިލާފު ކަމެއް ފާޅުވުން، ނުވަތަ ނުރައްކާ ކުޑަވި ގޮތް ފަދަ، ބަންދުކުރެވުނު ޙާލަތު ބަދަލުވިގޮތް އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްދޭންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 19-20)
5. ދެފަރާތުގެ ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރިކަމަށް ބުނުމުން ނުފުދޭނެއެވެ؛ އެ ވާހަކަތަކަށް ނަޒަރުކޮށް ނިންމުމަށް ވާސިލުވިގޮތް ބަޔާންކޮށްދޭންވާނެއެވެ. ނިންމުމުގެ ސަބަބު ބަޔާންނުކުރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 56 ވަނަ މާއްދާއިން ކަށަވަރުކޮށްދޭ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤަށް އުނިކަން ލިބޭ ކަމެކެވެ؛ ސަބަބު ބަޔާންކުރުމަކީ ޚަޞްމުންގެ ޙައްޤަކާއި، ޤާނޫނީ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވިކަން ކަށަވަރުކުރުމާއި، އިސްތިއުނާފުގައި ބެލުމާއި، ޝަރުޢީ ޒިންމާދާރުކަމަށް ބޭނުންވާ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 21-24)
6. ބަންދުކުރުމަށް ނިންމި ސަބަބާއި ދޫކޮށްލާއިރު ޙާލަތު ބަދަލުވިގޮތް އިޖުމާލީގޮތެއްގައި އަމުރުގައި ބަޔާންކުރުމަށް މަތީ ކޯޓުތަކުން ތަކުރާރުކޮށް ނިންމާފައިވާއިރު، އެ ނިންމުންތަކަށް ޢަމަލުނުކުރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ؛ އެހެންކަމުން ޙާލަތު ބަދަލުވިކަމުގެ ސަބަބެއް ބަޔާންނުކޮށް ޝަރުޠުތަކާއެކު ބަންދުން ދޫކުރި ނިންމުން ރަނގަޅެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 25-26)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 16 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 45 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 56 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 59 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަދި (ވ)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021-SC-REG-01 (ޝަރީޢަތް ކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 105 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ނ) އަދި 137 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) (ދަޢުވާ)
• 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2020/SC-A/100 (އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން)
• B12/75-2022/HC
• 2022/HC-B12/94
• 2022/HC-B12/79
• 2022/HC-B12/98,99
• 2022/HC-B12/102
• 2023/HC-B12/5
• 2023/HC-B12/39
• B12/30,31-2023/HC
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އިބްރާހީމް ނާޝިދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ޤަޟިއްޔާ (ނަންބަރު ބަޔާންކޮށްފައެއް ނުވޭ)