ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޝަބިމް އާދަމް

ނަތީޖާ: ޝަރުޠުތަކާއެކު ދޫކޮށްލި ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އަމުރު ބާޠިލު؛ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ހުށަހަޅައިފިނަމަ މި ޤަޟިއްޔާގެ ކަންކަމުގެ އަލީގައި ނިންމޭނެ

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކޯޓު އަމުރު

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-J/MA/2022/1512

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 ގެ 36 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށްޓަކައި ބަންދުކޮށްފައިވާ މީހަކު، ބަންދުކުރި ސަބަބުތަކަށް ބަދަލު އައިކަން ފާހަގަނުކޮށް، މައްސަލައިގެ އެހެން ބައިވެރިން ދޫކޮށްލާފައިވުމާއި ހަމަނުޖެހުމުގެ ބާވަތަށް ބަލައި ޝަރުޠުތަކާއެކު ދޫކޮށްލި އަމުރު ޤާނޫނާ އެއްގޮތްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ގަލޮޅު ދަނޑުގައި ބޭއްވި އިންޓަރނޭޝަނަލް ޔޯގާ ޑޭގެ ހަރަކާތަށް ގަދަކަމުން ވަދެ ހަމަނުޖެހުން ހިންގިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތެއް ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 ގެ 36 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބަންދުކޮށްފައިވަނިކޮށް، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދަށް ފުލުހުން އެދުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ހަރުކަށި ޝަރުޠުތަކާއެކު ދޫކޮށްލީ، މައްސަލައިގެ ބައެއް ފަރާތްތައް ދޫކުރެވިފައިވުމާއި ހަމަނުޖެހުން ހިނގާފައިވަނީ ސީދާ ދެކޮޅުވެރިކަމެއް އޮތް ބަޔަކާ ނޫންކަމަށް ބަލައި އިތުރު ނުރައްކަލެއްގެ އިޙްތިމާލު ނެތްކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވުމުންނެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ބުނީ ބަންދުކުރި ސަބަބުތައް ދެމިއޮއްވާ ދޫކޮށްލީ 36 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ކަމަށާއި، ހައްޔަރު ރެކޯޑާއި އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓާއި ސްނެޕްޝޮޓްތަކުން މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާވުމުގެ ޙާލަތު ސާފު ކަމަށެވެ. ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނީ ތޫނު ހަތިޔާރު ބޭނުންކުރިކަމަށް ދަލީލެއް ނެތް ކަމަށާއި ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވޭ މަޤާމެއްގައި ނުހުންނަ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ދޫކޮށްލި ސަބަބުތަކަކީ ބަންދުކުރި ޙާލަތަށް ބަދަލު އައިކަން ދައްކާ ސަބަބުތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެހެން ބައިވެރިން ދޫކުރުމަކީ ސީދާ މި ފަރާތާ ގުޅޭ ސަބަބެއް ނޫން ކަމަށާއި، ނުރައްކަލެއްގެ އިޙްތިމާލު ނެތްކަމަށް ނިންމީ ކޮން އަސާސެއްގެ މައްޗަށްކަން ސާފުނޫން ކަމަށް ބަލައި އަމުރު ބާޠިލުކުރިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައި ޝަރީޢަތުން ޙުކުމްކުރުމުގެ ކުރިން މީހަކު ބަންދުގައި ބެހެއްޓިދާނެ އިސްތިސްނާ ޙާލަތްތައް ދުސްތޫރީ ގޮތުން ކަނޑައަޅާފައިވާއިރު، އެފަދަ ޙާލަތެއް އޮވެގެން ބަންދުކުރެވިފައިވާ މީހަކު ބަންދުން ދޫކޮށްލާނަމަ، ބަންދުކުރި ސަބަބު ނުވަތަ ސަބަބުތައް ފިލައިގޮސްފައިވާ ގޮތް ނުވަތަ ޙާލަތު ބަދަލުވެފައިވާ ގޮތް ސާފުކޮށް ބަޔާންކުރަންޖެހޭނެއެވެ.
2. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މީހަކު ބަންދުކުރެވޭ ޙާލަތުގައި ބަލަންޖެހޭނީ އެ މާއްދާގައިވާ ސަބަބުތަކާއި ސީދާ އެމީހަކާ ގުޅޭ ގޮތުގެ މައްޗަށެވެ؛ އަދި ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 ގެ 36 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ފަދައިން، އެ ޙާލަތު ވުޖޫދުގައި އޮތުން ވުޖޫދުގައި ނެތުމަށްވުރެ ގާތްތޯ ބަލަން ޖެހެއެވެ.
3. އެ މާއްދާތަކުގެ ދަށުން ބަންދުކުރެވިފައިވާ މީހެއްގެ ބަންދަށް ލުޔެއް ދޭނަމަ ނުވަތަ ޝަރުޠުތަކާއެކު ދޫކޮށްލާނަމަވެސް ކަންކަން ވަޒަންކުރަންވާނީ ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ މީހާގެ ނިސްބަތުން، މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާ އޮތްކަމަށް ބެލުނު ސަބަބު ސީދާ އެމީހާގެ ފުށުން ނެތިގޮސްފައިވޭތޯ ބަލައިގެންނެވެ؛ ކުށުގެ ޢަމަލުގައި ބައިވެރިވި އެހެން ބައިވެރިންގެ ޙާލަތަށް ބަލައި އަނެއް ބައިވެރިޔާގެ ބަންދަށް ލުޔެއް ދީ ނުވަތަ ޝަރުޠުތަކާއެކު ދޫކޮށްލެވިދާނެކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ.
4. މީހުން ބަންދުކުރުމުގައްޔާއި ބަންދުން ދޫކޮށްލުމުގައިވެސް ފަނޑިޔާރު ނިންމާ ނިންމުމެއް ބިނާކުރާ ޤާނޫނީ އަސާސް، ޤާނޫނީ މާއްދާތަކަށް ޙަވާލާދީ ސާފުކޮށް ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ؛ ފަނޑިޔާރުގެ ނިންމުން އަބަދުވެސް ބިނާވާންޖެހޭނީ ޤާނޫނީ އަސާސްތަކުގެ މައްޗަށެވެ (ޤާނޫނުއަސާސީގެ 142 ވަނަ މާއްދާ).
5. (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒްގެ ރައުޔު) ޚާއްޞަ ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން ބަންދަށް އެދޭނަމަ ބަންދުގެ އިޖުރާއަތު ކުރިއަށް ގެންދަންވާނީ އެ ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގައިވާ އިޖުރާއަތުގެ ދަށުން ކަމަށާއި، ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 ގެ 36 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ބަންދަށް އެދޭއިރު ހެކި ހުރިތޯ ބަހުސްކުރާކަށް ނުޖެހޭ ކަމަށާއި، ބަލަންޖެހެނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ޙާލަތެއް އޮތްތޯ، 36 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން ކަމަށެވެ؛ އަދި އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓެއްގައި ޑާޓާ ބަޔާންކުރުމާއެކު އެ ޑާޓާ އެނަލައިޒްކޮށް ނިކުމެދާނެ ނަތީޖާ ބަޔާންކުރެވިފައި އޮންނަންޖެހޭ ކަމަށެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 142 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 (ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 36 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 60 ވަނަ މާއްދާ (PDF ގައި '62') އަދި PDF ގައި '53 ވަނަ' ކަމަށްވާ މާއްދާ
• ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ (PDF ގައި '33 ވަނަ') މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2015 (ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) އަދި ޤާނޫނު ނަންބަރު 6/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) (ތުހުމަތުކުރެވުނު ޤާނޫނުތައް)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/HC-B12/65