ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ނަމާއި އެޑްރެސް ސިއްރުކުރެވިފައި

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ބަންދުން ދޫކުރުމުގެ އަމުރު ބާޠިލު

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކޯޓު އަމުރު، ކުޑަކުއްޖަކާ އެކު ޖިންސީ އަމަލެއް ހިންގުން، ބަންދު އަމުރު މުރާޖައާކުރުން

ދަށު ކޯޓު: ތ. ގާދިއްފުށީ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު N9C/CA/2022/2

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުޑަކުއްޖަކާމެދު ޖިންސީ ޢަމަލު ހިންގިކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކޮށްފައިވާ މީހަކު، ބަންދު މުރާޖަޢާކޮށް ޝަރުޠެއްނެތި ދޫކޮށްލުމަށް މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން ނެރުނު އަމުރަކީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގައިވާ އުޞޫލުތަކާއި މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކާ އެއްގޮތަށް ނެރެފައިވާ އަމުރެއްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: 12 އަހަރުގެ ކުއްޖަކަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރިކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރި މީހަކު، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ ދަށުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް ގާދިއްފުށީ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން އަމުރުކޮށްފައިވިއެވެ. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުން ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމަށް އެދުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ދައުލަތުގެ އެންމެހާ ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނަގާނިމިފައިވާތީ ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ ނުރައްކާ ނެތްކަމަށާއި، މުޖުތަމަޢުގެ ނުރައްކާގެ ތަފްޞީލު ދައުލަތުން ބުނެނުދޭތީ، ޙާލަތު ބަދަލުވެއްޖެކަމަށް ބުނެ ޝަރުޠެއްނެތި ދޫކޮށްލުމަށް ގާދިއްފުށީ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން އަމުރުކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ޕީޖީ ބުނީ އަމުރަކީ ޤާނޫނުއަސާސީއާއި 12/2009 ގެ މާއްދާތަކާއި މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކާ ޚިލާފު އަމުރެއް ކަމަށާއި ޙާލަތު ބަދަލުވިގޮތް ސާފުކޮށްދީފައި ނުވާކަމަށެވެ. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުން ވަކީލަކު ހަމަޖެއްސުމަށް ފުރުޞަތު އެދުނު ނަމަވެސް ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ނުކުރެއެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ދިފާޢުގެ ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނަގައި ނުނިމޭތީ ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލު ބާކީ އޮތުމާއި، ކުދިންގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާ ކުޑަވިގޮތް ނުވަތަ ޙާލަތު ބަދަލުވިގޮތް އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާތީ، 12/2009 ގެ ދަށުން އަމުރު ބާޠިލުކުރެވޭ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވެފައި ނުވާކަމަށް ނިންމިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނަކީ ޢާންމު ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ މައްޗަށް ހިނގާ ޚާއްޞަ ޤާނޫނެކެވެ. އޭގެ މަޤްޞަދުގެ ތެރޭގައި ކުޑަކުދިންނަށް ނުރައްކަލަކަށް ވެދާނެ މީހުންގެ ކިބައިން ކުދިން ރައްކާތެރިކުރުމަށްޓަކައި، ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހުން ތަޙްޤީޤާއި ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި ބަންދުގައި ބެހެއްޓުން ހިމެނެއެވެ.
2. ޤާނޫނުއަސާސީން އިސްތިޤުރާރުކޮށްފައިވާ ޢާންމު އުޞޫލަކީ ޙުކުމްކުރުމުގެ ކުރިން މީހަކު ބަންދުގައި ނުބެހެއްޓުން ކަމުގައި ވިޔަސް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާ ދޫކޮށްލައިފިނަމަ މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެތޯއާއި ހެކި ފޮރުވުމަށް ނުވަތަ ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމަށް މަސައްކަތްކޮށްފާނެތޯ ބަލައި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް މަގުފަހިކުރުމަށްޓަކައި އެ ޙައްޤު އެ މިންވަރަށް ހިފެހެއްޓިފައިވެއެވެ. މިއީ މި ބާވަތުގެ މައްސަލަތަކުގައި ބަންދުގެ ނިންމުން ބިނާކުރާ މައިގަނޑު އަސާސެވެ.
3. މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ބަންދުގެ އަމުރަކަށް އެދޭއިރު ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭ މިންގަނޑަކީ، ހުށަހެޅިފައިވާ ހެކި ޤަރީނާއަށް ބަލާއިރު ޤާނޫނުގައިވާ ކަންކަން ވުޖޫދުވުން ވުޖޫދުނުވުމަށްވުރެ ގާތްކަން ބޮޑުކަމުގެ މިންވަރެވެ. މިއީ އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތް މިންގަނޑަށް ކަންކަން ވަޒަންކުރާ މަރުޙަލާއެއް ނޫނެވެ.
4. ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމުގެ އަމުރެއް މުރާޖަޢާކުރާއިރު، ބަންދުކުރި ސަބަބު ނެތިގޮސްފައިވޭތޯ ބަލަންވާނެއެވެ. އަމުރު ބާޠިލުކުރާނަމަ، އެ މީހަކީ ކޮންމެހެން ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ މީހެއް ނޫންކަމަށް ދެކޭ ސަބަބު، ނުވަތަ ބަންދުކުރިއިރު އޮތް ޙާލަތު ބަދަލުވި ގޮތް، ނުވަތަ އަމުރު ދެމެހެއްޓުމުގެ ބޭނުން ނެތިގޮސްފައިވާ ގޮތް ފަނޑިޔާރު ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
5. މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށްޓަކައި ބަންދުކޮށްފައިވާ މީހެއްގެ ބަންދަށް ލުޔެއް ދޭނަމަ ނުވަތަ ޝަރުޠާއެކު ދޫކޮށްލާނަމަ، ނުރައްކާ އޮތްކަމަށް ބެލުނު ސަބަބު ނެތިގޮސްފައިވާ ގޮތް (ބައިވެރިވުން ކުޑަކަން، އަނިޔާވެރިކަމުގެ މިންވަރު ކުޑަކަން، ނުވަތަ ތަޙްޤީޤުގައި ފާޅުވި ކަމެއް) އިޖްމާލީ ގޮތެއްގައި ނަމަވެސް ފަނޑިޔާރު ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ. މުޖުތަމަޢުގެ ނުރައްކާ ވަޒަންކުރުމުގައި މުޖުތަމަޢުގެ ޙައްޤާއި ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާގެ ޚާއްޞަ ސިފަތައް މިނެކިރެންވާއިރު، މި ބާވަތުގެ މައްސަލަތަކުގައި ކުދިންގެ ރައްކާތެރިކަމަށް އިސްކަންދޭންވާނެއެވެ.
6. ދަޢުވާއާ ގުޅިގެން އެންމެހާ ފަރާތްތަކުގެ ހެކިބަސް ނަގައި ނުނިމޭހާ ހިނދަކު، ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ ދޮރު ބަންދުވެފައިވާކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތް މީހަކު ހުންނަންވާނީ އެ އިޙްތިމާލު ނެތިކޮށްލެވޭ ތަނެއްގައެވެ؛ ޓެކްނޮލޮޖީގެ ޒަމާނުގައި ދިރިއުޅޭ ތަން އެހެން ރަށަކަށް ބަދަލުކުރުމަކީ އެ ދޮރު ބަންދުވާ ކަމެއް ނޫނެވެ.
7. ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ސަބަބުތައް ބާކީ ހުއްޓައި، އެފަދަ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށް ފަނޑިޔާރު ބުރަވި ސަބަބު ބަޔާންނުކޮށް ޝަރުޠެއްނެތި ދޫކޮށްލުމަށް ނެރޭ އަމުރަކީ ބާޠިލު އަމުރެކެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 (ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ)، 20، 21، 22 ވަނަ މާއްދާތަކާއި 26 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ނ) (ނަންބަރުތައް PDF ގައި ބަދަލުވެފައިވާތީ ޖާނާފައި)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ (ޖާނާފައި)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 141 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) (ޖާނާފައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު)
• ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: 2021/SC-A/13 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުއްސަލާމް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: 2020/SC-A/108، 109، 110 (ޢަލީ ޒުބައިރު އާއި އިތުރު މީހުން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ހައިކޯޓު: 2020/HC-A/92 (އަޙްމަދު ރިފްޝާން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ހައިކޯޓު: 2020/HC-A/180 (ޢަލީ ޒިޔާދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ހައިކޯޓު: 2022/HC-B12/47 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އާދަމް ރަޝީދު އަޙްމަދު)
• ހައިކޯޓު: 2022/HC-B12/79 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޝަބީމް އާދަމް)
• ހައިކޯޓު: 2022/HC-B12/94 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ފަޟުލޫން މުޙައްމަދު)
• ހައިކޯޓު: 2022/HC-B12/96، 100 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު ޠައިފް ރިޟްވާން އަދި ނިހާލް މުޙައްމަދު ޢާޞިމް)
• ހައިކޯޓު: 2021/HC-B12/01 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަލީ ޒިޔާދު)