Saeed Lex
ހައިކޯޓު · 2023/HC-B12/71 · 2 ނޮވެމްބަރު 2023 · ބަންދު އަމުރު

ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢިރުފާން ތަޤިއްޔު

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ އަމުރު ބާޠިލު، ބަންދާމެދު އަލުން ގޮތެއް ނިންމުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް އެންގި

ކީވޯޑުތައް: ކޯޓު އަމުރު، ހާލަތު ބަދަލުވުން، ބަންދުން ދޫކޮށްލުން، ސަބަބު ބަޔާންކުރުން، ބާޠިލުކޮށްފައިވާ އަމުރު އިޔާދަކުރުމާ ގުޅޭ

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B2(770-2021)/ABA/2023/10,145-B2/AM/2023/12

Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

މަސްތުވާތަކެތީގެ ޓްރެފިކިންގ ދަޢުވާއެއްގައި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރެވިފައިވާ މީހަކު ޝަރުޠުތަކާއެކު ދޫކޮށްލި އަމުރުގައި ޙާލަތު ބަދަލުވިގޮތް ކާފީ ވަރަށް ބަޔާންކޮށްފައިވޭތޯ؛ އަދި ދޫކުރި އަމުރު ބާޠިލުވާނަމަ ކުރީގެ ބަންދު އަމުރު ދިރި ދެމިއޮންނާނެތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: 72 ކިލޯގްރާމް މަސްތުވާތަކެތި ރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރުމުގެ މައްސަލައެއްގައި ޑައިމޯފިން ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ދަޢުވާ ކުރެވިފައިވާ ފަރާތް 24 ޑިސެންބަރު 2020 ން ފެށިގެން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައި ހުއްޓެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ބަންދު މުރާޖަޢާކޮށް، ގިނަ ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނެގުމުން ބައިވެރިވުން ސާފުވެ ނުރައްކާ ނެތްކަމަށާއި ނުފޫޒުގެ އިޙްތިމާލު ނެތްކަމަށާއި ބަލި ޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކުރިކަމަށް ބުނެ، ކުރީގެ ބަންދު އަމުރު ބާޠިލުކޮށް ޝަރުޠުތަކާއެކު ދޫކޮށްލިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ޙާލަތު ބަދަލުވިގޮތާއި ހެކި ވަޒަންކުރިގޮތް ބަޔާންނުކުރުމަކީ 143 (ރ) އާ ޚިލާފު ކަމަށާއި ކުރީގެ ބަންދު އަމުރު ދެމިއޮތްކަމަށް ކަނޑައެޅުމަށެވެ. ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނީ ސަބަބު ސާފު ކަމަށާއި ޢާންމު ޕްރެކްޓިސަކީ ތަޙުވީލު ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ބައިވެރިވުމާ ގުޅޭ ހެކިތަކުން ނުރައްކާ ނެތް ކަމަށް ވާސިލުވި ގޮތާއި، ހެކިބަސް ނުނިމެނީސް ނުފޫޒުގެ އިޙްތިމާލު ނެތިގެން ދިޔަގޮތް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާތީ އަމުރު ބާޠިލުކުރިއެވެ. ކުރީގެ އަމުރު ރިވައިވް ނުކޮށް، ބަންދާމެދު ގޮތް ނިންމުން ދަށުކޯޓަށް ދޫކުރިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

  1. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވެގެން ބަންދުކުރެވިފައިވާ މީހަކު ބަންދުން ދޫކޮށްލާނަމަ ނުވަތަ ޝަރުޠުތަކާއެކު ދޫކޮށްލާނަމަ، އެ މީހަކު ބަންދުކުރެވުނު ޙާލަތު ބަދަލުވިގޮތް ބަޔާންކޮށްދޭން ވާނެއެވެ. (ޕެރ. 20)
  2. މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށްޓަކައި ބަންދުކުރެވިފައިވާ މީހަކު ދޫކޮށްލާއިރު، ކުށުގައި އޭނާގެ ބައިވެރިވުން ކުޑަކަން، ކުށުގެ ޙާލަތާއި އަނިޔާވެރިކަމުގެ މިންވަރު ކުޑަކަން، ނުވަތަ ތަޙުޤީޤު/ޝަރީޢަތުގައި ފާޅުވި ވަކި ކަމެއް ފަދަ، ނުރައްކާ ސީދާ އެ މީހާގެ ފުށުން ނެތިގޮސްފައިވާ ގޮތް ބަޔާންކުރަން ވާނެއެވެ. (ޕެރ. 22-23)
  3. ދެފަރާތުގެ ވާހަކައަށް ނުވަތަ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ބަލި ޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކުރިކަމަށް ބުނުމަކުން ނުފުދޭނެއެވެ؛ ނިންމުމަށް ވާސިލުވިގޮތް ބަޔާންކުރަން ޖެހޭނެއެވެ. ނަމަވެސް މައުޟޫޢީ މައްސަލައަށް އަސަރުނުކުރާ ގޮތަށް، އިޖުމާލީ ގޮތެއްގައި މައިގަނޑު ސަބަބު ފާހަގަކުރުން ކާފީއެވެ. (ޕެރ. 25-26، 29)
  4. ހުށަހަޅާފައިވާ ހުރިހާ ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނަގައި ނުނިމެނީސް، ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ބައިވެރިވުން ސާފުވެފައިވާކަމަށް ނުވަތަ ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލު ނެތިގެން ދިޔަކަމަށް ސަބަބު ނެތި ކަނޑައެޅުމަކީ ރަނގަޅު ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 27، 30)
  5. ނިންމުމަށް ވާސިލުވި ސަބަބު ބަޔާންނުކުރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 56 ވަނަ މާއްދާގެ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤަށް އުނިކަން ލިބޭ ކަމެކެވެ. މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން ތަކުރާރުކޮށް ކަނޑައަޅާފައިވާ މި އުޞޫލަށް ޢަމަލުނުކުރުމަކީ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 28-29)
  6. ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރި އަމުރު ދަށުކޯޓުން ބާޠިލުކޮށްފިނަމަ، ދޫކުރި އަމުރު ބާޠިލުކުރާ ޙާލަތުގައި އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަކުން ކުރީގެ އަމުރު ރިވައިވްކޮށް ދެމިއޮތްކަމަށް ނުކަނޑައަޅައެވެ؛ އިސްތިސްނާއީ ޙާލަތެއްގައި މެނުވީ ބަންދާމެދު ގޮތް ނިންމުމަށް ދަށުކޯޓަށް ފުރުޞަތު ދޭންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 32-38)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.