Saeed Lex
ހައިކޯޓު · 2023/HC-B12/80 · 20 ޑިސެމްބަރު 2023 · ބަންދު އަމުރު މުރާޖަޢާކޮށް ގޮތެއް ނިންމުން

ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢިރުފާނު ތަޤިއްޔު

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ބަންދާ މެދު ގޮތެއް ނިންމުން

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B2/BFN/2023/01

Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

މަސްތުވާތަކެތި އެތެރެކޮށް ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދުގައި ހުރި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް، ޙާލަތު ބަދަލުވެފައިވާކަމަށް ބަލައި ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމުގެ އަމުރެއް ނުނެރެވޭނެކަމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: މަސްތުވާތަކެތި އެތެރެކޮށް ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ތުހުމަތުގައި 2020 ގައި ހައްޔަރުކޮށް ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރެވުނު މީހަކު، 2023 ގައި ބަންދު މުރާޖަޢާކޮށް ޝަރުޠުތަކާއެކު ދޫކުރުމުން، 2023/HC-B12/71 ގައި ހައިކޯޓުން ބަންދާމެދު އަލުން ގޮތެއް ނިންމުމަށް ނިންމިއެވެ. ދައުލަތުން އަލުން ބަންދަށް އެދުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމީ، ކުރީގެ ކުށުގެ ރެކޯޑުތަކަކީ ބޮޑު ކުށްތައް ނޫންކަމަށާއި، މިހާތަނަށް ނެގުނު ހެކިބަހުން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ބައިވެރިވުމުގެ ދައުލަތުގެ ވާޤިޢާ ބަލިކަށިވެފައިވާކަމަށާއި، 10 މީހުންގެ ތެރެއިން 7 މީހުންގެ ދަޢުވާ އަނބުރާ ގެންދިޔަކަމަށާއި، ދޫކޮށްލި މުއްދަތުގައި ނުރައްކަލެއް ނުހިނގާތީ، ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމުގެ އަމުރެއް ނުނެރެވޭނެކަމަށެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ތުހުމަތާ ގުޅުވޭ ހެކި (ޑީ.އެން.އޭ، ކާރުގެ ތަޅުދަނޑި، ލޯންޗު ކުއްޔަށް ހިފުން ފަދަ) ހުރިކަމަށާއި، ޙާލަތު ބަދަލުވުމަކީ ހެކިތައް މުޅިން ނަފީވުންކަމަށާއި، ޖަމާޢަތެއްގެ ގޮތުގައި ކުށްކުރިކަމަށެވެ. ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނީ ޙާލަތު ބަދަލުވެއްޖެނަމަ ލުއިދިނުމަކީ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރެއްކަމަށާއި، ކުށުގެ ރެކޯޑަކީ އުމުރަށް ހަރުކުރާ ޓެގެއް ނޫންކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ދަށުކޯޓުން ގަވާއިދުގެ 13 (ނ) ގެ ކަންކަން ވަޒަންކޮށް، ހެކިބަހުން ބައިވެރިވުން ކުޑަވިކަން ބަލައި، ސަބަބުތައް ތަފްޞީލުކޮށް ނިންމާފައިވާތީ އެއީ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރުގެ ތެރެއިން ނިންމި ނިންމުމެއްކަމަށާއި، އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަށް ވަދެވޭނެ ޙާލަތެއް ދައުލަތުން ނުދައްކާކަމަށް ކޯޓުން ނިންމި.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

  1. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، ހެކި ފޮރުވުމާއި ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމާއި، ކޯޓަށް ހާޒިރުނުވުމާއި، ފިލުމާއި، މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާ ކުރިމަތިވުމުގެ ޙާލަތްތައް ފިޔަވައި ޙުކުމުގެ ކުރިން މީހަކު ބަންދުގައި ނުބެހެއްޓޭނެއެވެ؛ ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރެ، އެއިން ޙާލަތެއް އޮތްކަމަށް ފަނޑިޔާރަށް ޤަބޫލުކުރެވިއްޖެނަމަ ބަންދަށް އަމުރުކުރެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 15، 16)
  2. މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާ އޮތުމުގެ މިންގަނޑު ވަޒަންކުރުމުގައި ބަލާ ކުށްކުރި ޙާލަތާއި އަނިޔާވެރިކަމުގެ މިންވަރާއި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ބައިވެރިވުމުގެ މިންވަރު ވަޒަންކުރެވެނީ ހުށަހެޅޭ ހެކި ޤަރީނާއިން ކަމުން، ހެކި ޤަރީނާގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އެ ނުރައްކާގެ މިންވަރަށް ބަދަލު އައުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 17)
  3. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ) ގެ ދަށުން ޙާލަތަށް މެޓީރިއަލް (ފާހަގަކުރަނިވި) ބަދަލެއް އައިސްފައިވާނަމަ، ބަންދަށް ލުއިދިނުމުގެ އިޚްތިޔާރު ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވެއެވެ؛ ނަމަވެސް ކުރިން ބަންދުކުރި ސަބަބު ބަދަލުވީ ގޮތް ސަބަބުތަކާއި ތަފްޞީލާއެކު ބަޔާންކޮށްދޭންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 18، 19، 24)
  4. ބަންދަށް ލުއިދިނުމަށް ފަނޑިޔާރަށް އިޚްތިޔާރު ލިބެނީ ކުށާއި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތާ ގުޅުވޭ މިންވަރު އެއްކޮށް ކެނޑިގެން ދިޔުމުން އެކަނި ނޫނެވެ؛ ޝަރީޢަތުގައި ހެކިބަހުން އެ ގުޅުމުގެ މިންވަރު ޟަޢީފުވެ ބައިވެރިވުން 'ކުޑަ' ވެއްޖެނަމަވެސް ބަންދަށް ލުއިދެވިދާނެއެވެ؛ އެހެންނޫންނަމަ ކޮންމެ 30 ދުވަހަކުން ބަންދު ރިވިއުކުރުމުގެ މަޤްޞަދު ހާސިލުނުވާނެއެވެ؛ އަދި މިފަދައިން ލުއިދިނުމަކީ ދަޢުވާ ސާބިތުނުވާނެކަމަށް ބެލުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 20، 21، 22)
  5. ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވާ އިޚްތިޔާރެއްގެ ތެރެއަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަކުން ވަދެވޭނީ، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2022/SC-A/51 ގެ 15 ވަނަ ނުކުތާގައިވާ ފަދަ ޙާލަތެއް (ރަނގަޅުނޫން އުޞޫލަކަށް ބިނާކުރުން ނުވަތަ ކަމާނުބެހޭ ކަމަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުން، ވާޤިޢާ އޮޅުން، މައިގަނޑު ވާޤިޢާއަކަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރުން، ނުވަތަ ބޭއިންސާފެއް މެދުވެރިވުން) ސާބިތުކޮށްދެވިއްޖެނަމައެވެ. (ޕެރ. 26)
  6. ދަށުކޯޓުގައި ބަހުސްކޮށްފައިނުވާ ބަހުސެއް (ޙާލަތު ބަދަލުވުމުގެ އުޞޫލު ބޭނުން ނުކުރެވޭނެކަމަށް) ފުރަތަމަ ފަހަރަށް އިސްތިއުނާފުގައި ގެނައުމުން، އިޚްތިޔާރުގެ މައްޗަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަށް ވަދެވޭނެ ޙާލަތެއް ދައްކައިދެވިފައިވާކަމަށް ނުބެލެވެއެވެ. (ޕެރ. 25، 26)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.