ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު އައިދު ސަޢީދު

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ބަންދު މުރާޖަޢާގެ ނިންމުން ބާޠިލު؛ 7 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ބަންދަށް އެދި ހުށަހަޅައިފިނަމަ ގޮތެއް ކަނޑައަޅަން އެންގި

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ބަންދާ މެދު ގޮތެއް ނިންމުން

ދަށު ކޯޓު: ސ. ފޭދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު S4C/AM/(2024)/1

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުން ހުށަހެޅި ކުށް ހިނގި ތަނުގައި ނެތްކަމުގެ ދިފާޢު (alibi) ގެ ހެކި ވަޒަންކޮށް، ބަންދުކުރި ޙާލަތު ބަދަލުވެއްޖެ ކަމަށް ބުނެ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުން ދޫކުރި ބަންދު މުރާޖަޢާގެ ނިންމުން ޤާނޫނާއި މަތީ ކޯޓުތަކުގެ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ގެއެއްގެ ދޮރަށް ހަންޖަރެއް ފާޑުގެ ތޫނު އެއްޗެއް ޖަހައި ގެއްލުންދީ އަލިފާން ރޯކުރާނެ ކަމަށް އިންޒާރުދިން ކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރި ފަރާތެއް، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށްފަހު، ކުށް ހިނގި ވަގުތު ގޭގައި ހުރިކަން ދައްކާ ސީސީޓީވީ ފުޓޭޖާއި ބަޔާނެއް ހުށަހަޅައި ބަންދު މުރާޖަޢާއަށް އެދުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ފޭދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން، ބަންދުކުރިއިރު އޮތް ޙާލަތު ބަދަލުވެފައިވާ ކަމަށް ބުރަވެވޭތީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 66 ވަނަ މާއްދާއަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ޝަރުޠުތަކާއެކު ދޫކުރުމަށް ނިންމިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ބަންދުގެ މަޖިލީހަކީ ހެކި ފުނަށް ވަޒަންކޮށް ހެކީގެ ޞައްޙަކަމާމެދު ނިންމާ މަޖިލީހެއް ނޫން ކަމަށާއި، ހާދިސާ ހިނގި ތަނުގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ފެނުނު ކަމަށް ހެކިން ބަޔާންދީފައިވާ ކަމަށެވެ. ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނީ ނިންމުމަކީ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރުގެ ދަށުން ނިންމި ނިންމުމެއް ކަމަށާއި، ފަހުން ހުށަހެޅި ހެކިތަކުން ޙާލަތު ބަދަލުވެފައިވާ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ކުށް ހިނގި ތަނުގައި ނެތްކަމުގެ ދިފާޢަކީ ޝަރީޢަތުގައި ދެފަރާތުގެ ހެކި ވަޒަންކޮށްގެން ނިންމަންޖެހޭ ކަމެއް ކަމުން ބަންދުގެ މަރުޙަލާގައި ވަޒަންކުރުން ރަނގަޅު ނޫން ކަމަށާއި، ހުށަހެޅި ފުޓޭޖަކީ ކުރީގެ ހެކިތަކަށް ބަދަލު އަންނަވަރުގެ ހެއްކެއް ނޫންކަމަށާއި، މުޖުތަމަޢަށް އޮތް ނުރައްކާ ފިލައިފައި ނުވާ ކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހަކު އިތުރަށް ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމާމެދު ނިންމުމުގައި ފަނޑިޔާރު ބަލަންޖެހެނީ، ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް ކުރިކަމަށް ބާރުދޭ ހެކި ހުރިތޯއާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވެދާނެތޯއެވެ؛ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ޙާލަތު ބަލަންވާ މިންގަނޑަކީ އެ ސަބަބު ވުޖޫދުވުން ވުޖޫދުނުވުމަށްވުރެ ގާތްކަން ބޮޑުވުމެވެ. (ޕެރ. 14)
2. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ) ގެ ދަށުން ބަންދު މުރާޖަޢާކުރަން އެދުމުން، ބަންދުކުރި ޙާލަތަށް ބަދަލު އައިސްފައިވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ ސަބަބު ބަޔާންކޮށް ބަންދުން ދޫކުރުމަކީ ފަނޑިޔާރަށް ލިބިފައިވާ އިޚްތިޔާރެކެވެ. (ޕެރ. 15)
3. ކުށް ހިނގި ތަނުގައި ނެތްކަމުގެ ދިފާޢު ސާބިތުވާކަމަށް ބަންދުގެ މަރުޙަލާގައި ނިންމުމަކީ، ދައުލަތުގެ ހެކި ވަޒަންނުކޮށް އެ ހެކީގެ ބުރަދަން ނެތިދިއުމެވެ؛ ދެފަރާތުގެ ހެކި ޝަރީޢަތުގައި ވަޒަންކޮށްގެން މެނުވީ ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާ ކުށް ހިނގި ތަނުގައި ހުރިކަމާއި ނެތްކަމާމެދު ގޮތެއް ނުކަނޑައެޅޭނެއެވެ. (ޕެރ. 21–22)
4. ބަންދުގެ މަޖިލިސްތަކަކީ ހެކި ޤަރީނާ އޭގެ އެންމެ ފުނަށް ވަޒަންކުރާ މަރުޙަލާއެއް ނޫނެވެ؛ ކުށް ހިނގި ތަނުގައި ނެތްކަމުގެ ދިފާޢު ފަދަ މުޅި މައްސަލައާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅިދާނެ ދިފާޢުތައް ވަޒަންކުރަންވާނީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު ދައްކާ މަގުން އެކަމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ މަރުޙަލާގައެވެ. (ޕެރ. 24)
5. ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާ ގެއަށް ވަންނަތަން ސީސީޓީވީ ފުޓޭޖުން ފެނުމާއި ނިކުމެގެން ދާތަން ނުފެނުމަކީ، ބަންދަށް އަމުރުކުރިއިރު ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހުރިކަމަށް ބެލި ހެކިތަކަށް ފުރަތަމަ ނަޒަރުން ބަދަލު އަންނަވަރުގެ ހެއްކެއް ނޫނެވެ؛ މުޖުތަމަޢަށް އޮތް ނުރައްކާ ފިލައިދިޔަކަމަށް ބެލެވޭނެ ހަމައެއް ނެތްނަމަ ބަންދުކުރި ޙާލަތު ބަދަލުވެފައެއް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 25–26)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 59 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (ހިމެނޭގޮތަށް (ށ) ގެ (4))
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 66 ވަނަ މާއްދާ
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021-SC-REG-01 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ (1) އަދި (3)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ A/93-2020/SC (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ A/51-2022/SC (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އޚމ)
• ހައިކޯޓުގެ 2023/HC-B12/45
• ހައިކޯޓުގެ 2023/HC-B12/58
• ހައިކޯޓުގެ 2023/HC-B12/80 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިރުފާން ތަޤިއްޔު)