ޢާއިޝަތު ޝާދިޔާ ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ބަންދުކުރުމުގެ އަމުރު ބާޠިލު

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-J/MA/2024/1922

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޞުލްޙަވެރިކަމާއެކު އެއްވެއުޅުމުގެ މިނިވަންކަމުގެ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ޑިޕްލޮމެޓިކް މިޝަންތައް ކައިރީގައި ޢަމަލުކޮށް ފުލުހުންގެ ވާޖިބަށް ހުރަސްއެޅިކަމުގެ ތުހުމަތުގައި 3 ދުވަހަށް ބަންދުކުރުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނެރުނު އަމުރަކީ، އެއްވެއުޅުމުގެ ޤާނޫނާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 59 ވަނަ މާއްދާއާއި ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އާ އެއްގޮތަށް ނެރެފައިވާ އަމުރެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކުގައި ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުމުގައި ރިޢާޔަތްނުކުރެވުނު ޤާނޫނީ ނައްޞުތަކާއި އިސްތިއުނާފުކުރާ ސަބަބާއި އުފެދޭ ޤާނޫނީ ބަހުސް ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ، އެއީ އިސްތިއުނާފީ އޮޅިގަނޑު ގިރާނުކުރެވޭ ނުކުތާތަކެއްކަމަށް ބުނެ ދައުލަތުން ހުށަހަޅާ އިޖުރާއީ އިޢުތިރާޟު ބަލައިނުގަނެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 20-21)
2. ޤާނޫނުއަސާސީގެ ދެވަނަ ބާބުގެ ޙައްޤުތަކާއި މިނިވަންކަމަކީ މުޠުލަޤު ޙައްޤުތަކެއް ނޫނެވެ؛ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 27 ވަނަ މާއްދާގެ ޚިޔާލު ފާޅުކުރުމުގެ މިނިވަންކަމާއި 32 ވަނަ މާއްދާގެ އެއްވެއުޅުމުގެ މިނިވަންކަން ބޭނުންކުރަންވާނީ 16 ވަނަ މާއްދާއާއި 67 ވަނަ މާއްދާގެ ހުދޫދުގެ ތެރެއިން، އަދި އެއްވެއުޅުމުގެ ޙައްޤު ހަނިކުރެވިދާނެ ޙާލަތްތައް ބަޔާންކުރަނީ ޞުލްޙަވެރިކަމާއެކު އެއްވެއުޅުމުގެ މިނިވަންކަމުގެ ޤާނޫނުންނެވެ. (ޕެރ. 23-26)
3. ޑިޕްލޮމެޓިކް މިޝަނެއްގެ ގޯތީގެ އިންފާރުން 50 ފޫޓު ހިމެނޭ ސަރަހައްދަކީ ހުއްޓިތިބޭ ނުވަތަ އިށީނދެތިބޭ ގޮތަށް އެއްވުން ބޭއްވުން މަނާ ސަރަހައްދެކެވެ؛ އެއްވުމެއް ރޫޅާލުމުގައި ފުލުހުން ފުރަތަމަ އިސްކަންދޭންވާނީ އިންތިޒާމުކުރާ ފަރާތާ ވާހަކަދައްކައިގެން ރޫޅާލުމަށް، އަދި ބާރު ބޭނުންކުރަންޖެހިއްޖެނަމަ ނަސޭހަތާއި އިންޒާރު ދީ، ކުރިމަތިވި ނުރައްކަލާ ނިސްބަތްހަމަ ބާރު ބޭނުންކުރަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 27-30)
4. ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށާ ބެހޭ މައުޟޫޢީ މައްސަލައިގައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ ކަންކަމާއި (މިސާލަކަށް ފުލުހުން އެއްވެއުޅުމުގެ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ޢަމަލުކުރިތޯ) މައުޟޫޢީ މައްސަލައިގައި ނަގާނެ ދިފާޢުތައް ބަންދު މަޖިލީހުގައި ވަޒަންކޮށް ގޮތް ކަނޑައެޅުމަކީ ކުރެވިދާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ އެހެނީ އެއީ މައުޟޫޢީ ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާ ފާސިދުވެދާނެ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 36، 48)
5. ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ބަލަންޖެހޭ ޓެސްޓަކީ ތުހުމަތުކުރެވުނު ކުށް އެ މީހަކު ކުރިކަމަށް ބާރުދޭ ހެކި ހުރިތޯއާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ޙާލަތްތަކުން ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވޭތޯއެވެ؛ "ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރުން" އަކީ ޝައްކަށްވުރެ މަތީ، ޔަޤީނާއި ޝައްކާ ދެމެދުގެ ދަރަޖައެއް ކަމަށާއި، "ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ ހެކި ހުރުން" އަކީ ފަރުވާތެރި ސަބަބުވެރި މީހަކަށް ޖިނާއީ ޙަރަކާތެއް ހިނގާކަން ޤަބޫލުކުރެވޭ، ސާފު ވާޤިޢާއަކަށް ބިނާވާ ދަށް ދަރަޖައެކެވެ. (ޕެރ. 39-44)
6. ބަންދު މަޖިލީހުގައި ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް އެދޭ ފަރާތުގެ ޒިންމާއަކީ ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާއާ ދެކޮޅަށް ހުރި ހެކިތަކަކީ ކޮބައިކަން އިޖުމާލީ ގޮތެއްގައި ބުނެދިނުމެވެ؛ ހެކީގެ ތަފްޞީލު ހާމަކުރުމަށް ޤާނޫނު ލާޒިމެއް ނުކުރެއެވެ؛ ތަޙުޤީޤީ ބަޔާނާއި ސީސީޓީވީ ފޫޓޭޖަށް ބިނާކޮށް ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ ހެކި ހުރިކަމަށް ނިންމުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 59 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 46-49)
7. ހެކީގެ ނިސްބަތް ކަނޑައެޅުމަށް ބޭނުންކުރި ހެކިތަކަށް ހަވާލާދިނުމުން މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާކަން ސާބިތެއް ނުވެއެވެ؛ ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ (3) އަދި (5) ގެ ސަބަބެއް ވުޖޫދުވުން ވުޖޫދުނުވުމަށްވުރެ ގާތްކަން ބޮޑުކަން (2020/SC-A/93، 2024/SC-A/19 ގެ މިންގަނޑު) ކޯޓު އަމުރުން ސާފުކޮށް ބަޔާންނުކުރާނަމަ، ހެކި ހުރި ނަމަވެސް ބަންދުކުރުމުގެ އަމުރު ބާޠިލުކުރަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 55-61)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 16، 27، 32، 49، 67 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2013/1 (ޞުލްޙަވެރިކަމާއެކު އެއްވެއުޅުމުގެ މިނިވަންކަމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 1 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 2 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)، 24 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ (8)، 44 ވަނަ މާއްދާ (ހ) އަދި (ށ) ގެ (7)، 49، 50، 51 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 59 ވަނަ މާއްދާ އަދި 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ (3) އަދި (5)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2014/9 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 533 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި 615 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2)، (3) (ތުހުމަތުކުރެވުނު ކުށް)
• މަދަނީ އަދި ސިޔާސީ ޙައްޤުތަކުގެ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2012/SC-C/24 (ދައުލަތް (އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް) ދުސްތޫރީ ޤަޟިއްޔާ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2024/SC-A/09 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢިރުފާން ތަޤިއްޔު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2021/SC-A/50 (މަފްތޫޙް ސަޢީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2020/SC-A/61، 2023/SC-A/44، 2024/SC-A/16
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2024/SC-A/19 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ބިޝާރު އިސްމާޢީލް) ގެ 13 ވަނަ ޕެރެގްރާފު
• ހައިކޯޓު 2024/HC-B12/7 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު އައިދު ސަޢީދު)