ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަލީ އަޙްމަދު

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ބަންދު މުރާޖަޢާގެ ނިންމުން ބާޠިލު؛ 7 ދުވަހުގެ ތެރޭ ދަށުކޯޓުން އަލުން ގޮތް ނިންމަންދެން ރިމާންޑް ޖަލުގައި ބަންދުކުރަން

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކޯޓު އަމުރު، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާޢަތުގެ ޤާނޫނު)ގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ)ގެ ދަށުން ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުން

ދަށު ކޯޓު: ސ. ހިތަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު S2C-B4/AM/(2024)/05

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކޮށްފައިވާ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތެއް، މައުޟޫޢީ މައްސަލައިގެ ހެކިތަކާ ބެހޭ ވާޤިޢާއެއްގެ މައްޗަށާއި ކޯޓުގެ ވަޞީލަތްތައް ނެތުމުން ޝަރީޢަތް ލަސްވުމުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ) ގެ ދަށުން ބަންދު މުރާޖަޢާކޮށް ދޫކޮށްލުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި ޤާނޫނާއި ސާބިޤާތަކާ އެއްގޮތް ކަމެއްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: މަސްތުވާތަކެތި ޓްރެފިކްކުރުމާއި ބޭނުންކުރުމުގެ ދަޢުވާތައް ކުރެވިފައިވާ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް، މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެކަމަށް ބުނެ 2021 ސެޕްޓެންބަރުގައި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރެވި، ބަންދު ދަމަހައްޓަމުން އައިސްފައިވެއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ހިތަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން 07 މާރިޗު 2024 ގައި ބަންދު މުރާޖަޢާކޮށް، ފޮތިކޮތަޅު އެއްލާލި ކަމަށްބުނާ ގޯތި މޭރީކެބިން ގެއާ އިންވެގެން ހުރި ގޯއްޗެއް ނޫންކަން ގޯތިތަކުގެ ޗާޓުން ފެނުމުން ޙާލަތު ބަދަލުވެފައިވާ ކަމަށް ބުނެ (އަދި ވަޞީލަތު ނެތުމުން ޝަރީޢަތް ލަސްވުމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް) ބަންދުން ދޫކޮށްލަން އަމުރުކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ބަންދުގެ މަޖިލިސްތަކަކީ ހެކީގެ ޞައްޙަކަމާ މެދު ގޮތް ނިންމާ މަޖިލިސް ނޫން ކަމަށާއި، ވަޞީލަތު ނެތުމުން ވާ ލަސްވުމަކީ ބަންދުގެ އުޞޫލުތައް ދޫކޮށްލެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫން ކަމަށެވެ. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވި ފަރާތުން ބުނީ ފަހުން ހުށަހެޅި ޗާޓަށް ބިނާކޮށް ނިންމި ކަމަށާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 (ށ) ގެ ޙައްޤާއި އޭނާގެ ޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެ ކަމަށާއި، ދައުލަތުން އެދޭގޮތް ބަދަލުކުރީ ހައިކޯޓުގެ ގަވާއިދާ ޚިލާފަށް ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ބަންދުގެ މަޖިލީހުގައި އަސްލު މައްސަލައިގެ ހެކި ވަޒަންކުރުމާއި ވާޤިޢާތަކާ މެދު ގޮތް ނިންމުން ނުކުރެވޭނެ ކަމަށާއި، ވަޞީލަތު ނެތުމުން ވާ ލަސްވުމުގެ ޙައްލަކީ ޙުކުމުން މުއްދަތު އުނިކުރުން ކަމަށް ކޯޓުން ނިންމިއެވެ. ބަންދުކުރި ޙާލަތަށް ބަދަލެއް ނައިސްފައިވާތީ ދޫކޮށްލި ނިންމުން ބާޠިލުކޮށް، 7 ދުވަހުގެ ތެރޭ ދަށުކޯޓުން އަލުން ގޮތް ނިންމަންދެން ރިމާންޑް ޖަލުގައި ބަންދުކުރަން ނިންމިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ތުހުމަތުގައި ބަންދުކޮށްފައިވާ މީހަކު އިތުރަށް ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމާ މެދު ގޮތް ނިންމުމުގައި ފަނޑިޔާރު ޖަވާބު ހޯދަންވާނީ ދެ ސުވާލަކަށެވެ: ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް އޭނާ ކުރިކަމަށް ބާރުދޭ ހެކި ހުރިތޯ، އަދި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވެދާނެތޯ؛ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ) ގެ ދަށުން ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމުގައިވެސް މި ހަމަތައް ތަޠުބީޤުކުރަންވާނެއެވެ (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް؛ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢިރުފާން ތަޤިއްޔު). (ޕެރ. 14-15)
2. ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމުގައި ގޮތް ނިންމަންވާނީ ޝަރީޢަތުގައި ހިނގަމުންދާ އަސްލު މައްސަލައިގެ ހެކިތަކާ މެދު ބަހުސްކޮށް، ހެކިތަކުން ދޭހަވާ ގޮތާއި ހެކިތަކުގެ ބުރަދަން ހާމަކުރުމަކާ ނުލައެވެ؛ ބަންދުގެ މަޖިލިސްތަކަކީ ހެކި ފުނަށް ވަޒަންކުރާ، ނުވަތަ ދިފާޢުތަކާއި ސާބިތުކުރަންޖެހޭ ވާޤިޢާތަކާ މެދު ގޮތް ނިންމާ މަރުޙަލާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 15، 17)
3. ބަންދާ މެދު ގޮތް ނިންމުމަށް ބާއްވާ މަޖިލިސްތަކަކީ ދެފަރާތަށް ހުށަހެޅުންތައް ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުމަށްފަހު ގޮތް ނިންމަންޖެހޭ މަޖިލިސްތަކެކެވެ. (ޕެރ. 17)
4. ކޯޓުގެ ވަޞީލަތްތައް ނެތިގެން މައްސަލަތައް ނިންމުން އާދަޔާ ޚިލާފަށް ލަސްވެދާނެ ކަމަށް ބަލައިގެން ބަންދާ ބެހޭ ގޮތުން ޤާއިމުވެފައިވާ އުޞޫލުތައް ދޫކޮށްނުލެވޭނެއެވެ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަލީ ނިފާޒް އަދި އިތުރު 3 ފަރާތެއް). (ޕެރ. 19)
5. ދައުލަތުގެ ވަޞީލަތްތައް ނެތުމުގެ ސަބަބުން އެކަށީގެންވާ އަވަސްމިނެއްގައި ޝަރީޢަތްކުރުމުގެ ޙައްޤަށް އުނިކަން ލިބުމުގެ ނަތީޖާއަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 186 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބަންދުގައި ހޭދަކުރި މުއްދަތު ޙުކުމުން އުނިކުރުމުގެ އިތުރަށް ތަންފީޒުކުރަންޖެހޭ ޙުކުމުން އިތުރު މިންވަރެއް އުނިކުރުމެވެ؛ އެއީ ބަންދުން ދޫކޮށްލެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަނީސް ޙިލްމީ). (ޕެރ. 20)
6. ބަންދުކުރި އަމުރުގައިވާ ޙާލަތަށް (މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެކަން) ބަދަލެއް ނައިސް، ބަދަލުވިކަމަށް ބުނާ ސަބަބަކީ މައުޟޫޢީ މައްސަލައިގެ ވާޤިޢާއެއް ނުވަތަ ކޯޓުގެ ވަޞީލަތުގެ ސަބަބުން ވާ ލަސްވުން ނަމަ، ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 59 އަދި 60 (ށ) ވަނަ މާއްދާއާއި 2021-SC-REG-01 ގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާ ޚިލާފު ނިންމުމެކެވެ. (ޕެރ. 16-17، 21)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ އަދި 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 59 ވަނަ މާއްދާ، 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (ހިމެނޭ ގޮތުން (4)) އަދި (ވ)، އަދި 186 ވަނަ މާއްދާ
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021-SC-REG-01 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް 2020/SC-A/93 (ޕެރ. 16)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢިރުފާން ތަޤިއްޔު 2024/SC-A/09 (ޕެރ. 22، 28)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަލީ ނިފާޒް އަދި އިތުރު 3 ފަރާތެއް 2023/SC-A/44
• ހައިކޯޓު: ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު އައިދު ސަޢީދު 2024/HC-B12/7
• ހައިކޯޓު: ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަނީސް ޙިލްމީ 2024/HC-B12/13 (ޕެރ. 46)
• ހައިކޯޓު: 2023/HC-B12/58 އަދި 2023/HC-B12/45 (ދައުލަތުން ޙަވާލާދީފައި)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: 2024/SC-A/13 އަދި 2019/SC-A/15 (އިބްރާހީމް ޢަބްދުއްލަޠީފް ވ. އޯނަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް) (އިސްތިއުނާފު ރައްދުވި ފަރާތުން ޙަވާލާދީފައި)