ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޙުސެއިން ޞާޙިބު
ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ އަމުރު ބާޠިލު، ބަންދާމެދު އަލުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް (ހުށަހަޅައިފިނަމަ) މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް އެންގި
ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ބަންދާމެދު ގޮތް ނިންމުމުގައި ހެކި ވަޒަންކުރުން
ދަށު ކޯޓު: ސ. ހުޅުދޫ މެޖިސްޓޭޓް ކޯޓު S6C/MA/2023/08
Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފްކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު
މަސްތުވާތަކެތި ފެނުނު ކޮޓަރި ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާއާ ގުޅުވާލެވޭ ހެކި ހުރިއިރު، ތަކެތި ހަމައެކަނި އޭނާގެ ތަކެއްޗެއްކަމަށް ބުރަވެވެން ނެތްކަމަށް ބުނެ ބަންދުން ދޫކޮށްލުން ޤާނޫނާ އެއްގޮތްތޯ؛ ބަންދާމެދު ގޮތް ނިންމުމުގައި ފަނޑިޔާރު ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ ކަންކަން.
ޚުލާޞާ
ވާޤިޢާ: މަސްތުވާތަކެތި ގެންގުޅެ ވިޔަފާރިކުރާކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މައްސަލައެއްގައި ހައްޔަރުކުރި މީހާ ދިރިއުޅޭ ކޮޓަރި، އޭނާގެ ޖީބުން ނެގި ތަޅުދަނޑިން ހުޅުވައި، އެތަނުން 121.9 ގްރާމްގެ މަސްތުވާތަކެތިކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ އެއްޗެއް ފެނުނެވެ. 15 ދުވަހަށް ބަންދުކުރަން ފުލުހުން އެދުނެވެ.
ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓުގައި ތަކެތީގައި އަނެއް ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާގެ ޙިއްސާވެސް ވާކަމަށް ބުނާތީ، ތަކެތި ހަމައެކަނި އޭނާގެ ތަކެއްޗެއްކަމަށް ބުރަވެވެން ނެތްކަމަށް ބުނެ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60(ހ)(2) ގެ ދަށުން ބަންދުން ދޫކޮށްލިއެވެ.
ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ކުށުގެ ރެކޯޑު، އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓާއި ފުލުހެއްގެ ބަޔާނަށް ރިޢާޔަތްނުކޮށް، 2023/HC-B12/45 ގެ އުޞޫލާ ޚިލާފަށް ހެކި ވަޒަންކޮށްފައިވާ ކަމަށެވެ. ޖަވާބުދާރީވާ ފަރާތުން ބުނީ ބަންދު މަޖިލީހުގައި ހެކި ކޮންމެވެސް މިންވަރަކަށް ވަޒަންކުރަންޖެހޭ ކަމަށާއި، ކޮޓަރީގައި އެކަނި ނޫން މީހުން އުޅޭކަމަށާއި، ބަންދަކީ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރީ ބާރެއް ކަމަށެވެ.
ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމުން ވެސް ކުށާ ގުޅުވާލެވޭ ހެކި ލިބިފައިވާކަން ފެންނަކަމަށާއި، އެހެން ފަރާތަކާ ހެކި ނުގުޅުމަކީ ދޫކޮށްލުމުގެ ޤާނޫނީ އަސާސެއް ނޫންކަމަށާއި، 49 ވަނަ މާއްދާގެ ޙާލަތެއް އޮތްތޯ ދަށުކޯޓުން ބަލާފައި ނުވާއިރު 46 ރެކޯޑު އޮތްކަމަށް ފާހަގަކޮށް، އަމުރު ބާޠިލުކުރިއެވެ.
ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް
- ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ފަނޑިޔާރު ޖަވާބު ހޯދަންޖެހެނީ މައިގަނޑު ދެ ސުވާލަކަށެވެ: ތުހުމަތުކުރެވުނު ކުށް އެ މީހާ ކުރިކަމަށް ބާރުދޭ ހެކި ހުރިތޯ، އަދި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންވާ ޙާލަތަކުންކުރެ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވެދާނެތޯއެވެ. (ޕެރ. 13)
- އެ ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބު ހޯދުމުގައި ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ މަޞްދަރުތަކަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 59 އާއި 60 ވަނަ މާއްދާ، ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާ އަދި މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކެވެ. (ޕެރ. 14-15)
- ބަންދާމެދު ގޮތް ކަނޑައަޅާ މަޖިލިސްތަކަކީ ހެކި ޤަރީނާގެ ޤާނޫނީ ސައްޙަކަމާމެދު ސުވާލު އުފައްދައި ގޮތް ކަނޑައަޅާ މަޖިލިސްތަކެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 16، 2023/HC-B12/45 އާއި 2020/SC-A/93 އަށް ތަބާވެ)
- ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާ ކުށާ ގުޅުވާލެވޭ ހެކި ލިބިފައިވާއިރު، މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ އެހެން ފަރާތަކާ ގުޅުވާލެވޭ ހެކި ނުލިބުމަކީ ނުވަތަ ތަކެތި ހަމައެކަނި އޭނާގެ ތަކެއްޗެއްކަމަށް ބުރަވެވެން ނެތުމަކީ، ހެކި ލިބިފައިވާ ފަރާތް ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަށް ޤާނޫނީ އަސާސެއް ނުވަތަ މަންތިޤީ ހަމައެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 20-21)
- ބަންދާމެދު ނިންމުމުގައި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ޙާލަތެއް އޮތްތޯ ބަލަންޖެހޭއިރު، ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާގެ ހައްޔަރު/ބަންދު ރެކޯޑާއި ފުލުހުން ހުށަހަޅާ ފޯމުގައިވާ ކަންކަމަށް ނަޒަރުކޮށް، ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ ކަންކަން ފުރިހަމަވޭތޯ ފަނޑިޔާރު ބަލަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 22-23)
ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 59 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 60 ވަނަ މާއްދާ (ހ)(2) ހިމެނޭގޮތަށް
- ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021-SC-REG-01 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާ
- 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
- 2023/HC-B12/45 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އަޙްމަދު ޒަވާޖް)
- 2022/SC-A/51 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އޚމ)
މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.