ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އަޙްމަދު ޒަވާޖް
ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ އަމުރު ބާޠިލު، 10 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ބަންދަށް އެދި ހުށަހަޅައިފިނަމަ މި ހަމަތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ދަށުކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމުމަށް
ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު، ޚާއްސަ ޤާނޫނު، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 47 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 149 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، ތަނުގެ ވެރިފަރާތުގެ ހުއްދައާއެކު ބަލައިފާސްކުރުން، ހެކި ހޯދުން، ބަންދާމެދު ގޮތް ނިންމާ މަޖިލިސްތަކުގައި ފަނޑިޔާރުން ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ ކަންކަން، ބަންދާމެދު ގޮތް ނިންމާ މަޖިލިސްތަކުގައި ހެކި ޤަރީނާގެ ސައްހަކަމާމެދު ގޮތް ކަނޑައެޅުން
ދަށު ކޯޓު: ސ. މަރަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު S3C/MA/07/2023
Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފްކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު
ގޭގެ ވެރިފަރާތުގެ ރުހުމާއެކު ކޯޓު އަމުރަކާ ނުލައި ބަލައިފާސްކޮށް ހޯދި ހެކިތަކަކީ މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 149 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާ ޚިލާފަށް ހޯދި ހެކިތަކެއްތޯ؛ އަދި ބަންދާމެދު ގޮތް ނިންމާ މަޖިލީހުގައި ހެކީގެ ޤާނޫނީ ޞައްޙަކަމާމެދު ގޮތް ކަނޑައެޅިދާނެތޯ.
ޚުލާޞާ
ވާޤިޢާ: މަސްތުވާތަކެތީގެ ވިޔަފާރިކުރާކަމަށް ލިބުނު މަޢުލޫމާތާ ގުޅިގެން ގޭގެ ވެރިފަރާތުގެ ލިޔުމުން ހުއްދަ ހޯދުމަށްފަހު ފުލުހުން ގެ ބަލައިފާސްކުރުމުގައި، ގޯތިތެރޭގައިހުރި އުނދޯލިގޭގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް އިން ގޮނޑީގެ ކައިރިން މަސްތުވާތަކެތި ކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ 36 ޕެކެޓް ފެނި ހައްޔަރުކުރިއެވެ.
ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: މަރަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން، ހެކި ހޯދީ ކޯޓު އަމުރަކާ ނުލައި މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 149 (ހ) އާ ޚިލާފަށް ކަމަށާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 52 ގެ ދަށުން ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ހޯދާ ހެކި ޤަބޫލުނުކުރެވޭނެތީ ބަންދުން ދޫކުރިއެވެ.
ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ 149 (ހ) އަކީ ލާޒިމް އިޖުރާއަތެއް ނޫންކަމަށާއި ވެރިފަރާތުގެ ހުއްދައާއެކު ބަލައިފާސްކުރީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް ކަމަށެވެ. ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނީ ހުއްދައާއި ކޯޓު އަމުރު ނެތި ބަލައިފާސްކުރީ ކަމަށެވެ.
ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ވެރިފަރާތުގެ ރުހުން އޮތްކަން އެނގޭއިރު ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޤާނޫނުތަކަށް ފުރިހަމައަށް ރިޢާޔަތްނުކޮށް ހެކި ޤާނޫނާ ޚިލާފުކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ؛ އަދި ބަންދުގެ މަޖިލީހުގައި ހެކީގެ ޞައްޙަކަމާމެދު ގޮތް ނިންމުމަކީ ފަނޑިޔާރު ކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ.
ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 47 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ގޮވަތި ގެދޮރަށް ވަދެވޭނީ: ވަގުތުން ފިޔަވަޅު ނާޅައިފިނަމަ މީހަކަށް ނުވަތަ މުދަލަކަށް ލިބިދާނެ ނުރައްކާތެރި ގެއްލުމުން ސަލާމަތްކުރުމަށް، ނުވަތަ ދިރިއުޅޭ މީހެއްގެ ނުވަތަ ވެރިފަރާތުގެ ރުހުމާއެކު، ނުވަތަ ކޯޓު އަމުރަކުންނެވެ؛ ފުރަތަމަ ދެ ޙާލަތަށް ކޯޓު އަމުރެއް ބޭނުމެއް ނުވެއެވެ.
- މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 149 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަކީ ކޯޓު އަމުރަކާއެކު ގެއަކަށް ނުވަތަ ތަނަކަށް ވަދެ ބަލައިފާސްކުރުމުގެ ބާރު ފުލުހުންނަށް ދޭ މާއްދާއެކެވެ؛ އެއީ ފުލުހުންގެ މައްޗަށް އޮތް ލާޒިމް އިޖުރާއަތެއް ނޫނެވެ. ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގައި ލާޒިމް އިޖުރާއަތެއް ބަޔާންކޮށްފައި ނެތްއިރު އާންމު ޖިނާއީ އިޖުރާއަތަށް (ތަނުގެ ވެރިފަރާތުގެ ރުހުމާއެކު ވަނުން) ޢަމަލުކުރުމަށް ޤާނޫނީ ހުރަހެއް ނެތެވެ.
- ތަނުގެ ވެރިފަރާތުގެ ނުވަތަ ދިރިއުޅޭ ފަރާތެއްގެ ރުހުން އޮތްނަމަ ބަލައިފާސްކުރުމަށް ފުލުހުން އެ ތަނަކަށް ވަނުމަށް ޤާނޫނީ ހުރަހެއް ނެތެވެ.
- ބަންދާމެދު ގޮތް ނިންމާ މަޖިލީހުގައި ފަނޑިޔާރު ބަލަންޖެހޭނީ ތުހުމަތުކުރެވުނު ކުށް ކުރިކަމަށް ބާރުދޭ ހެކި ހުރިތޯއާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވެދާނެތޯއެވެ (A/93-2020/SC)؛ ހެކިޤަރީނާގެ ޤާނޫނީ ޞައްޙަކަމާމެދު ގޮތް ކަނޑައެޅުމަކީ ބަންދާމެދު ގޮތް ނިންމާ ފަނޑިޔާރު ކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ މައުޟޫޢީ މައްސަލައިގެ ތެރެއިން ބެލެވޭނެ ކަމެކެވެ.
- ބަންދާމެދު ގޮތް ނިންމާ މަރުޙަލާގައި ހެކީގެ ޤާނޫނީ ޞައްޙަކަމާމެދު ގޮތް ނިންމައިފިނަމަ ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގެ އިޖުރާއަތުތައް އޮޅުންބޮޅުންވެ މައުޟޫޢީ މައްސަލައަށް އަސަރުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އޮންނާނެއެވެ.
- (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒުގެ ތާއީދީ ރައުޔު) ޤާނޫނުއަސާސީގެ 47 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ) އެކުގައި ކިޔަންވާނެއެވެ؛ ރުހުން އޮވެގެން އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްގެ މައްޗަށް ބަލައިފާސްކޮށް ތަކެތި އަތުލުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީ ހުއްދަކުރާ ކަމެކެވެ؛ އަދި މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 149 (ހ) މާނަކުރުމުގައި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 47 ވަނަ މާއްދާގެ ބާރު ކެނޑިގެންދާ ގޮތަށް މާނަނުކުރެވޭނެއެވެ.
ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 47 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 52 ވަނަ މާއްދާ (ދަށުކޯޓުން ބިނާކުރި)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 149 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) (ވެރިފަރާތުގެ ރުހުމާއެކު ބަލައިފާސްކުރުން)
- A/93-2020/SC (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.