ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު މިޤްދާދު

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ އަމުރު ބާޠިލު؛ 7 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ދައުލަތުން ހުށަހަޅައިފިނަމަ ބަންދާމެދު އަވަސްމިނެއްގައި ގޮތެއް ނިންމުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް އެންގި

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކޯޓު އަމުރު، ބަންދުން ދޫކޮށްލުން، ބަލި ޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ބަންދުން ދޫކުރުން

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145/MF/2023/160

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޑައިމޯފިން އަދި ކެނަބިސް ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ދަޢުވާއެއްގައި ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ޙާލަތު ދެމިއޮތްއިރު، މުއްތަހަމުގެ ބަލި ޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ޝަރުޠުތަކާއެކު ބަންދުން ދޫކުރުމަކީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ނިންމުމެއްތޯ؛ އަދި SCPD-02/2022 ޕްރެކްޓިސް ޑައިރެކްޝަނާ އެއްގޮތަށް 24 ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި ބަންދާމެދު ގޮތް ނިންމުމަށް ހައިކޯޓުން ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް އަމުރުކުރެވޭތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: މަސްތުވާތަކެތީގެ ވިޔަފާރިކުރާކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތެއް ހައްޔަރުކޮށް ބަންދު އިތުރުކުރަމުން ގެންގޮސް، ޑައިމޯފިން އަދި ކެނަބިސް ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ދަޢުވާ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި އުފުލިއެވެ. ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް ދައުލަތުން އެދުނުއިރު، ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުން ފައިގެ ވެރިކޯޒް ވެއިންގެ އޮޕަރޭޝަނަކަށް ބޭނުންވާކަމަށް ބުނެ ޝަރުޠުތަކާއެކު ދޫކުރުމަށް އެދުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން، މަސްތުވާތަކެތި ނުވަތަ އާލާތްތަކާ ގުޅުވައިދޭ ސީދާ ހެއްކެއް ނެތުމާއި ކުށުގެ ރެކޯޑު ނެތުމާއި ބަލި ޙާލަތަށް ބަލައި ޝަރުޠުތަކާއެކު ބަންދުން ދޫކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ބަންދުކުރަންޖެހޭ ޙާލަތު ދެމިއޮތްކަމަށާއި ބަލި ޙާލަތަކީ ބަންދުގެ ޙާލަތު ބަދަލުވާ ކަމެއް ނޫންކަމަށް 2022/HC-B12/42,43 ގައި ކަނޑައަޅާފައިވާކަމަށެވެ. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުން ބުނީ އެ ސާބިޤާއިން ދުރަށް ދާންޖެހޭ ކަމަށާއި، ބަންދާމެދު ނިންމާ ފަނޑިޔާރަށް ޞިއްޙީ ޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކުރެވޭނެ ކަމަށާއި (ICCPR، UNHRC)، SCPD-02/2022 ތަޠުބީޤު ނުކުރެވޭނެ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ބަންދުކުރަންޖެހޭ ޙާލަތު ދެމިއޮތްއިރު ޖަލުތަކާއި ޕެރޯލްގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ފަރުވާއަށް ހުރި އިދާރީ އިޖުރާއަތުތައް ފުރިހަމަކޮށްފައިވޭތޯ ނުބަލައި ދޫކުރި ދޫކުރުން ބާޠިލެވެ. ބަންދީ އަމުރު ދޫކުރަންވާނީ މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރު ކަމާއި ޕީޖީ އޮފީހަކީ ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއެއް ނޫންކަމުން 24 ގަޑިއިރުގެ އަމުރު ނުކުރެވުނެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ބަންދު މަޖިލިސްތަކަކީ މައުޟޫޢީ މައްސަލައިގެ އަސާސީ ކަންކަމުގައި (ހެކި ވަޒަންކުރުން ފަދަ) ގޮތެއް ކަނޑައެޅޭ މަޖިލިސްތަކެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 21)
2. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައި މުއްތަހަމުގެ ބަލި ޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ބަންދުން ދޫކުރުމުގެ އިޖުރާއަތެއް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވެއެވެ. ބަންދުގައިވާ ފަރާތްތަކަށް ޞިއްޙީ ފަރުވާ ދިނުމާއި ފަރުވާއަށް ވަގުތީގޮތުން ދޫކުރުމުގެ އިޖުރާއަތުތައް ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ ޖަލުތަކާއި ޕެރޯލްގެ ޤާނޫނުގައެވެ. ކޯޓަށް މިފަދަ ޝަކުވާއެއް ހުށަހެޅުމުގެ ކުރިން އެ އިދާރީ އިޖުރާއަތުތައް ފުރިހަމަކުރަން ޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 23-24)
3. ބަންދުކުރަންޖެހޭ ޙާލަތު (މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވުން) ދެމިއޮތްއިރު، ޞިއްޙީ ފަރުވާއަށް އޮތް އިދާރީ އިޖުރާއަތުތައް ފުރިހަމަކޮށްފައިވޭތޯ ނުބަލައި ބަލި ޙާލަތުގެ ސަބަބުން ބަންދުން ދޫކުރުމަކީ ރަނގަޅު ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. 2022/HC-B12/42,43 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް އަދި އަޙްމަދު މޫސާ) ގައި ކަނޑައެޅި އުޞޫލާމެދު ބަހުޘެއް ކުރަންޖެހޭ ތަނެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 25-27)
4. ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި ހިނގަމުންދާ މައްސަލައެއްގައި ބަންދީ އަމުރު ދޫކުރަންވާނީ އެ މައްސަލަ ބަލަމުންދާ ފަނޑިޔާރެވެ. އެހެންކަމުން އިސްތިއުނާފުގައި ހައިކޯޓުން ސީދާ ބަންދުކުރުމަށް އަމުރު ނުކުރެއެވެ. (ޕެރ. 28)
5. SCPD-02/2022 ޕްރެކްޓިސް ޑައިރެކްޝަނުގެ 1 ވަނަ ނަންބަރު ހިނގަނީ ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއަކުން އަމުރަކަށް އެދޭ ޙާލަތުގައެވެ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 18 ވަނަ މާއްދާގެ މާނައިގައި ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 29)
6. ބަންދާމެދު އަލުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުން ދަށުކޯޓަށް އަންގާ ޙާލަތުގައި، ދަށުކޯޓުން އެކަން ކުރަންވާނީ ބޭކާރު ލަސްވުމެއް ނެތި އެކަށީގެންވާ އަވަސްމިނެއްގައެވެ. (ޕެރ. 30)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 7، 14، 49، 141 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)، 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 18، 59، 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަދި (ކ)، 66 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (10)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021-SC-REG-01 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ (3) އަދި (4)، 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 14/2013 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖަލުތަކާއި ޕެރޯލްގެ ޤާނޫނު) ގެ 75، 76 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 77، 115 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 53 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (2)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޕްރެކްޓިސް ޑައިރެކްޝަން ނަންބަރު SCPD-02/2022
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 105، 108، 137، 139 ވަނަ މާއްދާ (ދަޢުވާގެ މާއްދާތައް)
• ހައިކޯޓުގެ 2022/HC-B12/42,43 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ ޝަހީބް އިބްރާހީމް އަދި އަޙްމަދު މޫސާ)
• ހައިކޯޓުގެ 2023/HC-B12/83 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ މުޙައްމަދު ޔުނާން)
• ހައިކޯޓުގެ 2023/HC-B12/45
• ހައިކޯޓުގެ 2023/HC-B12/58
• ހައިކޯޓުގެ 2019/HC-A/637
• ހައިކޯޓުގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ މުޙައްމަދު ޢާނިމް އަޙްމަދު
• ICCPR ގެ 9 ވަނަ މާއްދާ
• Shafiq v Australia (UNHRC Communication No. 1324/2004)
• UN Body of Principles for the Protection of All Persons under Any Form of Detention or Imprisonment, Principle 37
• UNHRC General Comment No. 35