ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަބްދުﷲ ލަޠީފު (އެޑްރެސް ސިއްރުކޮށްފައި)

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ އަމުރު ބާޠިލު؛ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދަށް އެދި 48 ގަޑިއިރުގެ ތެރޭ ހުށަހަޅައި، 7 ދުވަހުގެ ތެރޭ ދަށުކޯޓުން ގޮތް ނިންމަންދެން ރިމާންޑް ޖަލުގައި ބަންދުކުރުމަށް ނިންމި

ކީވޯޑުތައް: ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009، ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުސޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނު، ޤާނޫނުގެ 26 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނުގެ 28 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނުގެ 31 އަދި 32 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)، ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021-SC-REG-01 (ޝަރީއަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު)ގެ 13 ވަނަ މާއްދާ، ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީގޯނާކުރާ މީހުން ބަންދުކުރުމުގެ އިޖުރާއަތު، ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ބަލި ޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ބަންދުން ދޫކުރުން، ފަނޑިޔާރުގެ ނިންމުމަށް ވާސިލުވި ސަބަބު ބަޔާންކުރުން، ޤާނޫނުގެ 28 ވަނަ މާއްދާގެ އިފުތިރާޟު ގާއިމުވާގޮތް، ޚާއްޞަ ޤާނޫނާއެކު ޢާއްމު ޤާނޫނު ތަޠުބީޤު ކުރުން

ދަށު ކޯޓު: - XXXX

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ ދަށުން ކުޑަކުއްޖަކަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރުމުގެ ތުހުމަތުގައި ދަޢުވާކުރެވިފައިވާ މީހަކު ބަލިޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ޝަރުޠުކޮށް ބަންދުން ދޫކުރި ދަށުކޯޓުގެ އަމުރަކީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް ނެރުނު އަމުރެއްތޯ؛ ޚާއްޞަ ޤާނޫނާއި ޢާއްމު ޤާނޫނާއި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އުޞޫލުތަކުގެ އަލީގައި މިފަދަ މައްސަލަތަކުގައި ބަންދާމެދު ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ޤާނޫނީ އުޞޫލަކީ ކޮބައިތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ކުޑަކުއްޖަކާ މެދު އިތުބާރުކުރަންޖެހޭ މަޤާމެއްގައި ހުރެ ޖިންސީ ގޯނާކުރިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ކޯޓު އަމުރުތަކެއްގެ ދަށުން ބަންދުގައި ބަހައްޓާފައި ހުއްޓާ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ 9 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ދަޢުވާ ހުށަހަޅައި، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް ދައުލަތުން އެދުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ދަށުކޯޓުން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ބަލިޙާލަތާއި، ކުށުގެ ރެކޯޑު ނެތުމާއި، ދައުލަތުގެ ހުށަހެޅުމުގައި ބުރަދަން ނެތުމާއި، ދަޢުވާ ހުށަހެޅިތީ ހެކި ނައްތާލުމުގެ އިޙްތިމާލު ނެތުމަށް ބަލައި ޝަރުޠުކޮށް ބަންދުން ދޫކޮށްލިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ޤާނޫނުގެ 28 ވަނަ މާއްދާގެ އިފްތިރާޟާއި 32(ހ) ގެ ތަޖުރިބާކާރުގެ ބަހާއި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފަށް، ޙާލަތު ބަދަލުވިގޮތް ބަޔާންނުކޮށް އަދި ސަބަބު ނުދީ ދޫކޮށްލި ކަމަށެވެ. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުން ބުނީ ދައުލަތުން ހުށަހެޅި ޤަޟިއްޔާތައް މި މައްސަލައަށް ތަޠުބީޤު ނުވާ ކަމަށާއި، ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ޢާއްމު އިޖުރާއަތު ނުހިނގާ ކަމަށާއި، ދޫކުރި ސަބަބު ފުދޭ މިންވަރަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރިކަމަށް ކުރިން ކަނޑައަޅާފައިވާއިރު ޙާލަތު ބަދަލުވިގޮތެއް އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައި ނެތުމާއި، 32(ހ) ގެ ތަޖުރިބާކާރެއްގެ ލަފައެއް ނެތި ބަލިޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކުރުމާއި، ދައުލަތުގެ ހުށަހެޅުން ރައްދުކުރި ސަބަބު ބަޔާންނުކުރުމަކީ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފު ކަމަށާއި، 28 ވަނަ މާއްދާގެ އިފްތިރާޟު ޤާއިމުވާ ޙާލަތު އޮތްކަމަށް ކޯޓުން ނިންމިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ ދަށުން ދަޢުވާކުރާ މައްސަލަތަކުގައި ބަންދާމެދު ގޮތް ނިންމުމުގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ރިޢާޔަތްކުރަންވާނީ ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގައިވާ އިޖުރާއަތަށް ކަމަށާއި، ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގައި އިޖުރާއަތެއް ނެތް ނުވަތަ ސާފުނުވާ ކަންކަމުގައި ޢާއްމު ޤާނޫނަށް ރުޖޫޢަވެވޭނެއެވެ (މިސާލު: ހައްޔަރުކުރުމުގެ އަމުރު ނެރުމުގައި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރުން). (ޕެރ. 41)
2. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ޢާއްމު ޙާލަތަކީ ޙުކުމްކުރުމުގެ ކުރިން މީހަކު ބަންދުގައި ނުބެހެއްޓުން ނަމަވެސް، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ 28 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، ކުޑަކުއްޖަކަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރުމުގެ ކުށުގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ލިބިފައިވާ މީހެއްގެ އަސްލީ ޢާއްމު ޙާލަތަކީ، 49 ވަނަ މާއްދާގެ ބޭނުމަށް މުޖުތަމަޢާއި ކުޑަކުދިންގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާތެރި މީހެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވުމެވެ. (ޕެރ. 43-44)
3. ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ ދަށުން ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހަކު ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައި ބެހެއްޓޭނީ އެ ޤާނޫނުގެ 30 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް އެދި، ކުޑަކުދިން ރައްކާތެރިކުރުމަށް ބަންދުގައި ބެހެއްޓުން ކޮންމެހެން ބޭނުންވާކަމާއި، ކުށް ތަކުރާރުކޮށްފާނެކަން އަދި/ނުވަތަ ހެކި ފޮރުވަފާނެކަން ނުވަތަ ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވަފާނެކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމުންނެވެ. (ޕެރ. 45)
4. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން، ސުޕްރީމް ކޯޓުން އެހެން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންދެން ހައިކޯޓާއި ހުރިހާ ކޯޓަކުން ބަންދާމެދު ޢަމަލުކުރަންވާނީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ބިޝާރު އިސްމާޢީލް ޤަޟިއްޔާގައިވާ އުޞޫލާ އެއްގޮތަށެވެ. (ޕެރ. 48، 56)
5. ބަންދު މުރާޖަޢާކުރަންވާނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާއާއި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާތަކުގައިވާ ތަރަހައިގެ ތެރެއިން ކަމަށާއި، އަސްލު މައްސަލައިގެ ޝަރީޢަތުގައި ހާމަވާ ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. ބަންދުގައި ގިނަ ދުވަސް ހޭދަވުމަކީ ނުވަތަ ބަލިޙާލަތަކީ 49 ވަނަ މާއްދާގެ މާނައިގައި މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކަލެއް އޮތް މީހަކު ދޫކޮށްލުމުގެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 49)
6. ބަންދާމެދު ގޮތް ނިންމުމުގެ އާޚިރު ޓެސްޓަކީ ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރިތޯ ބެލުމާއި، 49 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވުން ވުޖޫދު ނުވުމަށްވުރެ ގާތްތޯ ބެލުމެވެ؛ އޭގައި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާއަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެ ކަމަށާއި، މި މިންގަނޑަކީ ބަންދު މުރާޖަޢާކުރާއިރާއި އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައިވެސް ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ މިންގަނޑެވެ. (ޕެރ. 50)
7. ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ނިންމި ޙާލަތަށް ބަދަލު އައިކަމަށް ކަނޑައަޅައިގެން މެނުވީ މުއްތަހަމު ބަންދުން ދޫނުކުރެވޭނެއެވެ. ދަޢުވާ ހުށަހަޅައި މަދަނީ މިންގަނޑުން ކުރިއަށް ގެންދިޔުމަށް ކަނޑައެޅުމަށްފަހު، ޙާލަތު ބަދަލުވިކަން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ސާފުކޮށްނުދޭހައި ހިނދަކު، އެ ޙާލަތު ބަދަލުވާނީ މައުޟޫޢީ ޤަޟިއްޔާގައި ޙުކުމްކުރެވުމުންނެވެ. (ޕެރ. 51، 56، 60)
8. ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ބޭނުމަށް ބަލިޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކުރާނަމަ ޞިއްޙީ، ނަފްސާނީ އަދި ސައިކިއޭޓްރީއާ ގުޅޭ ދާއިރާގެ ތަޖުރިބާކާރެއްގެ ބަހެއް ނުވަތަ ލަފައެއް ހޯދަންވާނެ ކަމަށާއި، އެފަދަ ލަފައެއް ނެތި ބޭސްބޭނުންކުރާކަމަށް ބިނާކޮށް ބަންދުން ދޫކުރުމަކީ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 52-53)
9. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގައިވާ އިންޞާފުވެރި ޝަރީޢަތެއް ކުރެވުނުކަން ކަށަވަރުވާނީ ފަނޑިޔާރުގެ ނިންމުމަށް ވާސިލުވި ސަބަބުތައް ބަޔާންކޮށްފައި އޮތުމުން ކަމަށްވާތީ، ދައުލަތުގެ ހުށަހެޅުމުގައި ބުރަދަނެއް ނެތްކަމަށް ނިންމި ސަބަބު އިޖުމާލީ ގޮތަކަށްވެސް ބަޔާންނުކޮށް ބަންދުން ދޫކުރުމަކީ ޤާނޫނީ އުޞޫލާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 54-58)
10. ދައުލަތުގެ އިދާރާތަކުން ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރާނެކަމަށް ބެލުމަކީ ޢާއްމު އުޞޫލު ކަމަށާއި، ބަންދުގައި ހުންނަ މީހުން ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ޢަމަލުކޮށްފާނެކަމަށް ބަލައިގެން ޙައްލު ހޯދުމަކީ ބަލައިގަނެވޭ ގޮތެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 38.1)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 16 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 (ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 28 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ 30 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ 2، 26، 31، 33، 35 ވަނަ މާއްދާތައް
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ 9 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ) (ދަޢުވާ)
• ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާ
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021-SC-REG-01 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)
• 2021/SC-A/13 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުއްސަލާމް)
• 2024/SC-A/13 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުﷲ)
• 2024/SC-A/19 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ބިޝާރު އިސްމާޢީލް)
• 2024/SC-A/09 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢުރުފާން ތަޤިއްޔާ)
• 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2020/SC-A/100 (އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން)
• 2021/SC-A/04 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުﷲ ޖިހާދު)
• 2021/SC-A/08 (ޢާފިޔާ މޫސާ ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2023/HC-B12/82 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު ބިޝާރު އިސްމާޢީލް)
• 2022/HC-B12/42,43 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޝަހީބް އިބްރާހީމް އަދި އަޙްމަދު މޫސާ)
• 2024/HC-B12/1 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު މިޤްދާދު)
• 2023/HC-B12/83 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ޔުނާން)
• 2023/SC-C/01 (ޢަބްދުﷲ ޔާމީން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް ވ. އިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަން)