ޢަލީ ތިޙްނާން ފަޒީން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް
ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ އަމުރު ޤާއިމް (އަޣްލަބިއްޔަތުން)
ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކޯޓު އަމުރު، އެހެނިހެން ކޯޓު އަމުރު، ފޯނު އަދި އިލެކްޓްރޯނިކް ޑިވައިސް ހިފެހެއްޓުން، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 47 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު، އެ ޤާނޫނުގެ 36 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، އެ ޤާނޫނުގެ 38 ވަނަ މާއްދާ، އެ ޤާނޫނުގެ 3-198 ވަނަ މާއްދާ، މައްސަލަ ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް 48 (ސާޅީސްއަށެއް) ގަޑިއިރު ގުނުން، ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ މަރުޙަލާ، ހެކި ވަޒަންނުކުރުން، ހެކީގެ މިންވަރު، ޙައްޤުތައް އަޅައިކިޔުން، ޕްރައިމާ ފާޝީ (prima facie) މިންގަނޑު، ޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކުރުން، އެކަށީގެންވާ ތުހުމަތު، ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރު، އިތުބާރުހިފޭ ހެކި، ސަބަބު ބަޔާންކުރުން، ޤާނޫނު ނަންބަރު 5/2019 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނީ ފަންނުގެ ޤާނޫނު)، ވަކީލުންގެ ސުލޫކު
ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-J/ECA/2025/168
Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފްކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން މައްސަލަ ހުށަހެޅި ސިޓީއެއް ފިޔަވައި އެހެން ހެއްކެއް ނެތި، ޕަބްލިކް ޕްރޮސިކިއުޓަރެއްގެ ފޯނުތަކާއި އިލެކްޓްރޯނިކް ޑިވައިސްތައް ހިފަހައްޓައި ބަލައިފާސްކުރުމަށް ނެރުނު ކޯޓު އަމުރަކީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް (probable cause) އޮވެގެން، ކާފީ ސަބަބު ބަޔާންކޮށް، ޤާނޫނީ އަސާސެއްގެ މަތިން ނެރުނު އަމުރެއްތޯ؛ އަދި އިސްތިއުނާފު ރަޖިސްޓްރީކުރުމަށް 48 ގަޑިއިރު ގުނަންވީ ގޮތް.
ޚުލާޞާ
ވާޤިޢާ: ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގެ ޕަބްލިކް ޕްރޮސިކިއުޓަރެއް ހުއްދަ ނެތް މައްސަލަތަކަށް އެކްސެސްވެ ސިއްރު މަޢުލޫމާތު ޙިއްޞާކޮށް، އިސްވެރިންނާ ބެހޭ ބަދު ވާހަކަ ދައްކާ، އޮފީހުގެ ކަންކަން ރެކޯޑުކުރި ކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވުމުން، އޭނާގެ ފޯނުތަކާއި ޑިވައިސްތައް ހިފަހައްޓައި ޕާސްވޯޑުތައް ހޯދުމަށް ފުލުހުން އެދުނެވެ؛ ހެކީގެ ގޮތުގައި ހުށަހެޅީ ޕީޖީ އޮފީހުން މައްސަލަ ހުށަހެޅި ސިޓީއެވެ.
ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން، ފޯނުތަކާއި ޑިވައިސްތަކުން މައްސަލައާ ގުޅޭ ހެކި ލިބޭނެކަމަށް ބެލެވޭތީ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 36 އާއި 38 ވަނަ މާއްދާއާއި 2020/SC-A/76 އަށް ރިޢާޔަތްކޮށް އެ ތަކެތި ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް ގެނައުމަށް އަމުރުކުރިއެވެ.
ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ސިޓީއަކީ ހެއްކެއް ނޫން ކަމަށާއި، ފާރިސް ޤަޟިއްޔާއާ ޚިލާފު ކަމަށާއި، އަމުރުގައި ސަބަބު ބަޔާންނުކުރާ ކަމަށާއި، 36 އާއި 38 ވަނަ މާއްދާއަކީ މިފަދަ އަމުރަކަށް އަސާސެއް ނޫން ކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ މައްސަލަ ރަޖިސްޓްރީކުރީ 48 ގަޑިއިރުގެ ބޭރުން ކަމަށާއި، ސިޓީއަކީ ރަސްމީ ލިޔުމެއް ކަމަށާއި، ޝަކުވާކުރާ ފަރާތުގެ ބަޔާން ފުދޭ ކަމަށާއި، ފޯނު ދީފައިވަނީ ރުހުމުގައި ކަމަށެވެ.
ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: އަޣްލަބިއްޔަތު ރައުޔުގައި، ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ މަރުޙަލާގައި ވަކި ބާވަތެއްގެ ހެކި ލާޒިމު ނުކުރާތީ، ޝަކުވާކުރާ ދައުލަތުގެ އިދާރާގެ ސިޓީގައިވާ މަޢުލޫމާތުން ތަޙުޤީޤުގެ ކުރީކޮޅުގައި އެކަށީގެންވާ ތުހުމަތެއް އުފެދޭކަމަށާއި، ފާރިސް ޤަޟިއްޔާ ތަފާތު ކަމަށާއި، ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރުގެ ތެރެއަށް ވަންނަ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ. ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާގެ ރައުޔުގައި، ސިޓީގައި ވާޤިޢާ، މަސްދަރު ނުވަތަ ހެކި ނެތުމުން probable cause ގެ މިންގަނޑަށް ނުފޯރާތީ އަމުރު ބާޠިލުކުރަން ފެނުނެވެ.
ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް
- (ޕެރ. 19-25، އަޣްލަބިއްޔަތު ތާއީދުކޮށް) ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198-3 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) ގައިވާ 48 ގަޑިއިރު ގުނަން ފަށާނީ އިސްތިއުނާފުގެ އިދާރީ ކަންކަން ފުރިހަމަކޮށް، މައްސަލަ ފުރިހަމައަށް ކޯޓަށް ލިބުނު ވަގުތުން ފެށިގެންނެވެ؛ ދަށުކޯޓުން ލިޔެކިޔުން ހޯދުމަށް ހޭދަވާ ވަގުތު އެ މުއްދަތުގައި ނުހިމެނޭނެއެވެ، ނަމަވެސް އެކަށީގެންނުވާ ދިގު މުއްދަތެއް ހޭދަވުމަކީ ޤާނޫނުގެ މަޤްޞަދާ ފުށުއަރާ ކަމެކެވެ.
- (ޕެރ. 41-43، އަޣްލަބިއްޔަތު ތާއީދުކޮށް) ކޯޓު އަމުރެއް ނެރުމުގައިވެސް ފަނޑިޔާރު ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބު އިޖުމާލީ ގޮތެއްގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ (ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ)؛ ވަގުތީ އަމުރުތަކުގައި ފުރިހަމަ ޙުކުމެއްގެ ފުންމިނުން ސަބަބު ބަޔާންކުރުން ލާޒިމެއް ނޫން ކަމަށާއި، މިފަދަ އަމުރުތަކުގެ އުޞޫލު ޤާއިމުކުރި ޤަޟިއްޔާއަކާއި ޤާނޫނީ މާއްދާތަކަށް ޙަވާލާދިނުމުން ސަބަބު ބަޔާންކުރުން ފުދެއެވެ.
- (ޕެރ. 44-48، އަޣްލަބިއްޔަތު ތާއީދުކޮށް) ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 36 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ) އާއި 38 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)، (ރ) އަދި ފުލުހުންގެ ތަޙްޤީޤީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 115 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، ކޯޓު އަމުރެއްގެ މަތިން ފޯނާއި އިލެކްޓްރޯނިކް ވަސީލަތްތައް ހިފަހައްޓައި އޭގައި ރައްކާކޮށްފައިވާ މަޢުލޫމާތު ހޯދުމުގެ ބާރު ތަންފީޛީ އިދާރާތަކަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
- (ޕެރ. 60، 61) ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ މަރުޙަލާއަކީ ހެކީގެ ދުސްތޫރިއްޔަތާމެދު ގޮތް ނިންމާ މަރުޙަލާއެއް ނޫނެވެ؛ އެ މަރުޙަލާގައި ވަކި ބާވަތެއްގެ ނުވަތަ ވަކި ޢަދަދެއްގެ ހެކި ލާޒިމެއް ނޫނެވެ؛ ނިންމުން ނިންމަނީ މަތިމަތިން، ޕްރައިމާ ފޭޝީ މިންގަނޑުން، ކޮންމެ މައްސަލައެއްގެ ޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، މުއްތަހަމުގެ ޙައްޤާއި މުޖުތަމަޢުގެ ޙައްޤު އަޅައިކިޔައި ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރުގެ ދަށުންނެވެ.
- (ޕެރ. 63) ޤާނޫނުއަސާސީގެ 47 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މުދާ ހިފެހެއްޓުމަށް ނުވަތަ ގޮވަތި ގެދޮރަށް ވަނުމަށް ކޯޓު އަމުރެއް ނެރުމަށް ވާޞިލުވާންޖެހޭ މިންގަނޑަކީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބު (probable cause) ނުވަތަ އެކަށީގެންވާ ތުހުމަތު އޮތުމެވެ.
- (ޕެރ. 68-72) ތަޙުޤީޤުގެ ކުރީކޮޅުގައި އަނިޔާލިބޭ ފަރާތުގެ ޝަކުވާގެ މައްޗަށް އެކަނި ބިނާކޮށްވެސް ފިޔަވަޅު އެޅިދާނެއެވެ؛ ޝަކުވާކުރާ ފަރާތަކީ ދައުލަތުގެ އިދާރާއެއްކަމުގައިވާއިރު، އެ ފަރާތުގެ ބަޔާން ސިޓީއެއްގެ ސިފައިގައި އޮތުމުން އޭގެ ބުރަދަން ކުޑަވާންޖެހޭ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނެތެވެ؛ ސިޓީގައިވާ މަޢުލޫމާތުން ސަބަބުވެރި މިންގަނޑަކުން އެކަށީގެންވާ ތުހުމަތެއް އުފެދޭނަމަ އަމުރު ނެރެވިދާނެއެވެ.
- (ޕެރ. 71.4-71.9) ދައުލަތުގެ ވަކީލަކު ހުއްދަ ނެތް މައްސަލަތަކަށް ވަދެ މަޢުލޫމާތު ހޯދައި ތިންވަނަ ފަރާތަކާ ޙިއްޞާކުރުމުގެ ތުހުމަތަކީ ވަކީލުންގެ ސުލޫކީ ޒިންމާތަކާއި ދައުލަތަށް ރައްޔިތުންގެ އިތުބާރާ ބެހޭ ސީރިއަސް ތުހުމަތެއްގެ ގޮތުގައި ބަލަންޖެހޭ ކަމެކެވެ.
- (ޕެރ. 73) ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރުގެ ތެރެއަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓު ވަންނާނީ، އެ ނިންމުމުގައި ޤާނޫނީ އުޞޫލަކާ ޚިލާފުވެފައިވާކަން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް ދެއްކިއްޖެނަމައެވެ.
ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 24 ވަނަ މާއްދާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 47 ވަނަ މާއްދާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 56 ވަނަ މާއްދާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (2)، 36 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، 38 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)، (ރ)، 198-3 ވަނަ މާއްދާގެ (އ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1)
- ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 61 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 37 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ޖިނާއީ މައްސަލަތައް ތަޙްޤީޤުކުރުމުގައި ފުލުހުން ޢަމަލުކުރާނެ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 115 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 231 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (1)، (2) އަދި 232 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 5/2019 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނީ ފަންނުގެ ޤާނޫނު) ގެ 39 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)، 43 ވަނަ މާއްދާ، 53-1 ވަނަ މާއްދާ، 54 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އަދި ޖަދުވަލު 1
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/76-2020/SC ޤަޟިއްޔާ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުﷲ ޢަލީ)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/100-2020/SC ޤަޟިއްޔާ (އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/93-2020/SC ޤަޟިއްޔާ (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/42,43-2022/SC ޤަޟިއްޔާ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢާއިޝަތު ޢާޒިމާ ޝަކޫރު)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/75-2022/SC ޤަޟިއްޔާ (އިސްމާޢީލް އިފްހާމް މުޙައްމަދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/50-2021/SC ޤަޟިއްޔާ (މަފްތޫޙް ސަޢީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/108,109,110-2020/SC ޤަޟިއްޔާ (ޢަލީ ޒުބައިރު އަދި އިތުރު 2 މީހުން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/15-2019/SC ޤަޟިއްޔާ (އިބްރާހީމް ޢަބްދުއްލަޠީފް ވ. އޯނަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/09-2024/SC ޤަޟިއްޔާ
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/24-2024/SC ޤަޟިއްޔާ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ނެތް)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/49-2018/SC ޤަޟިއްޔާ (މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް ވ. ޖާބިރު ޢަބްދުއްރަޙްމާން)
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު A/170-2018/HC ޤަޟިއްޔާ (އަޙްމަދު ފާރިސް މައުމޫން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު A/292-2018/HC ޤަޟިއްޔާ
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު B12/78-2021/HC ޤަޟިއްޔާ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިޝާން ޙަސަން)
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު B12/12,13,15-2022/HC ޤަޟިއްޔާ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަލީ ޒުބައިރު އަދި އިތުރު 2 ފަރާތެއް)
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު A/206-2019/HC ޤަޟިއްޔާ
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު B12/42-2024/HC ޤަޟިއްޔާ (މުޙައްމަދު ވިސާމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު B12/21,22,23-2024/HC ޤަޟިއްޔާ (މޫސާ ނާޝިދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު B12/45-2023/HC ޤަޟިއްޔާ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އަޙްމަދު ޒަވާޖު)
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު B12/67-2023/HC ޤަޟިއްޔާ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޙުސައިން ޔާމީން އިބްރާހީމް)
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު A/439-2022/HC ޤަޟިއްޔާ (ނިކޮލަސް ބޯމެންޑިލް އަދި އިތުރު ފަރާތެއް ވ. ވަންޑަރލަސްޓް ހޮލިޑޭސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު A/26-2025/HC ޤަޟިއްޔާ (އާސިޔާ މުޙައްމަދު ވ. ޙައްވާ ޒާހިރާ އަދި އިތުރު ފަރާތެއް)
- United States v. Humphrey, 140 F.3d 762 (8th Cir. 1998)
މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.