ހަޝާންޕްރަގީތު ޓްސޯ ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ އަމުރު ބާޠިލު (ޕާސްޕޯޓު ހިފެހެއްޓުމުގެ އަމުރު ބާޠިލުކުރި)

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-J/AM/2026/691

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 75 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބިދޭސީއެއްގެ ޕާސްޕޯޓު ހިފެހެއްޓުމުގެ އަމުރު ދެމެހެއްޓުމަށް، ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށާ ގުޅުވައިދޭ ހެކި އާއި ފިލައިގެން ދާންއުޅޭކަމަށް ގަބޫލުކުރެވޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބު (probable cause) ހުރިތޯ؛ އަދި އިސްތިއުނާފު ހުށަހެޅުމުގެ މުއްދަތާ ގުޅޭ އިޖުރާއީ ނުކުތާ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ނިންމުމެއް ނިންމި ތާރީޚުގައި އަޑުއެހުން ބޭއްވުނު ނަމަވެސް އެދުވަހު ގޮތެއް ނުނިންމާނަމަ، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް ނިންމުން ލިބުނު ތާރީޚު ނިންމުން ނިންމި ތާރީޚުކަމުގައި ބަލައި އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތު ފާއިތުވެފައިވާކަމަށް ބުނާ އިޖުރާއީ ނުކުތާ ބަލައިނުގަނެވޭނެއެވެ؛ ކުޑަ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭ ނިންމަންޖެހޭ މައްސަލަތަކުގައި އިޖުރާއީ ނުކުތާ ހުށަހަޅާނަމަ ދައުލަތުން ފުލުހުން މެދުވެރިކޮށް މަޢުލޫމާތު ސާފުކޮށްގެން ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 22)
2. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 75 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ފުރުން މަނާކުރުމުގެ އަމުރު ނެރެވޭނީ ކުށާ އެ މީހާ ގުޅުވައިދޭ ހެކި ލިބިފައިވުމާއި، ދިވެހިރާއްޖެ ދޫކޮށް ފިލައިގެން ދާންއުޅޭކަމަށް ގަބޫލުކުރެވޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް އޮތުމާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގައި މަޑުކުރުވަންޖެހޭ ސަބަބެއް އޮތުން ފަދަ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާނަމައެވެ؛ ކުށާ ގުޅުވައިދިނުމާއި ފިލުމުގެ އިޙްތިމާލު ދެކަމަށްވެސް ބަލަންވާނީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބު (probable cause) ގެ މިންގަނޑުންނެވެ. (ޕެރ. 23-24، 2021/SC-A/04، 2025/HC-B12/7,8)
3. މި މަރުޙަލާގައި ހެކީގެ އެންމެ ފުނަށް ނުފީނުނަސް، ހެއްކެއް އޭގެ ޒާތުން ނުވަތަ ޝަކުލުން ޤަބޫލުކުރެވޭ ހެއްކެއްތޯ ބެލުމުގެ ފުރުޞަތު ކޯޓަށް އޮވެއެވެ؛ މިއީ ހެއްކެއް ޤާނޫނީ ޓެސްޓުން ފާސްވޭތޯ ބެލުމެއް ނޫނެވެ. ޕްރީމާ ފޭޝީ ނިންމުންތައް ނިންމަންވާނީ ހުށަހެޅިފައިވާ މަޢުލޫމާތަށް އިތުބާރުހިފޭ މިންވަރަށް ބަލައި، ސަބަބުވެރި މިންގަނޑަކުން ތުހުމަތު އޮތްތޯ ކަނޑައަޅައިގެންނެވެ. (ޕެރ. 28، 2025/HC-B12/15)
4. ހެކީގެ ޢަދަދު ގިނަ ނަމަވެސް، ފުލުހުން ތަޙްޤީޤަށް ހެއްކެއް ހޯދިފައި ނުވާކަމަށް ބުނެ، ހުށަހަޅާފައިވާ ހެކިތަކަކީ ފުލުހުން ހޯދި ހެކި ނޫން، ސައްޙަކަމާމެދު ސުވާލު އުފެދޭ ރިޕޯޓުތަކަކަށް ވެފައި، ފަރާތްތަކާ ދެމެދު މަދަނީ ޚުޞޫމާތު ހިނގަމުންދާއިރު އަދި ތަޙްޤީޤަށް ގިނަ މުއްދަތެއް ފާއިތުވެފައިވާއިރު، ކުށާ ގުޅުވައިދޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް އޮތްކަމަށް ބުރަވެވޭ މިންވަރަށް ކާފީ ހެކި ހުރިކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 29)
5. 75 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) ގެ (3) ގައި ބުނާ ލަފުޡަކީ "ފިލައިގެން ދިޔުން" އެވެ، ފުރައިގެން ދިޔުމެއް ނޫނެވެ؛ ބިދޭސީއެއް ކަމުގެ ސަބަބަށް އެކަނި ފިލައިގެން ދާނެކަމަށް ބެލުމަކީ ތަޢައްޞުބު ނިންމުމެކެވެ. ބިދޭސީއެއް ވަޠަނަށް ދިޔަޔަސް ދަޢުވާކުރާ ހާލަތުގައި ޝަރީޢަތަށް ޙާޟިރުކުރެވޭނެ ނިޒާމު ޤާއިމުކުރުމަކީ އަސާސީ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 33)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 75 ވަނަ މާއްދާ (ބ) ގެ (1)-(4)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/04 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުﷲ ޖިހާދު) ޕެރ. 24
• ހައިކޯޓުގެ 2025/HC-B12/7,8 (މުޙައްމަދު ޢާރިފް އަދި އަކްރަމް ކަމާލުއްދީން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް) ޕެރ. 21
• ހައިކޯޓުގެ 2025/HC-B12/15 (އަލްތިޙްނާން ފަޒީން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް) ޕެރ. 61