މުޙައްމަދު އާރިފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ އަމުރުތައް ބާޠިލު

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކޯޓު އަމުރު، ޕާސްޕޯޓު ނުވަތަ ޓްރެވެލް ޑޮކިއުމަންޓް ހިފެހެއްޓުމުގެ އަމުރު، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު)ގެ 75 ވަނަ މާއްދާ

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-J/PHA/2025/15

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ތަޙްޤީޤު ކުރަމުންދާ ކޮރަޕްޝަނުގެ މައްސަލައެއްގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތްތަކުގެ ޕާސްޕޯޓު ހިފެހެއްޓުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނެރުނު އަމުރުތައް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 75 ވަނަ މާއްދާގެ ޝަރުޠުތައް، ޚާއްޞަކޮށް ފިލައިގެން ދާންއުޅޭ ކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް އޮތުން، ފުރިހަމަވާގޮތަށް ނެރެފައިވޭތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ގެދޮރުވެރިޔާ ސްކީމްގެ ދަށުން ފްލެޓް ދިނުމުގައި ކޮރަޕްޝަނަށް މަގުފަހިވާ ގޮތަށް ޢަމަލުކުރިކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ތަޙްޤީޤުކުރަމުންދާ މައްސަލައެއްގައި، ކުރީގެ ސިޔާސީ މަޤާމެއްގައި ހުރި ފަރާތަކާއި ސީނިއަރ އެގްޒެކެޓިވް ޑިރެކްޓަރަކު ފުރުން މަނާކުރުމަށް އޭސީސީން އެދުނެވެ. 2024 ޖަނަވަރީގައި އެ ފަރާތްތަކުގެ ބަޔާން ނަގާފައިވެއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން 19 ޖަނަވަރީ 2025 ގައި، ތަޙްޤީޤަށް ހުރަސްއެޅިދާނެތީއާއި ބޭންކް ސްޓޭޓްމަންޓުތަކުން ބޭރުގައި އުޅުމުގެ މާލީ ތަނަވަސްކަން ހުރިކަން އެނގޭތީ، 20 ޖަނަވަރީއިން 18 ފެބުރުވަރީ 2025 އަށް ޕާސްޕޯޓު ހިފެހެއްޓުމަށް އަމުރުކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތްތައް ބުނީ ބަޔާން ދީ ތަޙްޤީޤަށް އެއްބާރުލުން ދެމުންދާއިރު 11 މަސްފަހުން ކުއްލިއަކަށް ފިލާފާނެކަމުގެ ހެއްކެއް ނެތި ޕާސްޕޯޓު ހިފެހެއްޓީކަމަށާއި، މާލީ ތަނަވަސްކަމަކީ ފިލާނެކަމުގެ ހެއްކެއް ނޫންކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ މިންގަނޑަކީ probable cause ކަމަށާއި، ކޮރަޕްޝަނުގެ ތުހުމަތާއި މާލީ ތަނަވަސްކަމާއި ސިޔާސީ މަޤާމު ޖުމްލަކޮށް ބަލާއިރު ފިލާފާނެކަމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތްކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ކުށާ ގުޅުވައިދޭ ހެކި ހުރިނަމަވެސް، އަމުރުގައި ފިލާނެކަމުގެ ސަބަބަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ މާލީ ތަނަވަސްކަން އެކަނިއެވެ. ހުށަހެޅީ 2022-2023 ގެ ބޭންކް ސްޓޭޓްމަންޓުތައް ކަމަށްވެ، ތަޙްޤީޤަށް އެއްބާރުލުން ދެމުންދާ ފަރާތްތަކުގެ ޕާސްޕޯޓު ކުއްލިއަކަށް ހިފެހެއްޓުމަށް މަޤްބޫލު ސަބަބެއް ދައުލަތުން ދައްކައިނުދޭތީ 75 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) ގެ (3) ފުރިހަމަނުވެއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ރާއްޖެއިން ފުރައިގެން ދިއުމާއި ރާއްޖެއަށް އެނބުރި އައުމާއި ދަތުރުފަތުރުކުރުމުގެ މިނިވަންކަމަކީ ދުސްތޫރުން ކޮންމެ ރައްޔިތަކަށް ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާ އަސާސީ ޙައްޤެކެވެ؛ އެ ޙައްޤު ހިފެހެއްޓިގެންދާ އެއް ޙާލަތަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 75 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތެވެ (ޕެރ. 15).
2. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް 4 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ކުރިން ނިންމާފައިވާ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާތައް (2021/SC-A/04، 2021/SC-A/08) ކިޔަންވާނީ ޤާނޫނަށް އައިސްފައިވާ އިޞްލާޙުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިންނެވެ (ޕެރ. 20-21).
3. 75 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ފުރުން މަނާކުރުމުގެ / ޕާސްޕޯޓު ހިފެހެއްޓުމުގެ އަމުރެއް ނެރުމަށް، ކުރިކަމަށް ބުނާ ކުށާ އޭނާ ގުޅުވައިދޭ ހެކި ލިބިފައިވުން (ނުވަތަ ކުށެއް ކުރަން އުޅޭ ފަރާތެއްނަމަ އިންޓެލިޖެންސްގެ މަޢުލޫމާތު)، ދިވެހިރާއްޖެ ދޫކޮށް ފިލައިގެން ދާންއުޅޭ ކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް އޮތުން، އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގައި މަޑުކުރުވަންޖެހޭ ސަބަބެއް އޮތުން ފުރިހަމަވާންޖެހޭނެއެވެ؛ މިކަންކަން ފުރިހަމަވާންޖެހޭނީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް (probable cause) އޮތުމުގެ މިންގަނޑުންނެވެ (ޕެރ. 17، 21).
4. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަކީ ރާއްޖެއިން ބޭރުގައި އުޅުމުގެ މާލީ ތަނަވަސްކަން ހުރި ފަރާތެއް ކަމަކީ، އެކަނި، ފިލައިގެން ދާންއުޅޭ ކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބަކަށް ނުފުދޭނެއެވެ؛ މައްސަލައިގެ ވަށައިގެންވާ އެންމެހާ ކަންކަމަށް ބަލަންޖެހޭނެއެވެ (ޕެރ. 26).
5. ގިނަ ދުވަސް ކުރީގެ ބޭންކް ސްޓޭޓްމަންޓުތައް ހުށަހަޅައި، ހާލީ ފައިސާގެ ތަފްޞީލު ނުދީ، ތަޙްޤީޤަށް އެއްބާރުލުން ދެމުންދާ ފަރާތްތަކުގެ ޕާސްޕޯޓު ތަޙްޤީޤު ފެށިތާ ދިގު މުއްދަތަކަށްފަހު ކުއްލިއަކަށް ހިފެހެއްޓުމަށް މަޤްބޫލު ސަބަބެއް ދައްކައިނުދޭނަމަ، 75 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) ގެ (3) ގެ ބޭނުމަށް ފިލައިގެން ދާންއުޅޭ ކަމުގެ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް އޮތިކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ (ޕެރ. 27-30).
6. ހުށަހެޅިފައިވާ ޕްރިލިމިނަރީ ރިޕޯޓާއި ލޮގިން ބޭނުންކޮށް ފޯމުތަކަށް ބަދަލުގެނައިކަން ދައްކާ ލިޔުމަކީ، އެ މަރުޙަލާގެ ބޭނުމަށް 75 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) ގެ (1) ގެ ދަށުން ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށާ ގުޅުވައިދޭ ހެކި ކަމުގައި ބެލެވިދާނެއެވެ (ޕެރ. 22).

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 41 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 75 ވަނަ މާއްދާ، (ހ)، (ނ)، (ބ) ގެ (1)، (3)، (4)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 21/2022 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް 4 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 510 ވަނަ މާއްދާ އަދި 513 ވަނަ މާއްދާ (ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް)
• ފަނޑިޔާރުންގެ ޢާންމު މަޖިލީހުގެ ނަންބަރު FAM/2021/02 (މައްސަލަބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލިސް އެއްގޮތްކުރުމާބެހޭ އުޞޫލު)
• 2018/SC-A/31 (އަޙްމަދު ޝިޔާޛް އަދި އިތުރު ފަރާތްތަކެއް ވ. ފުރަނަ ހޯލްޑިންގްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• 2021/SC-A/04 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުﷲ ޖިހާދު)
• 2021/SC-A/08 (ޢާފިޔާ މޫސާ ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2021/SC-A/50 (މަފްތޫޙް ސަޢީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް)