އަކްރަމް ކަމާލުއްދީން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އަމުރުތައް ބާޠިލު

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކޯޓު އަމުރު، ޕާސްޕޯޓު ނުވަތަ ޓްރެވެލް ޑޮކިއުމަންޓް ހިފެހެއްޓުމުގެ އަމުރު، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު)ގެ 75 ވަނަ މާއްދާ

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-J/PHA/2025/13

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކޮރަޕްޝަންގެ ތުހުމަތެއްގެ ތަޙްޤީޤަކާ ގުޅިގެން ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 75 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ނެރުނު ޕާސްޕޯޓު ހިފެހެއްޓުމުގެ އަމުރުތަކުގައި، ކުށާ ގުޅުވައިދޭ ހެކި އަދި ފިލައިގެން ދާންއުޅޭކަމަށް ބެލެވޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބު ފުރިހަމަވޭތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ގެދޮރުވެރިޔާ ސްކީމްގެ ދަށުން ފްލެޓް ދިނުމުގައި ކޮރަޕްޝަނުގެ ތުހުމަތެއް ތަޙްޤީޤުކުރަމުންދާ މައްސަލައެއްގައި އެންޓި-ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަނުން އެދުމުން، ކުރީގެ ވަޒީރަކާއި ސީނިއަރ އެގްޒެކެޓިވް ޑިރެކްޓަރެއްގެ ޕާސްޕޯޓު 20 ޖަނަވަރީ 2025 އިން 18 ފެބްރުއަރީ 2025 އަށް ހިފެހެއްޓުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން އަމުރުކުރިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ބޭރުގައި އުޅުމުގެ މާލީ ތަނަވަސްކަން ހުރިކަން ބޭންކް ސްޓޭޓްމަންޓްތަކުން އެނގޭތީ ފިލާފާނެކަމަށް ބަލައި ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ޕާސްޕޯޓު ހިފެހެއްޓުމުގެ އަމުރު ނެރުނެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތްތަކުން ބުނީ ތަޙްޤީޤަށް އެއްބާރުލުން ދެމުންދާކަމަށާއި، މާލީ ތަނަވަސްކަމަކީ ފިލާފާނެކަމުގެ ހެއްކެއް ނޫންކަމަށާއި، ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ނެތްކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ probable cause ގެ މިންގަނޑު ފުރިހަމަވާކަމަށާއި، ސިޔާސީ މަޤާމާއި މާލީ ތަނަވަސްކަން ބަލާއިރު ފިލައިގެން ދިއުމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތްކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ކުށާ ގުޅުވައިދޭ ހެކި probable cause ގެ މިންގަނޑުން ހުރި ނަމަވެސް، ފިލާފާނެކަމަށް ދެއްކި އެންމެ ސަބަބަކީ ކުރީ އަހަރުތަކުގެ ބޭންކް ސްޓޭޓްމަންޓްތައް ކަމަށްވާތީއާއި ތަޙްޤީޤަށް އެއްބާރުލުން ދެމުން ދިޔައިރު ކުއްލިއަކަށް ފިލާފާނެކަމުގެ މަޤްބޫލު ސަބަބެއް ނެތުމުން އަމުރުތައް 75 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުކަމަށް ނިންމިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ރާއްޖެއިން ފުރުމާއި، އެނބުރި އައުމާއި، ރާއްޖޭގައި ދަތުރުފަތުރުކޮށް އުޅުމުގެ މިނިވަންކަމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 41 ވަނަ މާއްދާއިން ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާ އަސާސީ ޙައްޤެކެވެ. މި ޙައްޤު ހިފެހެއްޓިގެންދާ އެއް ޙާލަތަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 75 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތެވެ. (ޕެރ. 15)
2. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް 4 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމަށްފަހު 75 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އަމުރެއް ނެރުމަށް (1) ކުރިކަމަށް ބުނާ ކުށާ އޭނާއާ ގުޅުވައިދޭ ހެކި ނުވަތަ ކުށެއް ކުރަން އުޅޭ ފަރާތެއްނަމަ އިންޓެލިޖެންސްގެ މަޢުލޫމާތު ލިބިފައިވުމާއި، (2) ދިވެހިރާއްޖެ ދޫކޮށް ފިލައިގެން ދާންއުޅޭކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް އޮތުމާއި، (3) ދިވެހިރާއްޖޭގައި މަޑުކުރުވަންޖެހޭ ސަބަބެއް އޮތުން ފުރިހަމަވާންޖެހޭނެއެވެ. މިކަންކަން ފުރިހަމަވާންޖެހޭނީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް (probable cause) އޮތުމުގެ މިންގަނޑުންނެވެ. (ޕެރ. 17، 21)
3. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުﷲ ޖިހާދު އަދި ޢާފިޔާ މޫސާ ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ޤަޟިއްޔާތަކުގައި ކަނޑައެޅި އުޞޫލުތައް ކިޔަންވާނީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް އައިސްފައިވާ އިޞްލާޙުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިންނެވެ. (ޕެރ. 21)
4. ތަޙްޤީޤަށް ތައްޔާރުކުރި ޕްރިލިމިނަރީ ރިޕޯޓާއި ތުހުމަތުކުރެވޭ ޢަމަލު ދައްކުވައިދޭ ލިޔުންތައް ހުށަހަޅާފައިވުމަކީ މި މަރުޙަލާގެ ބޭނުމަށް 75 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) ގެ (1) ގެ ދަށުން ކުށާ ގުޅުވައިދޭ ހެކި ހުރިކަމަށް ބެލެވޭނެ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 22)
5. ރާއްޖެއިން ބޭރުގައި އުޅުމުގެ މާލީ ތަނަވަސްކަން ހުރި ފަރާތަކަށްވުން ހަމައެކަނި، ފިލައިގެން ދާންއުޅޭކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބަކަށް ނުފުދޭނެއެވެ. މައްސަލައިގެ ވަށައިގެންވާ އެންމެހާ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 26)
6. އަމުރަށް އެދުނުއިރު ހާލީ ބެލެންސް ނުދައްކާ، ކުރީ އަހަރުތަކުގެ ބޭންކް ސްޓޭޓްމަންޓްތައް ހުށަހަޅައި، ތަޙްޤީޤު ފެށިތާ އަހަރެއްހާ ދުވަސްވުމަށްފަހު، ތަޙްޤީޤަށް އެއްބާރުލުން ދެމުންދާ ފަރާތްތަކުގެ ޕާސްޕޯޓު ކުއްލިއަކަށް ހިފަހައްޓަންޖެހޭ މަޤްބޫލު ސަބަބެއް ބުނެދީފައިނުވާނަމަ، 75 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) ގެ (3) ގެ ޝަރުޠު ފުރިހަމަނުވާތީ އެ އަމުރަކީ އެ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ނެރެފައިވާ އަމުރެކެވެ. (ޕެރ. 27–30)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 41 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 75 ވަނަ މާއްދާ (ހ)، (ނ)، (ބ) (1)، (3)، (4)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 21/2022 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް 4 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 510 ވަނަ މާއްދާ އަދި 513 ވަނަ މާއްދާ (ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް)
• ހައިކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޢާންމު މަޖިލީހުގެ FAM/2021/02 އުޞޫލު (މައްސަލަބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލިސް އެއްގޮތްކުރުމާބެހޭ އުޞޫލު)
• A/04-2021/SC
• A/08-2021/SC
• A/50-2021/SC
• A/31-2018/SC