ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޙުސައިން ޔާމީން އިބްރާހީމް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ (ބަންދުން ދޫކުރި) އަމުރު ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކޯޓު އަމުރު، ވަކީލުންގެ ސުލޫކީ މިންގަނޑު

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-J/MA/2023/1881

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

މަސްތުވާތަކެތި ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރި މީހަކު، ފާއިތުވި 5 އަހަރު ކުށުގެ ރެކޯޑު ނެތުމާއި މަސްތުވާތަކެތީގެ މިންވަރަށް ބަލައި ޝަރުޠުކޮށް ބަންދުން ދޫކުރި ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އަމުރުގައި ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރު ބޭނުންކުރީ ނުރަނގަޅު ޤާނޫނީ އުޞޫލެއް ނުވަތަ ނުރަނގަޅު ވާޤިޢާއެއްގެ މައްޗަށްތޯ؛ އަދި ދަށުކޯޓަށް ހުށަނާޅާ ވާޤިޢާތަކެއް އިސްތިއުނާފުގައި ހުށަހެޅިދާނެތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: މަސްތުވާތަކެތީގެ ވިޔަފާރީގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރި މީހެއްގެ ގެ ބަލައިފާސްކުރިއިރު އޭނާ ދިރިއުޅޭ ތަނާއި އިންވެގެންވާ ގެއެއްގެ ފުރާޅުން ކެނެބިސްކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ ތަކެތި (ޖުމްލަ ވަގުތީ ބަރުދަން 126.6 ގްރާމް) ފެނުނެވެ؛ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި ފުލުހުން ބުނީ މުއްތަހަމު ހުރި ތަނުން ފެނުނީ 22 ގްރާމް އާއި 11 ގްރާމް ކަމަށެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރި ނަމަވެސް، ސީދާ ގުޅޭ ތަކެތީގެ ބަރުދަނާއި، ފާއިތުވި 5 އަހަރު ރެކޯޑު ނެތުމާއި، ކުރީގެ ރެކޯޑަކީ ބޭނުންކުރުމުގެ ރެކޯޑު ކަމަށްވާތީ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 59 ވަނަ މާއްދާގެ އަލީގައި ޝަރުޠުކޮށް ބަންދުން ދޫކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ފަނޑިޔާރު ވާޤިޢާ އޮޅިފައިވާ ކަމަށާއި، ޓްރެފިކިންގ ބޮޑު/ކުޑަ ގޮތަށް ގިންތިކުރުން ނުރަނގަޅު ކަމަށާއި، ރެކޯޑުގެ މުއްދަތަށް ބެލުން ގޯސް ކަމަށާއި، ކިރާ އެއްޗާއި ޕެކެޓުތައް ފެނުނު ކަމަށެވެ. މުއްތަހަމު ބުނީ އެ ވާހަކަތައް ދަށުކޯޓުގައި ނުދައްކާ ކަމަށާއި، އިސްތިއުނާފަކީ އޮޅިގަނޑު ގިރާކުރާ އިސްތިއުނާފެއް ނޫން ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: އިސްތިއުނާފު ފޯމުގައި ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރު ނުރަނގަޅުވި ގޮތް 2022/SC-A/51 ގެ މިންގަނޑުން ބަޔާންނުކުރާކަމާއި، ދައުލަތުން ބަރޯސާވާ ވާޤިޢާތަކަކީ ދަށުކޯޓަށް ހުށަނާޅާ ވާޤިޢާތަކެއްކަމާއި، 5 އަހަރު ރެކޯޑު ނެތުމަށް ބުރަދަން ދިނުމަކީ ނުރަނގަޅު ޤާނޫނީ އުޞޫލެއް ނޫންކަމަށް ކަނޑައަޅައި އަމުރު ޤާއިމްކުރެވުނެވެ؛ ދައުލަތުގެ ވަކީލުން ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު ވާހަކަ ދެއްކުމާމެދު ހިތާމަ ފާޅުކުރެވުނެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. (ޕެރ. 55-58) ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރުގެ ތެރެއަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓު ވަންނަނީ މަދު ޙާލަތެއްގައެވެ؛ އިސްތިއުނާފު ބިނާކުރަނީ އިޚްތިޔާރު ބޭނުންކުރި ގޮތުގެ މައްޗަށްނަމަ، 2022/SC-A/51 ގެ 15 ވަނަ ޕެރެގްރާފްގައިވާ ހަތަރު ޙާލަތުގެ ތެރެއިން ކޮން ޙާލަތަކަށް މައްސަލަ ފެތޭކަން އިސްތިއުނާފު ފޯމުން އެނގެންވާނެ ކަމަށާއި، ރިޢާޔަތް ނުކުރި ހެކި ކޮބައިކަން ބުނެދިނުމަކީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ.
2. (ޕެރ. 66، 70، 73، 74) ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ހައިކޯޓުގައި މައްސަލަ ބަލަނީ ދަށުކޯޓަށް ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތައް އަސާސްކޮށެވެ؛ ދަށުކޯޓަށް ހުށަނާޅާ ވާޤިޢާތަކަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރުމަކީ ފަނޑިޔާރު ނުރަނގަޅު ޤާނޫނީ އުޞޫލަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުމެއް ނޫން ކަމަށާއި، ފަނޑިޔާރުގެ ކުރިމަތީގައި ހުށަނޭޅޭ މަޢުލޫމާތެއްގެ މައްޗަށް ގޮތެއް ނިންމޭނެ ކަމަށް ނުދެކެއެވެ.
3. (ޕެރ. 72) މުއްތަހަމު ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ސަބަބުތަކާއި ތުހުމަތުކުރެވޭ ސަބަބުތައް ފެންނަކަން ދައްކުވައިދިނުމުގެ ޒިންމާ އަދާކުރަންޖެހޭނީ ބަންދަށް އެދޭ ދައުލަތުންނެވެ؛ ފަނޑިޔާރު އިތުރަށް ސުވާލުކޮށްގެން ބަންދުގެ ސަބަބު ހޯދަން ޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ.
4. (ޕެރ. 62، 63) ފާއިތުވި 5 އަހަރު ކުށެއްގެ ތުހުމަތު ނެތުމަކީ މީހަކު އިޞްލާޙުވެ ކުށުގެ ވެށިން ދުރުވެފައިވާކަމާއި، މުޖުތަމަޢަށް ހުރި ނުރައްކާ ކުޑަކަމަށް ފަނޑިޔާރަށް ބުރަވެވޭނެ ސަބަބެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވިދާނެއެވެ (ޤާނޫނީ ފަންނުގެ ޤާނޫނުގެ 30 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (3) ގައިވާ 5 އަހަރުގެ މިންގަނޑާ އަޅާކިޔައި).
5. (ޕެރ. 64) ބަންދާމެދު ނިންމުމަކީ ކޮންމެ މައްސަލައެއްގެ ވާޤިޢާއާއި މުއްތަހަމަށް ޚާއްޞަ ކަމެއްކަމަށްވާތީ، އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުން އެއް މައްސަލައެއްގައި ނިންމި ގޮތް، ތަފާތުކުރެވޭ ސިފަތަކަށް ނުބަލައި އެހެން މައްސަލައަކަށް ޤިޔާސް ނުކުރެވޭނެއެވެ.
6. (ޕެރ. 75-80) ޤާނޫނީ ހަމަތަކަށް ޢަމަލުކުރުމަކީ ދައުލަތުގެ ޒިންމާއެކެވެ؛ ދައުލަތުގެ ވަކީލުން އެނގިހުރެ ނުވަތަ ފަރުވާލެއްނެތި ނުރަނގަޅު މަޢުލޫމާތު ކޯޓަށް ހުށަހަޅައިގެން ނުވާނެ ކަމަށާއި، ދަށުކޯޓަށް ހުށަނާޅާ ކަމެއް ހުށަހެޅި ކަމަށް ދައްކައިގެން ނުވާނެއެވެ (ޤާނޫނީ ފަންނުގެ ޤާނޫނުގެ 39 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)).

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 22 ވަނަ މާއްދާ، 59 ވަނަ މާއްދާ، 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، (ބ)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021-SC-REG-01 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ (1)، (3)، (4)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 16، 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 43 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 5/2019 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނީ ފަންނުގެ ޤާނޫނު) ގެ 30 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (3)، 39 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/93-2020/SC ޤަޟިއްޔާ (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/51-2022/SC ޤަޟިއްޔާ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އޚމ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/98-2019/SC ޤަޟިއްޔާ (ފެކްޓް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ދައުލަތް (މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް))
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/58-2019/SC ޤަޟިއްޔާ (އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިސްމާޢީލް ޢަބްދުލްޙަމީދު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/23-2022/SC ޤަޟިއްޔާ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު ޝިފާޢު)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު B12/97-2022/HC ޤަޟިއްޔާ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ހުނައިސާ އާދަމް ނަސީރު)