ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޙުސައިން ޞާޙިބު

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް (ފުރަތަމަ ރައުޔާ އެއްގޮތަށް)

ދަށު ކޯޓު: ސ. ހުޅުދޫ މެޖިސްޓޭޓް ކޯޓު S6C/2024/7

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރެވިފައިވާ މީހަކު، ބަލި ޙާލަތާ ގުޅިގެން ޝަރުޠުކޮށް ދޫކުރުމަށް އެދުނުއިރު ދައުލަތުން އިންކާރުނުކުރުމުން ބަންދު މުރާޖަޢާގައި ދޫކޮށްލި ނިންމުން، ދަށުކޯޓުގައި ނުދެއްކި ވާހަކަތަކާއި މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކަށް ބިނާކޮށް އިސްތިއުނާފުގައި ދައުލަތަށް ޠަޢުނުކުރެވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 32 ވަނަ މާއްދާއާ އެއްގޮތަށް ހައިކޯޓުން މައްސަލަ ބަލަންވާނީ ދަށުކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތައް އަސާސްކޮށްގެންނެވެ؛ ދަށު މަރުޙަލާގައި ފާހަގަކޮށް ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބި ހުށަހަޅާފައިނުވާ ނުކުތާތައް އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ނުބެލޭނެއެވެ. (ޕެރ. 20، 21)
2. ދަށު މަރުޙަލާގައި އެއްވެސް ވަރަކަށް ނުދެކެވޭ ވާހަކަތަކަށް ބިނާކޮށް އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއެއްގެ ސިފައިގައި މުޅިން އައު ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ހުޅުވާލުމަކީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގައި ތަޞައްވުރުކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާއަކީ ދަށު މަރުޙަލާގެ ގޯސް ރަނގަޅުކުރުމުގެ މަރުޙަލާއެވެ. (ޕެރ. 22، 23)
3. ބަންދު މުރާޖަޢާގެ މަޖިލީހުގައި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ އެދުމަށް އިންކާރެއް އޮތްނަމަ، އެކަމާއި އޭގެ ޤާނޫނީ ބިނާ ހާމަކުރުމަކީ ދައުލަތުގެ ޒިންމާއެކެވެ؛ ދައުލަތަށް ވަކާލާތުކޮށްދިނުމަކީ ކޯޓުތަކުގެ ދައުރެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 19)
4. ކުރިން ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު އޮވެ ހުށަނާޅާ މަޢުލޫމާތު އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަށް ހުށަހަޅައިގެން ދައުލަތުން ބޭނުންވާ ނަތީޖާ ހޯދުމަކީ އިންސާފުގެ ސިފައެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 24، 25)
5. ދަށުކޯޓުގައި ނުދެއްކި، އަނެއް ފަރާތަށް ރައްދުދިނުމުގެ ފުރުޞަތު ނުލިބޭ ވާހަކަތަކަށް ބިނާކޮށް ހުށަހަޅާ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއަކީ ބަލައިގަންނަންޖެހޭ ނުކުތާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 26، 27)
6. ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒްގެ އިޚްތިލާފީ ރައުޔު: ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރި ސަބަބު ފިލައިނުދާހާ ހިނދަކު، ބަލި ޙާލަތާ ގުޅިގެން ދެއްކި ވާހަކަތަކަށް އަނެއް ފަރާތުން ރައްދުނުދިނުމަކީ ނުވަތަ މައްސަލަ ދިގުލައިގެން ދިއުމަކީ ބަންދުން ދޫކޮށްލެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލު، ވަކީލަކު އެކަން ފާހަގަނުކުރިކަމަށްވެސް، ދަށު ކޯޓުތަކުން ދޫކޮށްނުލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 28-33)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 142 ވަނަ މާއްދާ އަދި 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) (އިޚްތިލާފީ ރައުޔު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 59 ވަނަ މާއްދާ، 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަދި (ވ)، 66 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021-SC-REG-01 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2014/SC-A/41 (މޫސާ ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލެންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• ހައިކޯޓުގެ 2014/HC-A/83 (މޫސާ ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލެންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2014/SC-A/19 (ޝަރުމީލާ ޝަރީފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2016/SC-A/18 (މޯލްޑިވްސް އިންޑަސްޓްރިއަލް ފިޝަރީޒް ކޮމްޕެނީ ވ. ސީ އެންޑް ސަން މޯލްޑިވްސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/50 (މަފްތޫޙު ސަޢީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/44 (އިސްމާޢީލް ޝުޖާޢު ވ. ޔޫސުފް ރިޟާ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2022/SC-A/29 (އެމް.އެޗް.އާރު ޓްރޭޑިންގ ވ. މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓޫރިޒަމް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/66 (މޯލްޑިވްސް މެރިން ކޮންޓްރެކްޓިންގ ކޮމްޕެނީ ވ. ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިއާ)
• ހައިކޯޓުގެ 2023/HC-B12/67 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޙުސައިން ޔާމީން އިބްރާހީމް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2024/SC-A/09 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢިރުފާން ތަޤިއްޔު) (ދައުލަތާއި އިޚްތިލާފީ ރައުޔު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/108,109,110 (ޢަލީ ޒުބައިރު އަދި އިތުރު ފަރާތްތަކެއް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް) (އިޚްތިލާފީ ރައުޔު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2024/SC-A/13 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުﷲ) (އިޚްތިލާފީ ރައުޔު)
• ހައިކޯޓުގެ 2022/HC-B12/42,43 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޝަހީބް އިބްރާހީމް އަދި އަޙްމަދު މޫސާ މުޙައްމަދު) (ދައުލަތުން ހަވާލާދީފައި)