ޙަސަން އާޒިމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ބަންދު އަމުރުތައް (R1C/MA/2024/200 އަދި R1C/MA/2024/201) ބާޠިލު

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކޯޓު އަމުރު، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާ، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމުގައި ހެކި ހުންނަންޖެހޭ މިންވަރު، ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރުގެ ހެކި ހުރުން، ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ ހެކިހުރުން، irregularity އާއި illegality

ދަށު ކޯޓު: ޏ. ފުވައްމުލަކު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު R1C/MA/2024/200

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް ކުރިކަމަށް 'ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ' ހެކި ހުރިކަމަށް ބަޔާންކުރުމަށްފަހު، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްތޯއާއި، އެ ޚިލާފުވުމަކީ އަމުރުގެ ޞައްޙަކަމަށް އަސަރުނުކުރާ irregularity އެއްތޯ ނުވަތަ illegality އެއްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ފުވައްމުލައް ސިޓީގައި މަސްތުވާތަކެތި ވިއްކައިގެން ލިބޭ ފައިސާ މަނީ ލޯންޑަރކުރާ ކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ދެ މީހަކު ހައްޔަރުކުރިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ފުވައްމުލަކު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން ކުށް ކުރިކަމަށް 'ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ' ހެކި ހުރިކަމަށާއި، ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވާނެކަމަށާއި މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާވާނެކަމަށް ބަލައި، 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ދެމީހުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތްތަކުން ބުނީ 'ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ' ހެކީގެ މައްޗަށް ބަންދުކުރެވޭނީ 15 ދުވަހަށް ކަމަށާއި، ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާއަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައި ނުވާކަމަށާއި، އަމުރުގައި ދެކޮޅުޖެހޭ ބަޔާންތައް ހުރިކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ޙަޤީޤަތްތަކާ އެއްބަސްވެ، އެއީ ނަތީޖާއަށް އަސަރުނުކުރާ irregularity އެއް ކަމަށާއި މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތުގެ ސަބަބު ދެމިހުރިކަމަށް ބަހުސްކުރިއެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ހެކީގެ މިންގަނޑު ތަފާތު ކުރުމަކީ ބަންދުގެ މުއްދަތު ބިނާވާ އުޞޫލީ ކަމެއް ކަމުން، 'ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ' ހެކި ހުރިކަމަށް ބުނެ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަކީ illegality އެކެވެ. އެހެންކަމުން ދެ އަމުރު ބާޠިލުކުރިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާއަކީ ތަޢައްޞުބީކޮށް މީހުން ބަންދުކޮށް މިނިވަންކަން ނިގުޅައިގަތުމާ ދެކޮޅަށް އަޅާފައިވާ ފިޔަވަޅެއް؛ އެ މާއްދާގެ (ށ) އާއި (ބ) ގައި ހެކީގެ ތަފާތު ދެ މިންގަނޑެއް ކަނޑައަޅާފައިވާއިރު ބަންދުގެ މުއްދަތު ބިނާވަނީ އެ މިންގަނޑުތަކުގެ މައްޗަށް. (ޕެރ. 39)
2. ބަންދާމެދު ގޮތް ނިންމުމުގައި ފަނޑިޔާރު ފުރަތަމަ ބަލަންޖެހެނީ ތުހުމަތުކުރެވުނު ކުށް ކުރިކަމަށް ބާރުދޭ ހެކި ހުރިތޯ؛ ހެކި ހުރިނަމަ ދެ ޙާލަތެއް ވެއެވެ: 'ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް' ހެކި ހުރުމާއި، އެ މިންވަރަށް ހެކި ނެތަސް 'ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ' ހެކި ހުރުން. (ޕެރ. 41)
3. ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމުގެ ބާރު ފަނޑިޔާރަށް ލިބެނީ ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާ ކުށްކުރިކަމަށް 'ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް' ހެކި ލިބިފައިވާ ޙާލަތުގައި؛ 'ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ' ހެކި ހުރިކަމަށް ބަޔާންކުރުމަށްފަހު ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަކީ 60 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ނިންމުމެއް (އެފަދަ ޙާލަތެއްގައި ބަންދުކުރެވޭނީ (ބ) ގެ ދަށުން 15 ދުވަހަށްވުރެ ނުބޮޑުވާ މުއްދަތަކަށް). (ޕެރ. 42-47)
4. 'ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ' ހެއްކާއި 'ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރެއްގެ' ހެކީގެ ތަފާތުގެ މައްޗަށް ބަންދުގެ މުއްދަތު ބިނާވާތީ، އެ ތަފާތަށް ފަރުވާނުކުރުމަކީ އަމުރުގެ ޞައްޙަކަމަށް އަސަރުނުކުރާ އިޖުރާއީ ޢައިބެއް ކަމުގައި ބެލުމަކީ ޤާނޫނުން ލިބިދޭ ރައްކާތެރިކަން ނެތިކޮށް 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އާއި (ބ) ގެ ބޭނުން ކެނޑިގެންދިއުން. (ޕެރ. 50)
5. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އިޖުރާއަތަކާ ޚިލާފުވުމުން އަމަލު ޣައިރު ޤާނޫނީ ވަނީ ޤާނޫނުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ އުޞޫލީ ކަމަކާ ޚިލާފުވުމުން ނުވަތަ އިޖުރާއަތު މުޅިން ބޮލާލައި ޖެހުމުން (2020/SC-A/108,109,110)؛ ބަންދުގެ ހެކީގެ މިންގަނޑާ ޚިލާފުވުމަކީ އުޞޫލީ ކަމަކާ ޚިލާފުވުމެއް ކަމުން އެއީ irregularity އެއް ނޫން، illegality އެއް؛ އެހެންކަމުން އަމުރު ބާޠިލު. (ޕެރ. 51-53)
6. ބަންދު އަމުރު ބާޠިލުވާ ސަބަބެއް ކަނޑައެޅުނު ހިނދު، އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތްތަކުން ހުށަހެޅި އެހެން ނުކުތާތަކާމެދު (ހެކިންނަށް ނުފޫޒުފޯރުވުން، މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތް) ގޮތެއް ކަނޑައަޅަން ނުޖެހޭ. (ޕެރ. 52)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 59 ވަނަ މާއްދާ އަދި 60 ވަނަ މާއްދާ (ހ)، (ށ)، (ނ)، (ރ)، (ބ)، (ޅ)، (ކ)، (އ)
• ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ (ހ)، (ށ) އަދި 49 ވަނަ މާއްދާ (ފަރާތްތަކުގެ ބަހުސް)
• 2020/SC-A/108,109,110 (ޢަލީ ޒުބައިރު އަދި އިތުރު މީހުން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2018/SC-A/31
• 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2021/SC-A/50 (މަފްތޫޙް ސަޢުދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް)
• 2024/SC-A/19 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު ބިޝާރު އިސްމާޢީލް)
• 2022/HC-A/64 (އިބްރާހީމް ރައްޒާން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2023/HC-B12/67 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ހުސައިން ޔާމީން އިބްރާހީމް)
• 2023/HC-B12/82