ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ހުނޭސާ އާދަމް ނަސީރު

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބަލައިނުގަނެ، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އަމުރު ޤާއިމް (ޕެރ. 19 ން ދޭހަވާ ގޮތުން)

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ބަންދާ މެދު ގޮތެއް ނިންމުން، ބަންދުން ދޫކޮށްލުން، މަސްތުވާތަކެތި ޓްރެފިކްކުރުން، އިސްތިސްނާއީ ޙާލަތެއް ނެތުން، އިޚްތިޔާރީ ނިންމުމެއްގެ އިސްތިއުނާފް، މުޖުތަމައުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް އޮތުން

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B1/AM/2022/03

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

މަސްތުވާތަކެތި ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ތުހުމަތުގައިވާ ފަރާތެއް ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ޙާލަތެއް ނެތްކަމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމުމަކީ ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވާ އިޚްތިޔާރެއްތޯ، ނުވަތަ ކުށުގެ ބާވަތުން ބަންދުކުރުން ލާޒިމުވާ ކަމެއްތޯ؛ އަދި އެ އިޚްތިޔާރީ ނިންމުމަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުން ވަދެވޭނެތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: މަސްތުވާތަކެތި ގެންގުޅެ ވިޔަފާރިކުރާކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކޮށް ބަންދު އިތުރުކުރަމުން އައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ކުރިން ދޫކުރި އަމުރު 2022/HC-B12/75 ގައި ބާޠިލުކުރުމުން، ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމަން ދައުލަތުން އަލުން ހުށަހެޅިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ޙާލަތެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި ބަންދުން ދޫކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ މަސްތުވާތަކެތީގެ ވިޔަފާރިއަކީ މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާތެރި ކުށެއްކަމަށް މަތީ ކޯޓުތަކުން ކަނޑައަޅާފައިވާތީ ދޫކުރުމަކީ ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވާ އިޚްތިޔާރެއް ނޫން ކަމަށެވެ. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުން ބުނީ ޙާލަތު ބަދަލުވެފައިވާ ކަމަށާއި ކުށުގެ ކުޑަބޮޑުމިނަށް އެކަނި ބަލައި ބަންދުނުކުރެވޭނެ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ބަންދަކީ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރީ ނިންމުމެއްކަމާއި، ކުށުގެ ބާވަތް އެކަނި ބަންދަށް ލާޒިމުނުކުރާކަމާއި، ދަށު ކޯޓުން ތަކެތި ފެނުނު ތަނާއި ޑީއެންއޭ ހޯދުންތަކާއި، ތަކެތީގެ ޒިންމާ އެހެން ފަރާތަކުން ނަގާފައިވުމާއި، ކުށުގެ ރެކޯޑު ނެތުމާއި ބަދަލުވި ޙާލަތަށް ބަލާފައިވާތީ، އަދި އިސްތިސްނާއީ ޙާލަތެއް ދައުލަތުން ނުދައްކާތީ ނިންމުމަށް ނުވަދެވޭކަމަށް ބެލިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދަށު ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު ވަށައިގެންވާ ޙާލަތްތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް އިޚްތިޔާރުކޮށް ނިންމާ ނިންމުމަކަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުން ވަންނާނީ ހަމައެކަނި: ރަނގަޅު ނޫން އުޞޫލަކަށް ބިނާކުރުން ނުވަތަ ކަމާނުބެހޭ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރުން، ވާޤިޢާތަކުގެ ޙަޤީޤަތް އޮޅުން، މައިގަނޑު ވާޤިޢާއަކަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރުން، ނުވަތަ ބޭއިންޞާފެއް މެދުވެރިވުން ފަދަ ޙާލަތުގައެވެ. (ޕެރ. 6)
2. ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި މީހަކު ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަކީ ކޮންމެ މައްސަލައެއްގެ ވަށައިގެންވާ ކަންކަމާއި ޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރީ ބާރުގެ ތެރެއިން ނިންމާ ނިންމުމެކެވެ. (ޕެރ. 7)
3. ތުހުމަތުގައިވާ މީހަކު ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަކީ ކުށުގެ ކުޑަބޮޑުމިނާ ގުޅުވާންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ އެކަން ބިނާވާންވާނީ ކުށް ކުރިކަމަށް ދައްކުވައިދޭ ހެކީގެ މައްޗަށާއި، އެމީހަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ މިންގަނޑުން ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ މީހެއްތޯ ބެލުމުގެ މައްޗަށެވެ. (ޕެރ. 11)
4. މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް އޮތްތޯ ބެލުމުގައި ކުށުގައި ބައިވެރިވި ގޮތާއި ދައުރާއި ކުށުގެ ރެކޯޑާއި ކުށްކުރި ޙާލަތާއި އަނިޔާވެރިކަން ހިމެނޭތޯ ބެލެވޭއިރު، މިއީ ހުށަހެޅޭ ހެކި ޤަރީނާގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ބަދަލުވެދާނެ ކަންތައްތަކެކެވެ. (ޕެރ. 12)
5. ކުށަކީ މަސްތުވާތަކެތި ޓްރެފިކްކުރުން ކަމުގައި ވީނަމަވެސް، ހެކިން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ބައިވެރިވުމުގެ މިންވަރަށް ނުވަތަ ކުށްކުރި ޙާލަތަށް ބަދަލު އަންނަނަމަ، އެކަމަށް ބިނާކޮށް ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަކީ ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވާ އިޚްތިޔާރުގެ ތެރެއިން ނިންމާ ނިންމުމެކެވެ. (ޕެރ. 13–14)
6. މަސްތުވާތަކެތީގެ ކުށްތަކުން މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާ އޮންނާނެކަމަށް 2011/SC-A/33 އާއި 2020/HC-A/286-290 ގައި ކަނޑައެޅުމަކީ، ކުށުގެ ބާވަތަށް އެކަނި ބަލައި ބަންދުގައި ބެހެއްޓުން ލާޒިމުކޮށް ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރު ހަނިކުރުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 15)
7. ބަންދުން ދޫކުރި އިޚްތިޔާރީ ނިންމުމަށް ވަނުމަށް ހުއްދަވާ އިސްތިސްނާއީ ޙާލަތެއް ދައުލަތުން ދައްކާފައި ނުވާނަމަ، އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުން އެ ނިންމުމަށް ބަދަލެއް ނުގެނެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 18–19)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '13')
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 141 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) (ލިޔުމުގައި '313')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 53 ވަނަ މާއްދާ އަދި 62 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އާއި (ކ) (ލިޔުމުގައިވާ ގޮތަށް)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 ގެ 33 ވަނަ މާއްދާގެ (ކ) (ލިޔުމުގައިވާ ގޮތަށް)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021-SC-REG-01 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާ، (ނ) ހިމެނޭ ގޮތަށް (ލިޔުމުގައި '33')
• 2011/SC-A/33 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުއްލަޠީފް މުޙައްމަދު)
• 2022/SC-A/51 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އޚމ)
• 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2020/SC-A/61 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު ނިޝާމް)
• 2020/HC-A/286-290 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު ތަޤިއްޔު އަދި އެހެނިހެން)
• 2022/HC-B12/75 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ހުނޭސާ އާދަމް ނަސީރު)