ޢަލީ ތިހްނާން ފަޒީން ވ. ޕްރޮސެކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ހައިކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން ފުލުހުންނަށް ފޮނުވި ތަޙްޤީޤަށް އެދޭ ސިޓީއާއި ފުލުހުން ހުށަހެޅި ތަފްސީލުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ފޯނު ހިފެހެއްޓުމުގެ ކޯޓު އަމުރު ނެރުމަށް ތުހުމަތު ކުރެވޭ މިންވަރަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް އޮތްތޯ؛ އަދި ހައިކޯޓުން އެ ކޯޓުގެ ކުރީގެ ނިންމުމަކަށް (އަލް މުރުސީ) ރިޢާޔަތް ނުކުރުމާއި، ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ ހުށަހެޅުންތަކާބެހޭ ސުޕްރީމް ކޯޓު ނިންމުންތައް ތަޠްބީޤުކުރުމުގައި ގޯހެއް ވޭތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގެ ޕަބްލިކް ޕްރޮސިކިއުޓަރެއް ހުއްދަނެތި މައްސަލަތަކަށް އެކްސެސްވެ ސިއްރު މަޢުލޫމާތު ޙިއްޞާކޮށް، އޮފީހުގެ ކަންކަން ރެކޯޑްކޮށް ފޮޓޯނަގާފައިވާ ކަމަށް ތުހުމަތުކޮށް އެ އޮފީހުން ފުލުހުންނަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުން، އޭނާގެ ފޯނުތަކާއި އިލެކްޓްރޯނިކް ޑިވައިސްތައް ހިފެހެއްޓުމުގެ އަމުރަކަށް ފުލުހުން ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި އެދުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން 10 އެޕްރީލް 2025 އިން 10 މޭ 2025 އަށް ފޯނު ހިފެހެއްޓުމުގެ އަމުރު ނެރުނެވެ. ހައިކޯޓުގެ އަޣުލަބިއްޔަތުން ނިންމީ އަމުރު ބާޠިލުކުރަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށެވެ؛ އަޤައްލިއްޔަތު ރައުޔުގައި ބުނީ އަމުރު ނެރުމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް ހުށަހެޅިފައި ނުވާކަމަށެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބުނީ ހުށަހެޅީ ހަމައެކަނި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގެ ސިޓީ ކަމަށާއި އެ ބުނުން ކޮރަބޮރޭޓްކުރާ ހެއްކެއް ނެތްކަމަށް، ހައިކޯޓުން އަލް މުރުސީ މައްސަލައަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރިކަމަށް، އަދި ވާޤިޢާ ތަފާތު ސުޕްރީމް ކޯޓު ނިންމުންތައް ތަޠްބީޤުކުރިކަމަށެވެ. ދައުލަތުން އެދުނީ ހައިކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ބަދަލު ނުގެނައުމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ތުހުމަތު ކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރިތޯ ބަލަނީ ކޮންމެ މައްސަލައަކަށް ވަކިވަކިން ކަމަށާއި، ހައިކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ބަދަލުގެންނަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ދައްކާފައި ނުވާކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ. ހައިކޯޓުން ބަރޯސާވީ އަލް މުރުސީއަށް ފަހުގެ ސުޕްރީމް ކޯޓު ނިންމުންތަކަށް ކަމުން އަލް މުރުސީއަށް ރުޖޫޢަވާން ލާޒިމެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެ އުޞޫލުތަކަކީ އެއްގޮތަކަށް ތަޠްބީޤުކުރެވޭ ހަމަތަކެއް ކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. (ޕެރ. 18) ތުހުމަތު ކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރިތޯ ސުވާލު އުފެދޭ ޙާލަތުގައި، ޖިނާއީ ޙަރަކާތެއް ހިންގާފައިވާކަން ނުވަތަ ހިންގަމުންދާކަން ފަރުވާތެރި މީހަކަށް ޤަބޫލުކުރެވި، އެކަން ސާފު ވާޤިޢާއަކުން ނުވަތަ ވާޤިޢާތަކުން ފެންނަން އޮންނަ ހިނދު، ބުއްދީގެ ހަމަތަކުން ބަލާއިރު އެ ވާޤިޢާތަކުގެ މައްޗަށް ފިޔަވަޅެއް އެޅުން ލާޒިމުވާކަމަށް ދޭހަވާން ވާނެއެވެ.
2. (ޕެރ. 19) ތުހުމަތު ކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރިތޯ ބެލެނީ ކޮންމެ މައްސަލައަކަށް ވަކިވަކިންނެވެ؛ ތަޙްޤީޤަށް އެދޭ ސިޓީގައިވާ ކަންކަމާއި ފުލުހުން ހުށަހެޅި ތަފްސީލުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ނެރުނު ފޯނު ހިފެހެއްޓުމުގެ އަމުރުގައި، ތުހުމަތު ޝައްކުގެ މަޙައްލުން ނެއްޓި އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތައް ހުރިކަމަށް ހައިކޯޓުން ނިންމި ނިންމުމަށް ބަދަލުގެންނަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް، އިސްތިޤުރާރުވެފައިވާ ހަމަތަކަށް ބުރަވެ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް ދައްކާފައި ނުވެއެވެ.
3. (ޕެރ. 20) އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް ހެކި ހުރިތޯ ބެލުމުގެ އުޞޫލުތައް ބަޔާންކުރާ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނިންމުންތައް ހައިކޯޓުގެ ކުރީގެ ނިންމުމަކަށްފަހު ނިކުމެ، ހައިކޯޓުން އެ ނިންމުންތަކަށް ބަރޯސާވެފައިވާ ހިނދު، ހައިކޯޓުގެ ކުރީގެ ނިންމުމަކަށް (2021/HC-A/96، އަލް މުރުސީ މައްސަލަ) އަލުން ރުޖޫޢަވާން ލާޒިމުކުރެވޭނެ ހަމައެއް ނެތެވެ.
4. (ޕެރ. 20) 'އެކަށީގެންވާ ވަރަށް ހެކި' ހުރިކަމާބެހޭ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އުޞޫލުތަކަކީ، އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާ ޙާލަތުގައި އެއްގޮތަކަށް ތަޠްބީޤުކުރެވޭ ހަމަތަކެކެވެ؛ އެ އުޞޫލުތައް ތަޙްޤީޤީ މަރުޙަލާގެ ފޯނު ހިފެހެއްޓުމުގެ އަމުރެއްގައި ތަޠްބީޤުކުރުމުން ޤާނޫނީ ގޮތުން ދެކޮޅުޖެހޭ ނަތީޖާއެއް ނުކުމެދާނެކަން ނުދައްކާހާ ހިނދަކު، އެއީ އިބްރާހީމް ޢަބްދުއްލަޠީފް ވ. އޯނަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް (2019/SC-A/15) ގައި ކަނޑައެޅި ހަމަތަކާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ.
5. (ޕެރ. 21–22) ހައިކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ބަދަލުގެންނަންޖެހޭ ސަބަބެއް ތިލަނުކޮށްދޭ މި އިސްތިއުނާފަކީ ކޯޓުތަކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ ތަރަހައިން ބޭރުން ހުށަހަޅާފައިވާ އިސްތިއުނާފެކެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 36 ވަނަ މާއްދާ އާއި 38 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (2)
• ކޯޓުތަކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 16 ވަނަ މާއްދާ
• [2021] SC 62 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަބްދުﷲ ޢަލީ)
• 2021/HC-A/96 (މުޙައްމަދު ޢަބްދުﷲ އަޙްމަދު އަލް މުރުސީ ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2019/SC-A/15 (އިބްރާހީމް ޢަބްދުއްލަޠީފް ވ. އޯނަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• [2021] SC 67 (މަފްތޫޙް ސަޢީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް)
• 2019/SC-L/91 (އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމެންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް)
• [2023] SC 36 (އަޙްމަދު ރަޝީދު ވ. ވިލާ އެޑިއުކޭޝަނަލް ސަރވިސަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• [2022] SC 39 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އޚމ)
• [2022] SC 22 (މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ ވ. ލަނޑާ ގިރާވަރު ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• [2022] SC 23 (މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ ވ. އެޗް.ޕީ.އެލް ރިޒޯޓްސް (މޯލްޑިވްސް) ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• [2022] SC 26 (އަޙްމަދު މުޙައްމަދު އާއި މުޙައްމަދު ޖަމްޝީދު ވ. އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• [2022] SC 70 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މިޢުޝާރު ޞާލިޙް)