މުޙައްމަދު ވިސާމް ސިދުޤީ ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ އަމުރު ޤާއިމް (އަޣްލަބިއްޔަތުން)

ދަށު ކޯޓު: ކ. ހުޅުމާލެ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު HMC-CA/542/2024

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް ހުޅުމާލެ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން ނެރުނު އަމުރަކީ އިޚްތިޞާޞް ނެތި ނެރުނު އަމުރެއްތޯ (ހުޅުމާލޭގައި ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ޝަރީޢަތްތައް ހިނގުމާއި ޤަޞްދު މަރުގެ ތުހުމަތު)؛ އިޚްތިޞާޞާ ބެހޭ ނިންމުމުގެ ސަބަބު ލިޔުމުން ބަޔާންނުކޮށް ރެކޯޑިންގ މަޙްޟަރަށް ހަވާލާދިނުމުން އަމުރު ބާޠިލުވޭތޯ؛ އަދި ފުލުހުން ދިން ނުރަނގަޅު މަޢުލޫމާތަށް ބަރޯސާވެ ބަންދުކުރުމުން އިންސާފު ގެއްލުނުތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ބަންދާމެދު ގޮތް ނިންމާ މަޖިލީހުގައި ނިންމާ ނިންމުމުގެ ސަބަބު ޚަޞްމުންނަށް ފޯރުކޮށްދޭންޖެހޭ؛ ހަމައެކަނި ސަބަބު މަޙްޟަރުގައި އޮންނާނެ ކަމަށް ބުނުމުން ނުފުދޭ، ނަމަވެސް ބަންދު މަޖިލީހުގެ ނިންމުމުގައި ސަބަބުތައް އިޖުމާލީ ގޮތެއްގައި ބަޔާންކުރުމުން ފުދޭ (ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާ، ޕެރ. 79-80)
2. ސަބަބު ބަޔާންނުކުރުމުގެ ނަތީޖާ ބިނާވަނީ މައްސަލައިގެ ވަށައިގެންވާ ކަންކަމަށް؛ ނިންމުމަށް ވާސިލުވި ސަބަބު ދަށުކޯޓުގެ ރެކޯޑިންގއިން ކަށަވަރުކުރެވޭނަމަ އަދި އިސްތިއުނާފު އެ ސަބަބުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްފައި ނުވާނަމަ، ހަމައެކަނި އެ ސަބަބަށް ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު ނުކުރެވޭ (ޕެރ. 73-75، 81-83)
3. ކްރިމިނަލް ކޯޓަކީ ހުޅުމާލެ ހިމެނޭ ގޮތުން އިދާރީ މާލޭގައި އުފައްދާފައިވާ ސުޕީރިއަރ ކޯޓެއް؛ އެ ކޯޓުގެ ބައެއް މަސައްކަތް ހުޅުމާލޭގައި ހިންގުމަކީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 53 (ބ) ގެ މަފްހޫމުގައި ޑިވިޜަނެއް އުފެއްދުމެއް ނޫން، އަދި އެކަމުން ހުޅުމާލެ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ އިޚްތިޞާޞަށް އަސަރެއް ނުކުރޭ (ފަނޑިޔާރު ޢަބްދުލްމާނިޢު ޙުސައިން، ޕެރ. 99-109)
4. މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް ނުބެލޭނެ ބާވަތުގެ ކުށެއްގެ (ޤަޞްދު މަރު ފަދަ) ތުހުމަތުވާ މީހެއްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް ޤާނޫނީ ހުރަހެއް ނެތް؛ ހުޅުމާލޭ ސަރަހައްދުން ބަންދުކުރެވޭ މީހާގެ ބަންދާމެދު 24 ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި ގޮތެއް ނިންމުމަށް ހުޅުމާލެ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް ހާޒިރުކުރެވޭ (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 3 (ރ)) (ޕެރ. 113-116)
5. އިޚްތިޞާޞާ ގުޅޭ މައްސަލައެއް އިސްތިއުނާފެއްގައި ހިމެނޭނަމަ ކޯޓުގެ އިސްނެގުމުގައިވެސް ގޮތް ނިންމެން އޮތުމުން، ދަށުކޯޓުން އިޚްތިޞާޞާ ބެހޭ ސަބަބު ލިޔެ ބަޔާންނުކުރުމާ ހިސާބަށް އިސްތިއުނާފު ކުރުކޮށްނުލައި މައުޟޫޢަށް ބަލަންޖެހޭ (ޕެރ. 95)
6. އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުން ދަށު މަރުޙަލާގައި ހުށަނޭޅޭ ހެކި ޤަރީނާގެ މައްޗަށް ގޮތް ނުނިންމޭ؛ ބަންދު މަޖިލީހަށް ފުލުހުން ހުށަހަޅާ މަޢުލޫމާތަކީ އެ ވަގުތަށް ތަޙްޤީޤަށް ފާހަގަކުރެވުނު ކަންކަމަށްވާތީ، ފަހުން ވާޤިޢާއަށް ބަދަލު އައިނަމަ ބަންދު އަމުރު މުރާޖަޢާކުރުމުގައި އެ ނުކުތާ ފާހަގަކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އޮންނާނެ (ޕެރ. 89-90)
7. ފަނޑިޔާރު ޙަސަން ޝަފީޢުގެ (ޚިލާފު) ރައުޔުގައި: ނިންމުމަށް ވާސިލުވި ސަބަބު ލިޔެ ބަޔާންކުރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 އަދި 56 ވަނަ މާއްދާއާއި ނެޗުރަލް ޖަސްޓިސްގެ ދަށުން ލާޒިމު ކަމެއް؛ އިޚްތިޞާޞާ ބެހޭ ނިންމުމުގެ ސަބަބު ލިޔުމުން ބަޔާންނުކޮށް ރެކޯޑިންގވެސް ނުދިނުމަކީ ގެއްލުމެއް ނެތް ގޯހެއް ނޫން، އަދި އަމުރު ބާޠިލުކުރަންޖެހޭ (ޕެރ. 35-69)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 35 (ނ)، 53 (ބ)، (ރ)، 66 ވަނަ މާއްދާ އަދި ޖަދުވަލު 5
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 110 (ށ) އަދި 111 (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 59 ވަނަ މާއްދާ
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 01-REG-SC-2021 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 3 (ރ)، 11، 15، 18 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42، 49 އަދި 56 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ ޖަދުވަލު 2؛ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤަރާރު ނަންބަރު 15/2010
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޢާންމު ސިޓީ ނަންބަރު 3/2012 (08 މާރިޗު 2012)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ [2021] SC 30 (އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ [2021] SC 67 (މަފްތޫޙް ސަޢީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2017/SC-A/26 (މެރީޑިއަމް ސަރވިސަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ސަޢީދާ މޫސާ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2012/SC-S/31 ޤަޟިއްޔާ
• ހައިކޯޓުގެ 2021/HC-B12/35 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ސަދުޙާން އަޙްމަދު ޒާހިރު) (ދައުލަތުން ހަވާލާދީފައި)؛ ހައިކޯޓުގެ 2024/HC-B12/35 (ފަނޑިޔާރު ޢަބްދުލްމާނިޢު ހަވާލާދީފައި)