މޫސާ ނާޝިދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް
ނަތީޖާ: ބައެއް ބަދަލުކުރި: 145-J/BFA/2024/116 އަދި 117 ބަލައިފާސްކުރުމުގެ އަމުރުތައް ޤާއިމް؛ 145-J/HBF/2024/115 ހުއްޓުވައި ބަލައިފާސްކުރުމުގެ އަމުރު ބާޠިލު
ކީވޯޑުތައް: ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު)ގެ 533 ވަނަ މާއްދާ، ކޯޓު އަމުރުގައި ތުހުމަތު ސާފުވުން، ސަބަބު ބަޔާންކުރުން، ބަަލައިފާސްކުރުމުގެ އަމުރުގައި ތަފްސީލު ބަޔާންކުރުން، ތަޙްޤީޤްގެ ޅަފަތުގައި އުންސުރާ ގުޅުންހުރި ބަހުސް ނުކުރުން، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު)ގެ 38 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2008 (އެންޓި-ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަނުގެ ޤާނޫނު) ގެ 22 ވަނަ މާއްދާ، މީހުން ހުއްޓުވައި ބަލައިފާސްކުރުން، މީހުން ހުއްޓުވައި ބަލައިފާސްކުރެވޭނެ ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާ
ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-J/HBF/2024/115,116,117
Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފްކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު
(1) ތަޙްޤީޤުގެ މަރުޙަލާގައި ނެރުނު ބަލައިފާސްކުރުމުގެ އަމުރުތަކުގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަކީ (ބެޑްމިންޓަން އެސޯސިއޭޝަންގެ ރައީސް) ދައުލަތުގެ މުވައްޒަފެއްކަމަށް ބެލި ސަބަބު ބަޔާންކުރަންޖެހޭތޯ ނުވަތަ އެކަން ކަނޑައަޅަންޖެހޭތޯ؛ (2) ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 38 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މީހަކު ހުއްޓުވައި ބަލައިފާސްކުރުމުގެ އަމުރު އެންޓި-ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަނަށް ރައްދުކުރެވޭތޯ.
ޚުލާޞާ
ވާޤިޢާ: ބެޑްމިންޓަން އެސޯސިއޭޝަންގެ ރައީސް، މަޤާމުގެ ނުފޫޒު ނަހަމަގޮތުގައި ބޭނުންކޮށް ނާޖާއިޒު މަންފާ ހޯދިކަމުގެ ތުހުމަތުގައި އެންޓި-ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަނުން ތަޙްޤީޤުކުރަމުންދާ މައްސަލައެއްގައި، ތަންތަން ބަލައިފާސްކުރުމުގެ 2 އަމުރާއި ރައީސް ހުއްޓުވައި ބަލައިފާސްކުރުމުގެ އަމުރެއް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނެރުނެވެ.
ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ތަންތަނާއި ތަކެތި ބަލައިފާސްކުރުމުގެ 2 އަމުރާއި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 38 ވަނަ މާއްދާއާ ޙަވާލާދީ ރައީސް ހުއްޓުވައި ބަލައިފާސްކުރުމަށް އެންޓި-ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަނުގެ މައްޗަށް އަމުރު ނެރުނެވެ.
ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ރައީސަކީ މުސާރަ ނުލިބޭ، ދައުލަތުގެ މުވައްޒަފެއް ނޫން މީހެއްކަމަށާއި އެކަމަށް ބެލި ސަބަބު އަމުރުގައި ނެތް ކަމަށާއި، ހުއްޓުވައި ބަލައިފާސްކުރުމުގެ ބާރު ލިބިގެންވަނީ ފުލުހުންނަށް ކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ ދައުލަތުގެ މުވައްޒަފުކަމަކީ މައުޟޫޢީ މައްސަލައިގައި ސާބިތުކުރަންޖެހޭ ޢުންޞުރެއްކަމަށާއި، ހުއްޓުވައި ބަލައިފާސްކުރުމުގެ އަމުރު 38 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުކަމަށް އެއްބަސްވިއެވެ.
ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ތަޙްޤީޤުގެ ޅަފަތުގައި ތުހުމަތު އިޖުމާލީ ގޮތެއްގައި ބަޔާންކުރުމުން ފުދޭތީއާއި ދައުލަތުގެ މުވައްޒަފުކަން މި މަރުޙަލާގައި ކަނޑައެޅުމަކީ އިޖުރާއަތު ކަސްޔާރުކުރާ ކަމަކަށްވާތީ ބަލައިފާސްކުރުމުގެ އަމުރުތައް ޤާއިމުކުރެވުނެވެ. މީހުން ހުއްޓުވައި ބަލައިފާސްކުރުމުގެ ބާރު ޤާނޫނުން ލިބިދީފައިވަނީ ފުލުހުންނަށް ކަމަށްވާތީ ކޮމިޝަނަށް ރައްދުކުރި އަމުރު ބާޠިލުކުރެވުނެވެ.
ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް
- ޙުކުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބުތައް ލިޔެ ބަޔާންކުރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އިންސާފުވެރި ޝަރީޢަތެއްގެ ޙައްޤުގެ މައިގަނޑު ޢުންޞުރަކަށްވާތީ، ކޯޓު އަމުރެއް ނެރުމަށް ނުވަތަ ނުނެރުމަށް ނިންމާ ޙާލަތުގައިވެސް ފަނޑިޔާރު ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބު އިޖުމާލީ ގޮތެއްގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 23)
- ބަލައިފާސްކުރުމުގެ އަމުރެއްގެ މައިގަނޑު ޝަކުލިއްޔަތަކީ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތާއި ތުހުމަތު ތަފްޞީލުކުރުމެވެ؛ ނަމަވެސް މިއީ ތަޙްޤީޤުގެ އެންމެ ކުރީކޮޅު ނެރޭ އަމުރުތަކަކަށްވާތީ މައްސަލައިގެ ތަފްޞީލު އިޖުމާލީ ގޮތެއްގައި ބަޔާންކުރުމުން ފުދެއެވެ. (ޕެރ. 24-25، 28)
- ދަޢުވާ ނުކުރެވޭ ތަޙްޤީޤުގެ ޅަފަތުގައި، ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަކީ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ ބޭނުމަށް ދައުލަތުގެ މުވައްޒަފެއްތޯ ކަނޑައަޅައި، މައުޟޫޢީ މައްސަލައިގައި ސާބިތުކުރަންޖެހޭ ކުށުގެ ޢުންޞުރުތަކާއި ދިފާޢުތައް ކަށަވަރުކުރުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތު އޮޅުންބޮޅުންވެ ކަސްޔާރުވެގެންދާނެ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 29-30)
- ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 38 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން، ޤާނޫނަކުން ކަނޑައެޅިގެން އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޙާލަތު ފިޔަވައި، ޖިނާއީ ކުށްކުށާ ގުޅިގެން މީހުން ހުއްޓުވައި ހަށިގަނޑާއި ފޭރާން ބަލައިފާސްކުރުމުގެ ބާރު ލިބިގެންވަނީ ފުލުހުންނަށެވެ؛ އެންޓި-ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަނަށް އެ ބާރު ޤާނޫނަކުން ކަނޑައެޅިގެން ދީފައިނުވާތީ، އެ ކޮމިޝަނުގެ މައްޗަށް މީހަކު ހުއްޓުވައި ބަލައިފާސްކުރުމަށް ނެރޭ އަމުރަކީ އެ މާއްދާއާ ޚިލާފު އަމުރެކެވެ. (ޕެރ. 32)
- އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގެ ތެރޭގައި ނުހިމެނޭ ކަމަކަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުން ޖަވާބު ދޭކަށް ނުޖެހެއެވެ؛ ރަޖިސްޓްރާރުގެ އެންގުމުން ފޯމުން އުނިކުރި ނުކުތާތައް ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު، ރަޖިސްޓްރާރުގެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކުރުމުގެ އިޖުރާއަތަށް ޢަމަލުނުކޮށް ޝަރީޢަތުގެ އަޑުއެހުމުގައި ނުލިބޭނެއެވެ. (ޕެރ. 19-20، 31)
ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 38 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަދި (ނ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 50 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (6) އަދި (13)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2008 (އެންޓި-ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަނުގެ ޤާނޫނު) ގެ 22 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 533 ވަނަ މާއްދާ، 513 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1) އަދި (2)، 517 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (1) އަދި (2)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 30/2015 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކުޅިވަރު ޤާނޫނު)
- ފަނޑިޔާރުންގެ ޢާންމު މަޖިލީހުގެ ނަންބަރު FAM/2021/02 (27 ޖަނަވަރީ 2021) އުޞޫލު
- 2018/SC-A/31 (އަޙްމަދު ޝިޔާޒް އަދި އިތުރު ފަރާތްތަކެއް ވ. ފުރަނަ ހޯލްޑިންގްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
- 2020/SC-A/100
- 2023/SC-A/15 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު ޝިފާޢު)
މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.