މާލެ ސިޓީ ކައުންސިލްގެ އިދާރާ ވ. ޙަސަން އަޙްމަދު (ސޭވް ދަ ބީޗް)

ނަތީޖާ: ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުން ފަސްކުރުމުގެ އަމުރު ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: މަދަނީ، ޙުކުމް ތަންފީޒުކުުރުން ފަސްކުރުމުގެ އަމުރު

ދަށު ކޯޓު: 195-B8/CHT/2024/1389

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ސިވިލް ކޯޓުން އެއްބަސްވުމުގެ މުއްދަތު ހަމަވެފައިވާ ކަމަށް ކަނޑައެޅި ޙުކުމް، އިސްތިއުނާފު ނިމެންދެން ތަންފީޛުކުރުން ފަސްކުރުމަށް ހައިކޯޓުން ނެރުނު އަމުރަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާއާއި ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (2) އާ ޚިލާފު އަމުރެއްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ވިލިނގިލީގެ ގޮނޑުދޮށާއި ފަޅުތެރެ ސާފުކޮށް ބެލެހެއްޓުމަށް ބިޑް ކާމިޔާބުކުރި ޙަސަން އަޙްމަދު (ސޭވް ދަ ބީޗް) އާއި މާލެ ސިޓީ ކައުންސިލްގެ އިދާރާއާ ދެމެދު 2012 ގައި 10 އަހަރުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވެފައިވެއެވެ. އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަނުގެ ނިންމުމަކާ ގުޅިގެން ކައުންސިލުން އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުމުން ސިވިލް ކޯޓުން (C/2014-156/Cv) އެ ނިންމުން ބާޠިލުކޮށް އެއްބަސްވުން އިޞްލާޙުކުރަން އެންގިއެވެ. ދެން ސޭވް ދަ ބީޗުން އެއްބަސްވުމުގެ މުއްދަތު 7 އަހަރު އިތުރުކުރުމަށް ދަޢުވާކުރިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ސިވިލް ކޯޓުން (C/2021-133/Cv) ނިންމީ އެއްބަސްވުމުގެ މުއްދަތު ހަމަވެފައިވާތީ އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރަން އަންގާނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށާއި، ގެއްލުމުގެ ބަދަލަށް ވަކި ދަޢުވާއެއް ކުރުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާ ކަމަށެވެ. ސޭވް ދަ ބީޗުން ހައިކޯޓަށް (2023/HC-A/239) އިސްތިއުނާފުކޮށް އެދުމުން، ތިންވަނަ ފަރާތުގެ ޙައްޤު އުފެދިދާނެތީއާއި ޙުކުމުގެ މަޤްޞަދު ޙާޞިލުނުވެދާނެތީ ހައިކޯޓުން 24 އެޕްރީލް 2024 ގައި ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުން ފަސްކުރުމުގެ އަމުރު ނެރުނެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ކައުންސިލުން ބުނީ މުއްދަތު ހަމަވެފައިވާ އެއްބަސްވުމަށް ރިޢާޔަތް ނުކޮށް، އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް ނެތި، ހަމައެކަނި ގެއްލުން ލިބެމުންދާ ކަމަށް ބުނާތީ އަމުރު ނެރުނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 އާއި ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 (ށ) (2) އާ ޚިލާފަށް ކަމަށެވެ. ސޭވް ދަ ބީޗުން ބުނީ ޚިލާފުވި ސަބަބު ނުކުތާގައި ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާކަމަށާއި، [2021] SC 60 އާއި [2022] SC 08 އާއި ހައިކޯޓުގެ ޤަވާޢިދު 2011 ގެ 68 ވަނަ މާއްދާއަށް ބަލާއިރު އަމުރު ރަނގަޅު ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ތަންފީޛު ފަސްކުރުމަކީ ހައިކޯޓަށް ލިބިދީފައިވާ އިޚްތިޔާރީ ބާރެކެވެ. ޚިލާފުވި ގޮތާއި ސަބަބު ކައުންސިލުން ތަފްސީލުކޮށް ނުދައްކާ، ހައިކޯޓުގައި މައްސަލައިގެ މައުޟޫޢު ނުނިމި، އުޞޫލީ މައްސަލައެއްވެސް ފާހަގަ ނުކުރެވޭ ޙާލަތުގައި، މައުޟޫޢާ ގުޅުވައިގެން ފަސްކުރުމާމެދު ސުޕްރީމް ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަކީ އެކަށީގެންވާ ގޮތެއް ނޫނެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. (ޕެރ. 14) ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލަތަކާ ގުޅިގެން އަމުރު ނެރުމުގެ ބާރު ހައިކޯޓަށް ލިބިދީފައިވެއެވެ؛ ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުން ފަސްކުރުމަށް އެދޭ ހުށަހެޅުންތަކުގައި ހައިކޯޓުން ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހެނީ ހައިކޯޓުގެ ޤަވާޢިދު 2011 ގެ 68 ވަނަ މާއްދާއަށެވެ؛ ތަންފީޛު ފަސްކުރުމަކީ، މައްސަލަ ބެލުމަށްފަހު ވަގުތީ ގޮތުން ތަންފީޛު ހިފެހެއްޓުން ރަނގަޅުކަމަށް ފެނިއްޖެ ޙާލަތެއްގައި ކޯޓަށް ލިބިގެންވާ އިޚްތިޔާރީ ބާރެކެވެ.
2. (ޕެރ. 15) އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުތަކުން ނެރޭ ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުން ފަސްކުރުމުގެ އަމުރުތަކަކީ، އަމުރު ނެރުން ލަސްވެ މައްސަލަ ނިމުމުގެ ކުރިން ތަންފީޛުކޮށްފިނަމަ އިންޞާފަށް ހުރަސްއެޅި އިޢާދަ ނުކުރެވޭފަދަ ގެއްލުމެއް ކުރިމަތިވެދާނެތީ ނެރޭ މުހިންމު އަމުރުތަކެކެވެ؛ އެހެންކަމުން، އަމުރަށް އެދޭ ފަރާތުގެ ސަބަބުތަކަށް ބަލައި އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް އޮތްނަމަ، އަމުރު ނެރުމަށް ޤާނޫނީ ހުރަހެއް ނެތެވެ ([2022] SC 08).
3. (ޕެރ. 17) ހައިކޯޓުގެ ނިންމުމަކީ އަދުލުވެރިކަމާއި ހާމަކަމާއެކު ޝަރީޢަތްކުރުމުގެ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްކަމަށް ބުނެ ޠަޢުނުކުރާ ފަރާތުން، އެ ޚިލާފު އުފެދިފައިވަނީ ކޮން ގޮތަކުން، ކޮން ސަބަބަކާ ހުރެކަން ތަފްސީލުކޮށް ބަޔާންކޮށްދޭން ޖެހެއެވެ.
4. (ޕެރ. 18) އިސްތިއުނާފުގެ މައުޟޫޢާމެދު ހައިކޯޓުން އަދި ގޮތެއް ނިންމާފައި ނުވާ، އަދި ހައިކޯޓުގެ ތަޤްދީރީ ބާރުގެ ދަށުން ނިންމި ނިންމުމުގައި އުޞޫލީ މައްސަލައެއް ހުރިކަން ފާހަގަ ނުކުރެވޭ ޙާލަތުގައި، މައްސަލައިގެ މައުޟޫޢާ ގުޅުވައިގެން ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުން ފަސްކުރަންޖެހޭ ނުޖެހޭކަން ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކަނޑައެޅުމަކީ އެކަށީގެންވާ ގޮތެއް ނޫނެވެ؛ މިއީ މި ކޯޓުން ކުރިންވެސް ޢަމަލުކުރަމުން އައި އުޞޫލެވެ.
5. (ޕެރ. 19–20) އެހެންކަމުން، ހައިކޯޓުން ޚިލާފުވި ގޮތް ބަޔާންކުރާ ޤާނޫނީ ނުވަތަ ޝަރުޢީ ހުއްޖަތެއް ހުށަނާޅާ ހިނދު، ތަންފީޛު ފަސްކުރުމުގެ އަމުރަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އާއި ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (2) އާ ޚިލާފު އަމުރެއް ނޫނެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ހައިކޯޓުގެ ޤަވާޢިދު 2011 ގެ 68 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (2)
• [2022] SC 08 (ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިއާ (މާލެ ބްރާންޗް) ވ. އަތަމާ އިންވެސްޓްމަންޓްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް އަދި އިތުރު ތިން ފަރާތެއް)
• [2021] SC 60 (މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ ވ. މޯލްޑިވްސް ކޮލިޓީ ސީފުޑް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)