އަހްމަދު ވަޙީދު އަދި 7 މީހުން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ކޯޓު އަމުރުތައް ބާޠިލު

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ޝަރުޠުކޮށް ބަންދުންދޫކުރުން، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު)ގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-J/MA/2023/723

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް ކުރިކަމަށް ހެކި ހުރިކަން ވަޒަންކުރި ގޮތެއް ނުދައްކައި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން ޝަރުޠުތަކާއެކު ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނެރުނު އަމުރުތައް ޞައްޙަތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް މުޒާހަރާކޮށް ފުލުހުންނަށް ހުރަސްއެޅިކަމަށް ތުހުމަތުކޮށް ހައްޔަރުކުރި 8 މީހުން 15 ދުވަހަށް ބަންދުކުރުމަށް ފުލުހުން އެދުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނުދައްކާތީ، ތަޙްޤީޤަށް އެއްބާރުލުންދިނުމާއި މާލެއިން ނުފުރުމާއި ބައެއް މީހުންނަށް ރޭގަނޑު ގެއިން ބޭރަށް ނުނިކުތުން ފަދަ ޝަރުޠުތަކާއެކު ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަށް އަމުރުކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތްތަކުން ބުނީ ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތްއިރު ޝަރުޠުކުރުމާއި، ރޭގަނޑު ގެއިން ނުނިކުތުމުގެ ޝަރުޠަކީ އަސާސީ ޙައްޤު ހަނިކުރުމެއްކަމަށެވެ؛ ދައުލަތުން ބުނީ ޝަރުޠުކުރުމަކީ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން ފަނޑިޔާރަށް ލިބޭ އިޚްތިޔާރެއްކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ޝަރުޠުކޮށް ދޫކުރުމުގެ އަސާސަކީ ތުހުމަތާ ގުޅޭ ހެކި ހުރުން ކަމުން އަމުރުގައި ހެކި ވަޒަންކުރި ގޮތް ފެންނަން ޖެހެއެވެ؛ މި އަމުރުތަކުގައި 'ހެކި' މި ލަފްޒުވެސް ނެތުމުން އަމުރުތައް 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާ ޚިލާފެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޤާނޫނުއަސާސީގެ ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ބަންދުކުރުމާބެހޭ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތްތަކުން ޙާލަތެއް ނެތްނަމަވެސް، ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް ކުރިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރެއްޖެނަމަ، ޝަރުޠުތަކާއެކު ބަންދުން ދޫކޮށްލުމުގެ އިޚްތިޔާރު ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
2. ޝަރުޠުކޮށް ބަންދުން ދޫކޮށްލުމުގެ އަސާސަކީ ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް އެ މީހަކު ކުރިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރުމެވެ؛ މި އަސާސީ ޝަރުޠު ފުރިހަމަނުކުރުމަކީ ޖާއިޒުކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.
3. ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމާ ކޮންމެ ނިންމުމެއްގައި ހުށަހެޅުނު ހެކި ވަޒަންކުރުމަށްފަހު ފަނޑިޔާރު ނިންމި ގޮތާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގައިވާ ސަބަބެއް އޮތްކަން ނުވަތަ ނެތްކަމާއި، ނިންމުން ބިނާކުރި ޤާނޫނީ ނައްޞު ސާފުކޮށް އެނގެން އޮންނަންވާނެއެވެ؛ މީގެ ސަބަބަކީ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤާއި ގުޅިފައިވުމާއި މަތީ ކޯޓަށް ނިންމުމުގެ ގޯސް ފެނޭނީ ސަބަބު ފާހަގަކޮށްފައިވުމުން ކަމެވެ. (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް، 2020/SC-A/93 އަށް ތަބާވެ)
4. ޝަރުޠުކޮށް ބަންދުން ދޫކުރާ އަމުރެއްގައި ހެކި ވަޒަންކުރި ނުވަތަ ދަރަޖަކުރި ގޮތެއް، ނުވަތަ އެކަން ދޭހަވާ ޤާނޫނީ ނައްޞެއް ނެތްނަމަ، އެ އަމުރަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާ ޚިލާފު އަމުރެކެވެ؛ އެމަޢުލޫމާތު ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް އެދޭ ފޯމުގައި ހުރުމުން އެ އުނިކަން ފުރިހަމަ ނުވެއެވެ.
5. އަމުރު ބާޠިލުވާ ޙާލަތުގައި، އަމުރުގައި ކަނޑައެޅި ވަކި ޝަރުޠުތަކުގެ ޞައްޙަކަމާމެދު ގޮތެއް ނިންމަން ނުޖެހެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 60 ވަނަ މާއްދާ ((ހ)، (ށ)، (ރ)، (ބ))
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) - ބަންދުން ދޫކުރާއިރު ކުރެވޭ ޝަރުޠުތަކާބެހޭ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '66 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)')
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '13 ވަނަ މާއްދާ')
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 16 ވަނަ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '36 ވަނަ މާއްދާ'، އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން)
• ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު (2021-SC-REG-01)
• 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2015/HC-A/137 (އަޙްމަދު މަޚްލޫފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2018/HC-A/142 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިމްރާން ވަޖްދީ)
• 2018/SC-A/31 (އަޙްމަދު ޝިޔާޛް އަދި އިތުރު ފަރާތްތަކެއް ވ. ފުރަނަ ހޯލްޑިންގްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)