ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ނަން ސިއްރުކުރެވިފައި

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ބަންދު މުރާޖަޢާގެ ނިންމުން ބާޠިލު، ބަންދާމެދު އަލުން ގޮތެއް ނިންމުމަށް ދަށުކޯޓަށް އެންގި

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާ ކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލު ކުރުމުގެ ޤާނޫނު، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު)ގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)ގެ ދަށުން 14 (ސާދަ) ދުވަސް ގުނުން

ދަށު ކޯޓު: - -

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 36 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމުގައި، ބަންދު އަމުރުގައި ނުބައި މާއްދާއަކަށް ޙަވާލާދީފައިވުމަކީ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ބަންދުން ދޫކުރެވޭނެ ސަބަބެއްތޯ؛ އަދި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) ގެ 14 ދުވަސް ގުނަންވީ ގޮތް.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ޢާއިލާގެ ކުޑަކުދިންނާ ޖިންސީ ޢަމަލު ހިންގިކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރަން ދަށުކޯޓުން އަމުރުކުރިއިރު ޙަވާލާދީފައިވަނީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ 30 ވަނަ މާއްދާއަށެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ބަންދު މުރާޖަޢާކޮށް، އަމުރު ދެމެހެއްޓުމުގެ ބޭނުމެއް ނެތްކަމަށް ބުނެ (ނުބައި މާއްދާއަކަށް ޙަވާލާދީފައިވާތީ) ބަންދު އަމުރު ބާޠިލުކޮށް ބަންދުން ދޫކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ޙާލަތު ބަދަލުވި ގޮތެއް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާކަމަށާއި ނުބައި މާއްދާއަށް ޙަވާލާދިނުމަކީ ދޫކުރެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫންކަމަށެވެ. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުން ބުނީ ޝަރީޢަތް ލަސްވާކަމަށާއި ހެކިން ހާޒިރު ނުކުރެވޭކަމަށާއި ޙާލަތު ބަދަލުވެފައިވާކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: އަމުރުގައިވާ ސަބަބުތަކުން އެއީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ ދަށުން ނެރުނު އަމުރެއްކަން އެނގޭތީ، ނުބައި މާއްދާއަކަށް ޙަވާލާދިނުމަކީ ރަނގަޅުކުރެވެން އޮތް އިޖުރާއީ ގޯހެއް ކަމުން، ހަމައެކަނި އެކަމަށް ބަލައި ބަންދުން ދޫކުރުން ރަނގަޅެއް ނޫނެވެ. ބަންދު ސަބަބުތައް ނެތިދިޔަ ގޮތް ބަޔާންކުރެވިފައި ނުވެއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ބަންދާބެހޭ އިސްތިއުނާފުތައް ރަޖިސްޓްރޭޝަން މަރުޙަލާގައި ބަލައިގަތުމާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ޤާނޫނުން ވަކި މުއްދަތެއް ކަނޑައަޅާފައި ނެތްނަމަވެސް، ބޭކާރު ލަސްވުމެއް ނެތި އެކަށީގެންވާ އަވަސްމިނެއްގައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 13)
2. ޤާނޫނު ނަންބަރު 21/2022 ގެ ދަށުން ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) ގައިވި 7 ދުވަސް 14 ދުވަހަށް ބަދަލުވިނަމަވެސް، ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 169 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގައިވާ ދުވަސް ގުނާ ގޮތް، މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 19 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ދެމިއޮންނާނެއެވެ؛ އެހެންކަމުން 14 ދުވަސް ގުނުމުގައި މައްސަލަ ރަޖިސްޓްރީވާ ދުވަހާއި ރަސްމީ ބަންދު ދުވަސްތައް ނުހިމެނޭނެއެވެ. (ޕެރ. 15–19)
3. ގަވާއިދުގައި ދުވަސް ގުނާނެ ވަކި ގޮތެއް ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ('އެހެން ގޮތަކަށް ބުނެފައިނުވާނަމަ') ތަޠުބީޤުކުރަންޖެހޭ ޙާލަތެއް ނޯވެއެވެ. (ޕެރ. 18)
4. ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ 36 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ކޯޓަށް ބަންދު އަމުރު ބާޠިލުކުރެވޭނީ، ބަންދުގައި ބެހެއްޓުން ކޮންމެހެން ބޭނުން ނޫންކަމަށް، ނުވަތަ ބަންދުކުރިއިރު އޮތް ޙާލަތު ބަދަލުވެއްޖެކަމަށް، ނުވަތަ އަމުރު ދެމެހެއްޓުމުގެ ބޭނުމެއް އިތުރަށް ނެތްކަމަށް ކޯޓަށް ފެނިއްޖެނަމައެވެ؛ މިފަދައިން ނިންމާއިރު ކުރިން ބަންދުކުރި ސަބަބުތައް ނެތިދިޔަ ގޮތް ބަޔާންކުރަންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 22، 27)
5. ބަންދު އަމުރެއްގައި ރަނގަޅު ނޫން މާއްދާއަކަށް ޙަވާލާދީފައިވުމަކީ، ހަމައެކަނި އެ ސަބަބަށްޓަކައި އަމުރު ޞައްޙަ ނޫންކަމަށް ކަނޑައެޅޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ އަމުރުގައިވާ ސަބަބުތަކުން އަމުރު ނެރެފައިވަނީ ކޮން ޤާނޫނެއްގެ ދަށުންކަން އެނގޭއިރު، ރަނގަޅުކުރެވެން އޮތް އިޖުރާއީ ގޯހެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ބަންދުން ދޫކުރުމަކީ ރަނގަޅު ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 24–27)
6. އިޖުރާއީ ބާގަނޑެއްގެ ތެރެއިން ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ސަބަބު އޮތް ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތެއް ސަލާމަތްވުމަކީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ މަޤްޞަދެއް ނޫނެވެ؛ އެ ޤާނޫނުގެ 28 ވަނަ މާއްދާއިން ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ޙައްޤު ހިފެހެއްޓިގެންވެއެވެ. (ޕެރ. 20، 27)
7. (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒްގެ އެއްބަސްވާ ރައުޔު) ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ 36 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ބާރު ބޭނުންކުރަންވާނީ (ށ) ގައިވާ އިޖުރާއަތު ފުރިހަމަކޮށް، މައްސަލައިގައި ކުރެވިފައިވާ މަސައްކަތާއި ހޭދަވި ވަގުތާއި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތާމެދު ކަންކަން ކުރެވެމުންދާ ގޮތް ފުލުހުންނާއި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ހާޒިރުގައި ސާފުކުރުމަށްފަހުއެވެ؛ ހެކިބަސް ނެގުން ނިމުނުކަމަކީ ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ ޙާލަތު ބަދަލުވީކަމަށް ބެލޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 32–33)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 (ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާ ކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލު ކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 2، 15، 28، 30، 31، 32، 33، 35 އަދި 36 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 21/2022 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް 4 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނު)
• މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 19 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) އަދި (ނ)
• ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 169 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ (އަދި ދައުލަތުން ޙަވާލާދީފައިވާ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ))
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/108، 2020/SC-A/109، 2020/SC-A/110 (ޢަލީ ޒުބައިރު އާއި އިތުރު ދެމީހުން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ހައިކޯޓުގެ 2022/HC-B12/67 (އާދަމް ނިޝާން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ [2021] SC 19 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުﷲ ޖިހާދު)
• ހައިކޯޓުގެ 2022/HC-B12/94
• ހައިކޯޓުގެ 2023/HC-B12/30، 2023/HC-B12/31
• ހައިކޯޓުގެ 2020/HC-A/248