އާދަމް ނިޝާން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ އަމުރު ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ބަންދު އަމުރު، ޓެރަރިޒަމް

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-J/MA/2022/1201

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތެއް 7 ދުވަހަށް ބަންދުކުރުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނެރުނު 145-J/MA/2022/1201 އަމުރަކީ (ބަންދަށް އެދުނު ސަބަބު ތަފާތުވުން، ހެކީގެ މިންގަނޑާއި ޙަވާލާދިން މާއްދާ، އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓު، ގަވާއިދުގެ ޙާލަތްތައް ފުރިހަމަވާގޮތް ބަޔާންކުރުން، އަމުރު ޢާންމުކުރުން) ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ނެރުނު އަމުރެއްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: 2022 ޖޫން 21 ގައި ގަލޮޅު ފުޓްބޯޅަ ދަނޑުގައި ބާއްވަމުންދިޔަ އިންޓަރނޭޝަނަލް ޑޭ އޮފް ޔޯގާގެ ޙަރަކާތަށް ބަޔަކު ގަދަކަމުން ވަދެ ހަމަނުޖެހުން ހިންގި ހާދިސާއާ ގުޅިގެން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ހައްޔަރުކުރެވުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން 145-J/MA/2022/1201 އަމުރުން، ތުހުމަތުކުރެވޭ ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ ހެކި ހުރިކަމަށް ބުނެ، ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ (ފ) އަށް ޙަވާލާދީ، ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް 7 ދުވަހަށް ބަންދުކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ފަސް ނުކުތާ ހުށަހެޅިއެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ ތަޙުޤީޤު ކުރިއަށްދާ މިންވަރަށް ނަތީޖާ ބަދަލުވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެއްކަމަށާއި، (ފ) އަށް ޙަވާލާދިނުން ރަނގަޅު ނޫން ނަމަވެސް ހެކި (ދ) ގެ މިންގަނޑު ހަމަވާކަމަށާއި، ހެކި ޖުމްލަ ގޮތެއްގައި ހާމަކުރުން ފުދޭކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ސަބަބުތަކުގެ ތަފްޞީލަކީ އައު ތުހުމަތެއް ނޫނެވެ. ރަނގަޅުނޫން އަކުރަކަށް ޙަވާލާދިނުމަކީ އިޞްލާޙުކުރެވޭ އިޖުރާއީ ޢައިބެކެވެ. އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓާއި ސްނެޕްޝޮޓާއި ފުލުހުންގެ ބަޔާނަށް ބަލައި ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ ހެކި ހުރިކަމަށާއި ގަވާއިދުގެ ޙާލަތްތައް ފުރިހަމަވާގޮތް ބަޔާންކޮށްފައިވާކަމަށް ފެނެއެވެ. ޢާންމުނުކުރުމަކީ އަމުރަށް އަސަރުކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމާ ޝަރީޢަތަށް، ހައްޔަރުކުރި ސަބަބާއި، ކޮން ޤާނޫނެއްގެ ކޮން ކުށަކާ ގުޅިގެންކަމާއި، ހެކި ލިބިފައިވާ މިންވަރާއި، އިތުރަށް ބަންދުގައި ބަހައްޓަން ބޭނުންވާ ސަބަބާއި މުއްދަތު ބަންދުކުރި ފަރާތުން ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ. އެ މަޢުލޫމާތު ހިމެނެނީ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް އެދޭ ފޯމާއި ތަޙުޤީޤުކުރާ ފަރާތުގެ އިޤްރާރުގައެވެ.
2. އިތުރަށް ބަންދުގައި ބަހައްޓަން އެދޭ ސަބަބުގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ބައިވެރިވުމާއި ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ޙާލަތްތައް ތަފްޞީލުކުރުމަކީ ޤާނޫނީ އިންޒާރުގެ ބޭރުން އައު މައްސަލައެއް ނުވަތަ އައު ތުހުމަތެއް އުފެއްދުމެއް ނޫނެވެ. ތަޙުޤީޤު ކުރިއަށްދާ މިންވަރުން އައު ހެކި އުފެދި ބަންދުގެ ޙާލަތްތައް ފުޅާވުމަކީ ނުވަތަ ލުއިވުމަކީ ތަސައްވަރުކުރެވޭ ކަމެކެވެ.
3. ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަށް ޙަވާލާދީ ހެއްކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރިކަމަށް ބުނާ ފަރާތުން، ކޮން ނުކުތާއަކާ ގުޅޭ ކޮން ހެއްކަކަށްކަމާއި ހެކި ވަޒަންކުރުމުގެ ކޮން އުޞޫލަކާ ޚިލާފުވީކަން ބުނެދޭންވާނެއެވެ. ފަނޑިޔާރެއްގެ ސުލޫކާ ގުޅޭ މާއްދާތަކާއި ޤާނޫނީ އުޞޫލެއް ނުބައިކޮށް ތަޠުބީޤުކުރުމަކީ ތަފާތު ދެ ކަމެކެވެ. ([2021] SC 43؛ [2021] SC 58)
4. ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ބަންދުގެ ތިން ޙާލަތެއް ވެއެވެ: (1) (ނ) ގައިވާ ޙާލަތްތައް - ޙާލަތެއް ވުޖޫދުގައި އޮތުން ނެތުމަށްވުރެ ގާތްތޯ ބަލާ މަދަނީ މިންގަނޑުން، (ރ) ގައިވާ އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓު އެކަށީގެންވާ ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައި، (މ) ގެ ދަށުން ޖުމްލަ 14 ދުވަސް؛ (2) (ފ) - ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް އެކަށީގެންވާ ހެކި އޮވެ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 62 (ށ) ގެ ޙާލަތެއް އޮތްނަމަ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން؛ (3) (ދ) - ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ ހެކި އޮވެ 62 (ށ) ގެ ސަބަބެއް އޮތްނަމަ 15 ދުވަހަށްވުރެ ދިގުނުވާގޮތަށް.
5. "ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް އެކަށީގެންވާ ހެކި" އަކީ ހަމައެކަނި ޝައްކަށްވުރެ މަތީ، ޔަޤީންކަމާއި ޝައްކާ ދެމެދުގެ ދަރަޖައެކެވެ. ލިބިފައިވާ ވާޤިޢާތަކާއި ޙާލަތަށް ބަލައި ކުށް ކުރިކަމުގެ ޔަޤީންކަން 50 އިންސައްތައަށްވުރެ އިތުރުވާކަމަށް ފަރުވާތެރި ސަބަބުވެރި މީހަކަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމައެވެ. "ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ ހެކި" އަކީ އެއަށްވުރެ ދަށް ދަރަޖައެއް، ސާފު ވާޤިޢާއެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ޖިނާއީ ޙަރަކާތެއް ހިނގާކަން ފަރުވާތެރި ސަބަބުވެރި މީހަކަށް ޤަބޫލުކުރެވުމެވެ. ([2021] SC 67)
6. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ އިޖުރާއަތަކާ ޚިލާފުވުމުން ޢަމަލު ޣައިރު ޤާނޫނީވާނީ ޤާނޫނުގައިވާ އުޞޫލީ ކަމަކާ ޚިލާފުވުމުން ނުވަތަ އިޖުރާއަތު މުޅިން ބޮލާލައި ޖަހައިފިނަމައެވެ. އިޖުރާއަތު އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތަށް ނުކުރެވި ޢައިބުތަކާއެކު ކުރެވިފައިވުމަކީ ތަބީޢީ އިންޞާފާ ޚިލާފުނުވާނަމަ އިޞްލާޙުކުރެވޭ އިޖުރާއީ ޚިލާފެކެވެ. އެހެންކަމުން ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ ހެކި ހުރިކަމަށް ބުނެ (ފ) އަށް ޙަވާލާދިނުމަކީ އިޖުރާއީ ގޯހެއްކަމުން ހަމައެކަނި އެ ސަބަބަށް އަމުރު ޞައްޙަނޫންކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (2020/SC-A/108,109,110)
7. (ނ) އާއި (މ) ގެ ދަށުން ނޫން ބަންދެއްގައި ހަމައެކަނި އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓަކީ ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިނުގަނެވޭނެއެވެ. ނަމަވެސް އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓާއެކު ވީޑިއޯ ސްނެޕްޝޮޓާއި ފުލުހުންގެ ބަޔާން ފަދަ ހެކި ހުށަހަޅާފައިވާނަމަ، ޖުމްލަ ގޮތެއްގައި ބަލައި ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ ހެކި ހުރިކަމަށް ނިންމިދާނެއެވެ.
8. ބަންދުގެ މުއްދަތު މަޖިލީހަކީ ހެކި ތަޢުނުކުރުމަށް ބާއްވާ މަޖިލީހެއް ނޫނެވެ. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ހުރި ހެކިތަކަކީ ކޮބައިކަން އިޖުމާލީ ގޮތެއްގައި ބަޔާންކޮށްދިނުން ފުދެއެވެ. ހެކީގެ ތަފްޞީލު ދޭކަށް ނުޖެހެއެވެ. ހެކި ހާމަކުރުމުން ހެކީގެ ބުރަދަނަށް ނުވަތަ ޝަރީޢަތަށް އަސަރުކުރާނެ މިންވަރަށް ޤާނޫނު ތަންފީޒުކުރާ އިދާރާތައް ސަމާލުވާންޖެހެއެވެ. ([2021] SC 67؛ 2021/HC-A/340)
9. ޤާނޫނެއްގައި ނުވަތަ ގަވާއިދެއްގައި މުއައްސަސާއަކަށް ވަކި ކަމެއް ލާޒިމްކޮށްފައިވާނަމަ، އެކަން އެގޮތަށް ކުރަންވާނެއެވެ. ނަމަވެސް ބަންދު އަމުރު އިލެކްޓްރޯނިކް ވަސީލަތުން ޢާންމުކުރުމަކީ އަމުރު ނެރުމަށްފަހު ހިނގާ އިޖުރާއަތެއްކަމުން، އެގޮތަށް ޢަމަލުނުކުރުމަކުން ބަންދު އަމުރަށް އަސަރެއް ނުކުރާނެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ (PDF ގައި "13")
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) (PDF ގައި "13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)")
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 45 ވަނަ މާއްދާ (PDF ގައި "15"؛ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ރައުޔުން ނަޤުލުކުރި ބައިގައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2015 (ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ "36" ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)، (ރ)، (ބ)، (މ)، (ލ)، (ތ)، (ދ) އަދި (ފ) (ލިޔެވިފައިވާ ގޮތަށް)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2015 (ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ "33" ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ލިޔެވިފައިވާ ގޮތަށް)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 62 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަދި (ބ)، 53 ވަނަ މާއްދާ، 51 ވަނަ މާއްދާގެ (ޅ)
• ޖިނާއީ މައްސަލަތައް ތަޙުޤީޤުކުރުމުގައި ފުލުހުން ޢަމަލުކުރާނެ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (ކ)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 01-REG-SC-2021 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، "32" ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)، "31" ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، "33" ވަނަ މާއްދާ (ލިޔެވިފައިވާ ގޮތަށް)
• 2022/HC-B12/64
• 2022/HC-B12/61
• [2021] SC 43
• [2021] SC 58
• [2021] SC 67
• 2020/SC-A/108,109,110
• 2020/SC-A/93
• 2021/HC-A/340
• 2020/SC-A/100