ފަޟްލޫން މުޙައްމަދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ އަމުރުތައް ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކޯޓު އަމުރު، ޓެރަރިޒަމް

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-J/MA/2022/1202

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތެއް ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނެރުނު ތިން އަމުރަކީ (ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 (ށ)، ޓެރަރިޒަމް ޤާނޫނުގެ ބަންދުކުރުމާބެހޭ މާއްދާ، އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓުގެ ޝަރުޠު، ގަވާއިދުގެ އަކުރުތައް ފުރިހަމަވާގޮތް ބަޔާންކުރުން، އަމުރު ޢާންމުކުރުން) ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ނެރުނު އަމުރުތަކެއްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: 2022 ޖޫން 21 ގައި ގަލޮޅު ފުޓްބޯޅަ ދަނޑުގައި ބާއްވަމުންދިޔަ އިންޓަރނޭޝަނަލް ޑޭ އޮފް ޔޯގާގެ ޙަރަކާތަށް ބަޔަކު ގަދަކަމުން ވަދެ ހަމަނުޖެހުން ހިންގި ހާދިސާއާ ގުޅިގެން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ހައްޔަރުކޮށް، ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ބަންދުގެ މުއްދަތު ތިން ފަހަރު އިތުރުކުރެވުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން 145-J/MA/2022/1202، 1250 އަދި 1293 އަމުރުތަކުން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް އަމުރުކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ފަސް ނުކުތާ ހުށަހެޅިއެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ ބަންދަށް އެދުނު ސަބަބުގައި މާބޮޑު ފަރަޤެއް ނެތްކަމަށާއި، (ފ) އަށް ޙަވާލާދިނީ ލިޔުމުގެ ކުށަކުންކަމަށާއި، އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓާއެކު އެހެން ހެކިވެސް ހުށަހަޅާފައިވާކަމަށާއި، ޢާންމުނުކުރުމަކީ ނިންމުމަށް އަސަރުކުރާ ޢައިބެއް ނޫންކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ތަފާތުތަކަކީ އައު ތުހުމަތު ނޫނެވެ. ހެކި ވަޒަންކުރީ ކޮން އުޞޫލަކާ ޚިލާފަށްކަން ބުނެދީފައިނުވެއެވެ. (ފ) އަށް ޙަވާލާދިނުމަކީ އިޞްލާޙުކުރެވޭ އިޖުރާއީ ޢައިބެކެވެ. އަމުރުތަކުގެ އިތުރު ބަޔާނުން ހެކިތަކާއި ގަވާއިދުގެ ޙާލަތްތައް ފުރިހަމަވާގޮތް ސާފުވެއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ތަޙުޤީޤު ކުރިއަށްދާ މިންވަރުން ބަންދަށް އެދޭ ފޯމުތަކުގައި ބަންދުކުރި މައްސަލަ ބަޔާންކުރުމުގައި ނުވަތަ އިތުރަށް ބަންދުގައި ބަހައްޓަން އެދޭ ސަބަބުގައި ތަފާތުތައް އައުމަކީ، ޤާނޫނީ އިންޒާރުގެ ބޭރުން އައު މައްސަލައެއް ނުވަތަ އައު ތުހުމަތެއް އުފެއްދުމެއް ނޫނެވެ. ތަޙުޤީޤު އޮންނާނީ ޅަފަތު މަރުޙަލާއެއްގައިކަމުން ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ޙާލަތްތައް ފުޅާވުމަކީ ނުވަތަ ލުއިވުމަކީ ތަސައްވަރުކުރެވޭ ކަމެކެވެ.
2. ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަށް ޙަވާލާދީ، ހެއްކާއި ޤަރީނާއަށް ފަނޑިޔާރު ރިޢާޔަތްނުކުރިކަމަށް ބުނާނަމަ، ރިޢާޔަތްނުކުރީ ކޮން ޤާނޫނީ ނުކުތާއަކާ ގުޅޭ ކޮން ހެއްކަކަށްކަމާއި، ހެކި ވަޒަންކުރުމުގެ ކޮން އުޞޫލަކާ ޚިލާފުވީކަން ބުނެދިނުމަކީ އެހެން ބުނާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ. ([2021] SC 43؛ [2021] SC 58)
3. ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމާބެހޭ (ފ) ގައިވާ ހެކީގެ މިންގަނޑަކީ ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް އެކަށީގެންވާ ހެކި ލިބިފައިވުމެވެ. "ތުހުމަތުކުރެވޭ ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ ހެކި" އަކީ 15 ދުވަހަށްވުރެ ދިގުނުވާ ބަންދަކަށް (ދ) ގައިވާ މިންގަނޑެވެ. ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ ހެކި ހުރިކަމަށް ބުނެ (ފ) އަށް ޙަވާލާދިނުމަކީ ޣައިރު ޤާނޫނީ ކަމެއް ނޫން، އިޞްލާޙުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތް އިޖުރާއީ ޢައިބެކެވެ. ހަމައެކަނި އެ ސަބަބަށް އަމުރު ޞައްޙަނޫންކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ.
4. އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓާއެކު ސީސީޓީވީ ފުޓޭޖާއި ވީޑިއޯ ސްނެޕްޝޮޓާއި ފުލުހުންގެ ބަޔާން ފަދަ އިތުރު ހެކި ހުށަހަޅާފައިވާނަމަ، ބަންދުގެ ނިންމުން ބިނާވަނީ ހަމައެކަނި އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓަށް ނޫނެވެ.
5. ބަންދަށް އެދޭ ފަރާތުން ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ސަބަބެއް ވުޖޫދުވެދާނެކަން ފަނޑިޔާރަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ މިންވަރަށް ތަފްޞީލު ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ. ބަންދާމެދު ނިންމުމަކީ އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ނިންމުމަކަށްވާތީ، ހުށަހެޅުނު ހެކި ވަޒަންކުރުމަށްފަހު ފަނޑިޔާރު ނިންމިގޮތާއި، 49 ވަނަ މާއްދާގެ ސަބަބެއް އޮތްތޯއާއި، ނިންމުން ބިނާކުރި ޤާނޫނީ ނައްޞު އެނގެން އޮންނަންވާނެއެވެ. (2020/SC-A/93 ޝަހީބު އިބްރާހީމް)
6. ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމާ މަޖިލީހަކީ ހެކި ތަޢުނުކުރުމަށް ބާއްވާ ޝަރީޢަތެއް ނޫނެވެ. ގަވާއިދުގައިވާ ޙާލަތެއް އޮތްތޯ ބެލުމުގައި ރިޢާޔަތްކުރާ ކަންކަމާއި ނިންމުމުގެ ސަބަބު އަމުރުގެ އިތުރު ބަޔާނުގައި އިޖުމާލީ ގޮތެއްގައި ނުވަތަ ޚުލާޞާކޮށް ފާހަގަކުރުން ފުދެއެވެ.
7. ބަންދު އަމުރު އިލެކްޓްރޯނިކް ވަސީލަތުން ޢާންމުކުރުމަކީ އަމުރު ނެރުމަށްފަހު ހިނގާ އިޖުރާއަތެކެވެ. އެގޮތަށް ޢަމަލުނުކުރުމަކުން ނެރެފައިވާ ބަންދު އަމުރަކަށް އަސަރެއް ނުކުރާނެއެވެ. (2022/HC-B12/67)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ (PDF ގައި "94" އަދި "13")
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) (PDF ގައި "13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)")
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2015 (ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ "36" ވަނަ މާއްދާގެ (ދ)، (ނ)، (ރ)، (ބ)، (މ)، (ލ) އަދި (ފ) (ލިޔެވިފައިވާ ގޮތަށް)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2015 (ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ "33" ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ލިޔެވިފައިވާ ގޮތަށް)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 62 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 01-REG-SC-2021 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ "32" ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)، "31" ވަނަ މާއްދާ، "33" ވަނަ މާއްދާ، "30" ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ލިޔެވިފައިވާ ގޮތަށް)
• 2022/HC-B12/67
• 2022/HC-B12/64
• [2021] SC 43
• [2021] SC 58
• 2020/SC-A/93 ([2021] SC 30)
• 2020/SC-A/108,109,110
• 2021/HC-A/340
• 2020/SC-A/100