އާދަމް ނިޝާން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ އަމުރުތައް ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ބަންދުގެ މުއްދަތު، ޓެރަރިޒަމް

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-J/MA/2022/1252

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތެއް ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނެރުނު ތިން ބަންދު އަމުރަކީ (ޤާނޫނީ އިންޒާރުގައި ނުހިމެނޭ ތަފްޞީލް، ހެކީގެ މިންގަނޑު، ރަނގަޅުނޫން އަކުރަކަށް ޙަވާލާދިނުން، އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓުގެ ޝަރުޠު، އަމުރު ޢާންމުނުކުރުން) ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ނެރުނު އަމުރުތަކެއްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ގަލޮޅު ފުޓްބޯޅަ ދަނޑުގައި ބާއްވަމުންދިޔަ ޙަރަކާތަކަށް ބަޔަކު ގަދަކަމުން ވަދެ ހަމަނުޖެހުން ހިންގި ހާދިސާއާ ގުޅިގެން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ހައްޔަރުކޮށް، ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ބަންދުގެ މުއްދަތު ތިން ފަހަރު އިތުރުކުރެވުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން 145-J/MA/2022/1252، 1278 އަދި 1386 އަމުރުތަކުން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް އަމުރުކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ފަސް ނުކުތާ ހުށަހެޅިއެވެ: ޤާނޫނީ އިންޒާރުގައި ނުހިމެނޭ ސަބަބު ބަންދަށް އެދުމުގައި ހިމެނުން، ޓެރަރިޒަމް ޤާނޫނުގެ މިންގަނޑު ހާޞިލުނުވުމާއި ގަވާއިދުގެ އަކުރުތައް ފުރިހަމަވާގޮތް ބަޔާންނުކުރުން، އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓުގެ ޝަރުޠު ހަމަނުވުން، އަމުރު ޢާންމުނުކުރުން. ދައުލަތުން ބުނީ ހެކި ވަޒަންކޮށް ނިންމާފައިވާކަމަށާއި ޢައިބުތަކަކީ ނިންމުމަށް އަސަރުކުރާ ޢައިބުތަކެއް ނޫންކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ސަބަބުތަކުގެ ތަފްޞީލުގައި އައި ބަދަލުތަކަކީ ތަޙުޤީޤު ކުރިއަށްދިޔަ މިންވަރުން އައި ބަދަލުތަކެވެ. ހެކިން ތުހުމަތު ހަރުދަނާވެފައިވާއިރު، ހެކި އިޖުމާލީ ގޮތެއްގައި ހާމަކޮށްފައިވެއެވެ. ރަނގަޅުނޫން އަކުރަކަށް ޙަވާލާދިނުމާއި އަމުރު ޢާންމުނުކުރުމަކީ އަމުރު ބާޠިލުކުރާ ފަދަ ޢައިބުތަކެއް ނޫނެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި މީހަކު ހައްޔަރުކުރެވޭއިރު ތަޙުޤީޤު އޮންނާނީ ޅަފަތު މަރުޙަލާއެއްގައެވެ. ތަޙުޤީޤު ކުރިއަށްދާ މިންވަރަކުން ތަފްޞީލުތައް ހާމަވެ އައު ހެކި އުފެދި ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ޙާލަތްތައް ފުޅާވުމަކީ ތަސައްވަރުކުރެވޭ ކަމެކެވެ. ބަންދަށް އެދޭ ސަބަބުތަކުގެ ތަފްޞީލުގައި އަންނަ މިފަދަ ބަދަލުތަކަކީ ޤާނޫނީ އިންޒާރުގެ ބޭރުން އުފައްދާ އައު ތުހުމަތެއް ނޫނެވެ. (2022/HC-B12/67 އަށް ތަބާވެ)
2. ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައިވަނީ ހުށަހެޅޭ ހެއްކާއި ޤަރީނާއަށް ރިޢާޔަތްކުރުމާބެހޭ ކަމެއްކަމުން، އެ މާއްދާއާ ޚިލާފުވިކަމަށް ބުނާ ނުކުތާގައި ރިޢާޔަތްނުކުރި ހެއްކަކީ ކޮބައިކަން ސާފުނުވާނަމަ ޤާނޫނީ ބަޙުޘު ސާފެއް ނުވެއެވެ.
3. ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ފަނޑިޔާރު، ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް ކުރިކަމަށް ނުވަތަ ކޮށްފާނެކަމަށް ބެލުމަށް ބުއްދިއަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތައް ހުރިތޯއާއި، ހައްޔަރުކޮށްފައިވަނީ ފުލުހުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އިޖުރާއަތުތަކާ އެއްގޮތަށްތޯއާއި، (ނ) ގައިވާ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުގައިވޭތޯ ބަލަންވާނެއެވެ. ދުރުނޫން މުސްތަޤުބަލެއްގައި ހިނގާފާނެ ޓެރަރިޒަމް ޢަމަލަކާ ގުޅޭ އިންޓެލިޖެންސެއް ލާޒިމްވަނީ ހަމައެކަނި އެ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ފުރަތަމަ ދެ ޙާލަތުގެ ދަށުން ބަންދުކުރާނަމައެވެ.
4. ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމާބެހޭ (ފ) ގެ ދަށުން ބަންދުކުރެވޭނީ "ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް އެކަށީގެންވާ ހެކި" ލިބިފައިވާނަމައެވެ. "ތުހުމަތުކުރެވޭ ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ ހެކި" އަކީ ތަފާތު، ދަށް ދަރަޖައެއްގެ މިންގަނޑެކެވެ. އެހެންކަމުން ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ ހެކި ހުރިކަމަށް ބުނެ (ފ) އަށް ޙަވާލާދިނުމަކީ ގޯހެކެވެ. ނަމަވެސް އެއީ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޢަލީ ޒުބައިރު ޤަޟިއްޔާގައިވާ ފަދަ އިޖުރާއީ ޢައިބެއްކަމުން، ހަމައެކަނި ރަނގަޅުނޫން އަކުރަކަށް ޙަވާލާދިނުމުގެ ސަބަބުން އަމުރު ޞައްޙަނޫންކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ.
5. ބަންދާމެދު ނިންމާ މިބާވަތުގެ މައްސަލަތަކުގައި ހެކި ޤަރީނާ ހުރި މިންވަރު ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަށް އެނގެން ޖެހެނީ އިޖުމާލީ ގޮތެއްގައެވެ. (މަފްތޫޙު ސަޢީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް [2021] SC 67)
6. ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހުށަހަޅާ އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓަކީ، އޭގައިވާ ކަންކަން ވުޖޫދުގައި އޮތުން ނެތުމަށްވުރެ ގާތްކަމަށް ދައްކުވައިދޭ އެކަމަށްވުރެ ގިނަ ކަންތައްތައް ހިމެނޭ، އަދި އެ ކަންކަމަށް ބާރުދޭ އިތުރު ޤަރީނާ ހިމެނޭ ރިޕޯޓަކަށް ވާންވާނެއެވެ.
7. ބަންދު އަމުރު ވެބްސައިޓުގައި ޢާންމުނުކުރުމަކީ އަމުރު ނެރުމަށްފަހު އަންނަ އިޖުރާއީ ގޯހެއްކަމުން އެކަމުގެ ސަބަބުން އަމުރު ބާޠިލެއް ނުވާނެއެވެ. ނަމަވެސް ހާމަކަމާއެކު އިންޞާފު ޤާއިމުކުރުމަށް ލާޒިމްކޮށްފައިވާ މިފަދަ އިޖުރާއަތުތަކަށް ކޯޓުތަކުން ސަމާލުކަންދޭންވާނެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ (PDF ގައި "13")
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) (PDF ގައި "13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)")
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2015 (ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ "36" ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)، (ރ)، (ބ)، (ލ) އަދި (ފ) (ލިޔެވިފައިވާ ގޮތަށް)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2015 (ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ "33" ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓުގެ ޝަރުޠު) (ލިޔެވިފައިވާ ގޮތަށް)
• ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނަށް ގެނެވުނު 2 ވަނަ އިޞްލާޙު
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 62 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ "32" ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)، "33" ވަނަ މާއްދާ، "38" ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ލިޔެވިފައިވާ ގޮތަށް)
• 2022/HC-B12/67
• 2022/HC-B12/64
• [2021] SC 67
• 2020/SC-A/108,109,110
• [2021] SC 43
• 2020/SC-A/100