އޮޒިލަސް މެރިން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އިބްރާހީމް ރަޝީދު

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 342/Cv-C/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

އިންޖީނު މަރާމާތުކުރުމުގެ ވޮރެންޓީ އެއްބަސްވުމުގައިވާ ގޮތަށް ދުވާލަކަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ފައިސާ ދިނުމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ކުރި ޙުކުމަކީ ވޮރެންޓީ ސެޓިފިކެޓުގެ ޙުދޫދު، ޝަފަހީ ހެކިން ނުގެނައުން، އަދި މަރާމާތު ނިމުނު ތާރީޚާމެދު އުފެދުނު ޚިލާފުގެ ސަބަބުން ބާޠިލުކުރަންޖެހޭ ޙުކުމެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކޮންޓްރެކްޓެއްގައި ބައިވެރިވާންވާނީ އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި ރުހި ޤަބޫލުވެގެން؛ ލިޔުމުން ވެވިފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްގައި ފުރިހަމަވާންޖެހޭ ރުކުންތައް ފުރިހަމަވާނަމަ، އެ އެއްބަސްވުމާގުޅޭ މައްސަލައެއް ބަލާ ފަނޑިޔާރު ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭނީ އެ އެއްބަސްވުމަށާއި ގުޅޭ ޤާނޫނުތަކަށާއި ގަވާއިދުތަކަށެވެ. (ޕެރ. 6)
2. އެއްބަސްވުމެއް މާނަކުރާނީ ބަސްތަކުގެ އާންމު މާނައިން، ކަންހިނގާދިޔަ ގޮތާއި ވަށައިގެންވާ ކަންކަން އެނގޭ އާދައިގެ ސަބަބުވެރި އިންސާނަކަށް ދޭހަވާ މާނައިގެ މިންގަނޑުން؛ މާނަ ފުށުއަރާނަމަ ވިޔަފާރި މުޢާމަލާތެއްގައި ވިޔަފާރިއަށް ފަހި (business common sense) މާނައިން؛ މާއްދާތައް އެކުއެކީގައި ކިޔައިގެން؛ އަދި އާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން ސޮއިކުރުމުގެ ކުރިން ދެކެވުނު ވާހަކަތަކާއި މުޢާމަލާތްތައް މާނަކުރުމަށް ބޭނުން ނުކުރެވޭނެއެވެ (ޕްރިމިއަރ ޕްރޮޕަޓީ މެނޭޖަރ ވ. މުޙައްމަދު އިބްރާހީމްމަނިކު). (ޕެރ. 6)
3. ދެފަރާތުގެ މެދުގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމަކީ އެއްބަސްވުމުގެ ބައިވެރިންގެ މައްޗަށް ލާޒިމު ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 9)
4. މަދަނީ ޚުޞޫމާތުގައި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ (onus probandi) އޮންނަނީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ މައްޗަށާއި، އެއް ޚަޞްމަކު އަނެއް ޚަޞްމާ ކުރިމަތިކުރުވާ ދިފާޢު ސާބިތުކުރުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އޮންނަނީ އެ ދިފާޢު ކުރާ ފަރާތުގެ މައްޗަށެވެ؛ އެހެންކަމުން ވޮރެންޓީ ސެޓިފިކެޓުގެ ޝަރުޠުތަކަށް ބިނާކޮށް ދިފާޢުކުރާ ފަރާތުން އެ ސެޓިފިކެޓް އަނެއް ފަރާތާ ޙަވާލުކުރިކަން ސާބިތުކުރަންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 11-12)
5. ވޮރެންޓީ ސެޓިފިކެޓް އަނެއް ފަރާތާ ޙަވާލުކުރިކަން ސާބިތުނުކުރެވޭހާ ހިނދަކު، އެ ސެޓިފިކެޓުގައިވާ ކަންކަމަށް ބިނާކޮށް ދައްކާ ވާހަކަތަކަށް ޝަރީޢަތުން ބުރަދަނެއް ނުދެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 14)
6. ހެކި ހުށަހެޅުމަކީ ޚަޞްމުންނަށް އޮތް މުޠުލަޤު ޙައްޤެއް ނޫން؛ ހެކިން ޙާޟިރުނުކުރަން ނިންމުމަކީ އެކަމަށް އެދުނު ޚަޞްމުގެ ޙައްޤު ގެއްލުނީ ކަމަށް ބަލަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫން؛ ބަލަންޖެހޭނީ ހެކިން ޙާޟިރު ނުކުރަން ނިންމި ސަބަބަކީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްތޯއެވެ؛ އަނެއް ފަރާތަށް ފެނި ލިބިފައިވާކަން ސާބިތުނުވާ ލިޔުމެއްގައިވާ ކަންކަމާ ބެހޭގޮތުން ހެކިބަސް ނަގަންޖެހޭކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 16، 18)
7. ޚަޞްމެއްގެ އިޢުތިރާފުން ސާބިތުވާ ތާރީޚެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ދަށުކޯޓުން ބަދަލު ހިސާބުކޮށްފައިވާނަމަ، އެ ތާރީޚާމެދު ޚިލާފު އުފެދިފައިވާކަމަށް ބުނެ އެ ނިންމުން ގޯސްކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 21)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/SC-A/53 (ޕްރިމިއަރ ޕްރޮޕަޓީ މެނޭޖަރ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މުޙައްމަދު އިބްރާހީމްމަނިކު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/SC-A/02 (ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2017/SC-A/26 (ހެކިން ޙާޟިރުކުރުން)