ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޙަސަން މުނާޒް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ އަމުރު ބާޠިލު

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކޯޓު އަމުރު

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-J/MA/2023/162

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތެއް ބަލިޙާލަތާ ގުޅިގެން ޝަރުޠުތަކާއެކު ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނެރުނު އަމުރުގައި އެ ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބު ފުދޭ މިންވަރަށް ބަޔާންކޮށްފައިވޭތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: މަސްތުވާތަކެތީގެ ވިޔަފާރިއާ ގުޅޭ ތުހުމަތެއްގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން އަމުރުކުރިއެވެ. ފަހުން ނަފްސާނީ ބަލިޙާލަތު ފާހަގަކޮށް ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމަށް އެދުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން، ބަލިޙާލަތާއި ތަޙްޤީޤަށް ބަންދުގައި ހޭދަކުރި މުއްދަތާއި ހައިކޯޓުގެ 2021/HC-A/025 އަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ޝަރުޠުތަކާއެކު ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަށް އަމުރުކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ބުނީ ބަންދުކުރި ސަބަބު ބަދަލުވިގޮތެއް އަމުރުގައި ނެތްކަމަށާއި، ބަންދުގައި ފަރުވާ ލިބެމުންދާތީ ބަލިޙާލަތުގެ ސަބަބުން ދޫކޮށްލުމުގެ ޟަރޫރަތެއް ނެތްކަމަށެވެ. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުން ބުނީ ސިއްޙީ ލިޔެކިޔުންތަކުން އެ ފަރާތް ޖަލުގައި ބެހެއްޓޭފަދަ މީހެއް ނޫންކަން އެނގޭކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ދަށު ކޯޓުގެ އަމުރުގައި ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބެއް، ގޮތެއް ނުވަތަ ހަމައެއް، އަދި ޙަވާލާދިން ހައިކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާއަށް ރިޢާޔަތްކުރި ގޮތެއް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާތީ، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނިންމުންތަކުގެ އަލީގައި އަމުރު ބާޠިލުކުރިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ބަންދާ ގުޅޭ ކޯޓު އަމުރެއްގެ އިސްތިއުނާފުގައި ހައިކޯޓުން ބަލަންޖެހޭނީ ދަށު ކޯޓުގެ އަމުރު އެކަށީގެންވާ އަސާސެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްތޯއެވެ؛ އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާއަކީ ދަށު މަރުޙަލާގެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކުރާ މަރުޙަލާއެއް ކަމުން އަދި އަލުން މައްސަލަ ބަލާ މަރުޙަލާއެއް ނޫންކަމުން، އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އަސާސަށް ބަލައިގެން މެނުވީ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކަށް ގޮތެއް ނުކަނޑައެޅޭނެއެވެ.
2. ފަނޑިޔާރު ވަކި ޤާނޫނީ ނައްޞަކަށް ނުވަތަ މަތީ ކޯޓެއްގެ ވަކި ނިންމުމަކަށް ރިޢާޔަތްކުރިކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނުމުން ސަބަބު ބަޔާންކުރުން ނުފުދޭނެއެވެ؛ އެ ރިޢާޔަތްކުރި ގޮތާއި ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ހަމަ ބަޔާންކުރަންޖެހޭނެއެވެ.
3. ބަންދާ ގުޅޭ ކޯޓު އަމުރުތަކުގައި ނިންމުން ބިނާކުރި ސަބަބު ބަޔާންކުރަންޖެހެނީ، ޚަޞްމުންނަށް ސަބަބު އެނގުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާތީއާއި، ޤާނޫނުގައިވާ ކަންކަން ފުރިހަމަވިކަން އަމުރު ނެރުމުގެ ކުރިން ކަށަވަރުކުރެވޭނެތީއާއި، އިސްތިއުނާފުކުރެވޭއިރު ދަށު ކޯޓުން ނިންމި ސަބަބު ފެންނަން އޮންނަންޖެހޭތީއެވެ.
4. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް އާއި އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން ޤަޟިއްޔާތަކުގެ މަތިން، ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބުތައް ލިޔެ ބަޔާންކުރުމަކީ އިންސާފުވެރި ޝަރީޢަތުގެ ޙައްޤުގެ މައިގަނޑު ޢުންޞުރެކެވެ؛ ސަބަބު ބަޔާންނުކުރެވޭނަމަ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤަށް އުނިކަން ލިބޭނެއެވެ.
5. ސަބަބެއް ނުވަތަ ހަމައެއް ބަޔާންނުކޮށް ނެރެފައިވާ ބަންދާ ގުޅޭ ކޯޓު އަމުރު ބާޠިލުކުރަންޖެހެއެވެ؛ ޤާނޫނުއަސާސީއަށް، ވަކި ޤާނޫނަކަށް ނުވަތަ މަތީ ކޯޓެއްގެ ނިންމުމަކަށް ރިޢާޔަތްކުރާކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނެލުމުން އެ ވާޖިބު ފުއްދައިނުލެވޭނެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނުއަސާސީ - ބަންދުކުރުމާ ގުޅޭ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '13 ވަނަ މާއްދާ')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) - ލިޔުމުގައި '53 ވަނަ މާއްދާ' އަދި '62 ވަނަ މާއްދާ (ށ)'
• ޤަވާޢިދު ނަންބަރު 2021-SC-REG-01 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) - ލިޔުމުގައި '33 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)'
• ޤާނޫނުއަސާސީ - އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤު (56 ވަނަ މާއްދާ، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނިންމުމުގެ ޢިބާރާތުން)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• [2021] SC 30 (އަޙުމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/HC-A/025 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު ވިސާމް)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/HC-B12/94 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ފަޟްލޫން މުޙައްމަދު)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/HC-B12/17
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-A/02