މުޙައްމަދު ޙުސައިން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލު، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ބަންދު އަމުރު ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކޯޓު އަމުރު

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-J/MA/2022/1183

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 8 އަދި 9 ވަނަ މާއްދާގެ ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރި މީހެއްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމަންވީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުންތޯ ނުވަތަ ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުންތޯ؛ ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރިތޯ؛ އަދި 16(ހ) ގެ ދަށުން 60 ދުވަހުގެ ވަކި މުއްދަތެއް ކަނޑައެޅުން ޞައްޙަތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޔޯގާ ދުވަހުގެ ޙަރަކާތަކަށް ގަދަކަމުން ވަދެ މާރާމާރީ ހިންގައި ހަމަނުޖެހުން ހިންގިކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރި މީހާ، ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރު ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 16(ހ) ގެ ދަށުން 60 ދުވަހަށް ބަންދުކުރުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން އަމުރުކުރި.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 59، 60 އަދި ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގެ 12 އަދި 16(ހ) އަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާ އޮތްކަމަށް ބަލައި 60 ދުވަހަށް ކަސްޓޯޑިއަލް ޖަލެއްގައި ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކުރި.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ އަމުރަކީ 16(ހ) އާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 އާއި މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކާ ޚިލާފު ކަމަށާއި، 8 އަދި 9 ވަނަ މާއްދާގެ ތުހުމަތު ކުރެވޭ ޙާލަތެއް ނެތް ކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ ބަންދުކުރަން ނިންމީ ރަނގަޅަށް ކަމަށާއި، ނަމަވެސް 16(ހ) ގައި ވަކި މުއްދަތެއް ނެތުމުން 60 ދުވަސް ކަނޑައެޅުން ރަނގަޅެއް ނޫން ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: 16(ހ) އަކީ ޚާއްޞަ މާއްދާއަކަށްވެ، ހެކިތަކުން ހަތިޔާރު ބޭނުންކުރެވުނު ހަމަނުޖެހުމެއްގައި ބައިވެރިވިކަމުގެ ތުހުމަތު ކުރެވޭތީ ބަންދަށް އަމުރުކުރުން ރަނގަޅު؛ މުއްދަތު އިތުރުކުރުމަކީ އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުގެ އެދުމެއް ނޫންކަމުން އަމުރަށް ބަދަލެއް ނުގެނައި.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަކީ އެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާއިން 9 ވަނަ މާއްދާއާ ހަމައަށް ހުރި ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހުންގެ ބަންދާމެދު ތަޠުބީޤުކުރާ ޚާއްޞަ މާއްދާއެއް ކަމުން، އެފަދަ މީހެއްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންވާނީ އެ މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން ކަމަށާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުގައިވާނަމަ ތަޙްޤީޤާއި ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާ ނިމެންދެން ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ކޯޓުން އަމުރުކުރަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 7، 11، 13)
2. ޖިނާއީ ކުށް ކަނޑައެޅުމުގެ ޚާއްޞަ ޤާނޫނެއްގައި ވަކި ކަމެއް ކުރުމުގެ ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކެއް ކަނޑައަޅާފައިވާނަމަ، އެ މިންވަރަކަށް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ އާންމު އިޖުރާއަތުން އިސްތިސްނާވާނެ ކަމަށާއި، އެފަދަ ކުށެއްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައަޅާއިރު ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް ރުޖޫޢަ ނުވެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 13، 15)
3. ހަތިޔާރު ބޭނުންކޮށްގެން މާރާމާރީ ހިންގުމުގައި އެހީތެރިވުމާއި ބައިވެރިވުމުގެ ކުށުގެ ތުހުމަތު ކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރިތޯ ބަލާއިރު، ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާގެ އަތުން ހަތިޔާރެއް ބޭނުންކުރިކަން ސާބިތުވުން ލާޒިމެއް ނޫން ކަމަށާއި، އޭނާ ބައިވެރިވި ހަމަނުޖެހުމުގައި ޤާނޫނުގެ 29 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ މާނައިގެ ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރު ބޭނުންކުރިކަމުގެ ހެކި ހުރުމަކީ ތުހުމަތު ކުރެވޭ މިންވަރަށް ފުދޭ ހެކިއެކެވެ. (ޕެރ. 9–11)
4. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އާމެދު ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު ނިޝާމް [2021] SC 54 ގައި މަޤްޞަދަށް ބަލައިގެން ދިން މާނަ ހަމައެގޮތަށް 16(ހ) އަށް ތަޠުބީޤު ނުކުރެވޭނެ ކަމަށާއި، 16(ހ) ގެ ލަފުޒުތަކަކީ އޮޅުން ނާރާ ސާފު ލަފުޒުތަކެއް ކަމަށް އިސްފަނޑިޔާރު ހާތިފް ޙިލްމީ ދެކިވަޑައިގެންނެވިއެވެ. (ޕެރ. 13)
5. ގިނަ ފަނޑިޔާރުންގެ ރައުޔުގައި (ފަނޑިޔާރު ޙުޒައިފާ މުޙައްމަދު، ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން ޝަހީދުގެ ތާއީދާއެކު)، އަޙްމަދު ނިޝާމް ޤަޟިއްޔާގެ ވިސްނުން ތަޠުބީޤުކޮށް، 16(ހ) ގެ ދަށުން ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައަޅާއިރު މައްސަލައިގެ ވަށައިގެންވާ ހުރިހާ ކަމަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ހެކީގެ ނިސްބަތާއި ޙާލަތްތައް ފުރިހަމަވާނަމަ، އެ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުއްދަތު ނޫން މުއްދަތަކަށް ފަނޑިޔާރަށް ރުޖޫޢަވެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 16، 17)
6. އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން އެދިފައިނުވާ ގޮތަކަށް (ބަންދުގެ މުއްދަތު އިތުރުކުރުމަށް) އިސްތިއުނާފީ މައްސަލައެއްގައި އަމުރަށް ބަދަލެއް ނުގެނެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 13)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 (ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 8 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)، 9 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)، 12 ވަނަ މާއްދާ، 16 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)، 29 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 59 ވަނަ މާއްދާ، 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)ގެ (1)، (ށ)، (ބ)، (ކ)، 212 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ (3)، (4)، (6)
• ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކުން ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 30 ވަނަ މާއްދާ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާއިން ނަޤުލުކުރި)
• ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުއްސަލާމް [2021] SC 45
• ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު ނިޝާމް [2021] SC 54
• މަފްތޫޙް ސަޢީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް [2021] SC 67