ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އިލްޔާސް އަޙްމަދު

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުންތައް ބާޠިލު؛ 7 ދުވަހުގެ ތެރޭ ހުށަހަޅައިފިނަމަ ބަންދާމެދު އަލުން ގޮތެއް ނިންމުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް އެންގި

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ބަންދާ މެދު ގޮތެއް ނިންމުން، ޖިނާއީ ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހަކު ޤާނޫނީ ސަބަބެއް އޮވެގެން ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށްފަހު ބަންދުން ދޫކުރުން، ބަދަލުވި ޙާލަތު އިޖުމާލީގޮތެއްގައިނަމަވެސް ބަޔާންކުރުން، ޙާލަތު ބަދަލުވިތޯ ފަނޑިޔާރުން ވަޒަންކުރަންޖެހޭ މިންގަނޑު، ނިއުޅިފައިވާ ހެއްކެއް ނެތުން

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B4/AN/2023/02

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ހައިކޯޓުން ކުރިން އިރުޝާދުދީ އަލުން ބެލުމަށް ފޮނުވުމުން، މަސްތުވާތަކެތީގެ ޓްރެފިކިންގެ ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ ފަރާތްތައް ބަދަލުވި ޙާލަތެއް ބަޔާންނުކޮށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަކީ ޤާނޫނީ ހަމަތަކުގެ ތެރެއިން ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވާ އިޚްތިޔާރުގެ ތެރެއިން ނިންމި ނިންމުމެއްތޯ؛ އަދި ހައިކޯޓުން ސީދާ ބަންދަށް އަމުރުކުރަންވީތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ބިދޭސީއަކު ގެނައި ލަގެޖެއްގައި ކޮކެއިން ފެނުމުން ހިންގި ކޮންޓްރޯލް ޑެލިވަރީ އޮޕަރޭޝަނެއްގައި ލަގެޖް ބަލާ އައި ދެ ދިވެހިން ހައްޔަރުކޮށް، މަސްތުވާތަކެތި ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ދަޢުވާ އުފުލިއެވެ. ކުރިން ދެފަރާތް ޝަރުޠުކޮށް ދޫކޮށްލި އަމުރުތައް 2023/HC-B12/30,31 ގައި ބާޠިލުކޮށް ބަންދާމެދު އަލުން ނިންމުމަށް ފޮނުވުމުން، މޭ 2023 ގައި ދައުލަތުން ހުށަހެޅިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ހުށަހެޅުމުން 5 މަސްފަހުން (ނޮވެންބަރު 2023) ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމީ ދެފަރާތަކީ ވަޒީފާ އަދާކުރާ، އާއިލާ ބަލަހައްޓާ ފަރާތްތަކެއް ކަމަށާއި، ޖަމާޢަތް ހަދައިގެން ކުށްކުރިކަމަށް ބުނާ ބުނުން ބާރުދެރަކަމަށް ބުނެ، ބަންދުކުރަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ބަދަލުވި ޙާލަތެއް ބަޔާންކޮށްފައި ނެތް ކަމަށާއި، މައްސަލަ އޮތީ އިބްތިދާއީ މަރުޙަލާގައި ކަމަށާއި، އާ ހެއްކެއް ނިއުޅިފައި ނުވާކަމަށެވެ. ދައުވާލިބޭ ފަރާތްތަކުން ބުނީ ފަނޑިޔާރަށް ޙާލަތު ބަދަލުވިކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވުނު ސަބަބުތައް ނިންމުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަމަށާއި، ވަޒީފާ އަދާކުރާ، އާއިލާ ބަލަހައްޓާ މީހުން ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ބަންދުކުރުމަށް ކުރިން ރިޢާޔަތްކުރި ކަންކަމަށް (ކުށުގެ ރެކޯޑު، ކުށުގެ ބާވަތާއި ބޮޑުމިން، ޖަމާޢަތް ހަދައިގެންތޯ) ބަދަލު އައިގޮތް ބަޔާންކޮށްފައި ނެތުމާއި، އާ ހެއްކެއް ނިއުޅިފައި ނުވާތީ ޤާނޫނީ ގޮތުން ޙާލަތު ބަދަލުވެފައި ނުވުމާއި، ހެކި ވަޒަންނުކޮށް ހެކި ޟަޢީފުކަމަށް ބުނުމުން ދަށު ކޯޓުގެ އިޚްތިޔާރު ބޭނުންކޮށްފައިވަނީ ޤާނޫނު ދައްކާ މަގުން ނޫން ކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ. ސީދާ ބަންދަށް އަމުރުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ދަށު ކޯޓަށް ފޮނުވިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ފަނޑިޔާރު ޖަވާބު ހޯދަންޖެހޭ ދެ ސުވާލަކީ، ތުހުމަތުކުރެވުނު ކުށް އެ މީހަކު ކުރިކަމަށް ބާރުދޭ ހެކި ހުރިތޯއާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތްތަކުންކުރެ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވެދާނެތޯއެވެ (2020/SC-A/93).
2. ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހަކު ބަންދުގައި ބަހައްޓާނަމަވެސް ދޫކޮށްލާނަމަވެސް، އެކަން ކުރަންވާނީ ޤާނޫނުއަސާސީ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު، ޚާއްޞަ ޤާނޫނުތައް، ގަވާއިދުތަކާއި މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން ކަނޑައަޅާ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތަށެވެ؛ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް އޮވެގެން ބަންދުކޮށްފައިވާ މީހަކު ދޫކޮށްލާނަމަ، ބަންދުކުރި ޙާލަތު ބަދަލުވިގޮތް އިޖުމާލީ ގޮތެއްގައި ނަމަވެސް ދޫކުރާ އަމުރުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
3. ދަށު ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރަށް ޙާލަތު ބަދަލުވެފައިވާކަމަށް ދޭހަވުމަކީ އޭގެ ޒާތުގައި ޤާނޫނީގޮތުން ޙާލަތު ބަދަލުވެފައިވާކަމުގެ ދަލީލެއް ނޫނެވެ؛ ޙާލަތު ބަދަލުވިތޯ ރިޢާޔަތްކުރަންވާނީ ހުށަހެޅޭ ހެކި ޤަރީނާއަށް ބަލައި ޤާނޫނީ ހަމަތައް ތަޠުބީޤުކޮށްގެންނެވެ. މައްސަލަ އިބްތިދާއީ މަރުޙަލާގައި އޮވެ، އާ ހެއްކެއް ނިއުޅިފައި ނުވާއިރު އަދި ދިފާޢުގެ ހެކި ހުށަހަޅާފައި ނުވާއިރު، ހެކި ވަޒަންނުކޮށް ހެކި ޟަޢީފުކަމަށް ބުނެ ދޫކޮށްލުމަކީ ޤާނޫނު ދައްކާ މަގެއް ނޫނެވެ.
4. ދަށު ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވާ އިޚްތިޔާރެއްގެ މައްޗަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަކުން ވަދެވޭނީ، ރަނގަޅު ނޫން އުޞޫލަކަށް ބިނާކޮށް ނުވަތަ ކަމާނުބެހޭ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ނިންމުން، ވާޤިޢާތަކުގެ ޙަޤީޤަތް އޮޅުން، މައިގަނޑު ވާޤިޢާއަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރުން، ނުވަތަ އެކަށީގެންނުވާ ނަތީޖާއެއް ނުވަތަ ބޭއިންސާފެއް މެދުވެރިވުން ފަދަ ޙާލަތެއްގައެވެ (2022/SC-A/51).
5. އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުން ބަންދާމެދު އަލުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ދަށު ކޯޓަށް ފޮނުވާ ޙާލަތުގައި، ދަށު ކޯޓުން އެކަން ކުރަންވާނީ ބޭކާރު ލަސްވުންތަކެއް ނެތި އެކަށީގެންވާ އަވަސް މިނެއްގައެވެ؛ ބޮޑެތި ތުހުމަތުތަކުގެ މައްސަލަތަކުގައި 5 މަސްދުވަސް ލަސްވުން ބަލައިގަނެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. މައްސަލަ ލަސްވުމަކީ ނުވަތަ ކޯޓުގައި ވަސީލަތް ނެތުމަކީ ޤާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތިން ބަންދުގައި ތިބެންޖެހޭ މީހުން ދޫކޮށްލަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫނެވެ (2023/SC-A/44).
6. ޝަރީޢަތް ހިނގަމުންދާ މައްސަލައެއްގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހެއްގެ ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ލިބިދީފައިވަނީ މައުޟޫޢީ މައްސަލަ ބަލާ ކޯޓަށް ކަމަށްވާތީ، ޚާއްޞަ އިސްތިސްނާއީ ޙާލަތެއްގައި މެނުވީ އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަކުން ސީދާ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަކީ ރަނގަޅު ޤާނޫނީ އިޖުރާއަތެއް ނޫނެވެ؛ އޭގެ ބަދަލުގައި ދަށު ކޯޓަށް ފޮނުވަންވާނެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ އަދި 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 59 ވަނަ މާއްދާ އަދި 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަދި (ކ)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 01-REG-SC-2021 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ހައިކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޢާންމު މަޖިލީހުގެ ނަންބަރު FAM/2021/02 (މައްސަލަބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލިސް އެއްގޮތްކުރުމާބެހޭ އުޞޫލު)
• 2018/SC-A/31 (އަޙްމަދު ޝިޔާޛް އަދި އިތުރު ފަރާތްތައް ވ. ފުރަނަ ހޯލްޑިންގްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2022/SC-A/51 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އޚމ)
• 2023/SC-A/44 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަލީ ނިފާޒް އަދި އިތުރު 2 ފަރާތެއް)
• 2022/HC-B12/98,99 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަލީ ޝިމާޒް އަދި އަޙްމަދު ޒާހިދު)
• 2023/HC-B12/30,31 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އިލްޔާސް އަޙްމަދު އާއި ޙުސައިން ޢަބްދުލްޙަކީމް)
• 2022/HC-B12/94 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ފަޟްލޫން މުޙައްމަދު)
• 2022/HC-B12/101
• 2022/HC-B12/75
• 2023/HC-B12/11