ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ޝާބިން ޝުޖާޢު

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ އަމުރު ޤާއިމް (ގިނަ ރައުޔުން)

ދަށު ކޯޓު: ކ. މާފުށި މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 597/MA/2026/23

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ފުލުހުންނާމެދު މާރާމާރީ ހިންގިކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރެވުނު ފަރާތެއް ޝަރުޠުތަކާއެކު ބަންދުން ދޫކުރި މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ އަމުރުގައި ސަބަބު އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް ބަޔާންކޮށްފައިވޭތޯ، އަދި ބަންދާމެދު ނިންމުމުގައި ދަށުކޯޓުގެ އިޚްތިޔާރު ބޭނުންކުރި ގޮތުގެ ތެރެއަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަށް ވަދެވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމާ ނިންމުމުގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/100 (ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން) ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާންކުރާ މިންވަރަށް ތަފްސީލު ބަޔާންކުރުން ލާޒިމެއް ނޫނެވެ؛ ނަމަވެސް ސަބަބު ނޭނގޭހައި ނިންމުން ޚުލާޞާވެގެން ނުވާނެއެވެ. އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތަކީ ރިޢާޔަތްކުރި ޤާނޫނީ އަސާސާއި، މުހިންމު ޙަޤީޤަތްތަކާއި، ހެކި ހުރި ގޮތާއި، ބަންދުގައި ބެހެއްޓޭނެ ހާލަތްތަކާ ގުޅޭ ގޮތާއި ނަތީޖާ ސާފުކޮށް ބަޔާންކުރުމެވެ؛ ޚުލާޞާ ގޮތެއްގައި ސަބަބު ބަޔާންކުރުމަކީ މުޠުލަޤަށް ގޯސް ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 20-21، 2026/HC-B12/18)
2. ބަންދާމެދު ނިންމުމުގައި ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ ހާލަތްތައް ފުރިހަމަވާ ނުވަތަ ނުވާކަމާއި އޭގެ މިންވަރު އިޖުމާލީ ގޮތެއްގައި ބަޔާންކުރުމާއެކު ބަންދުގެ މުއްދަތު ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 18-19، 2020/SC-A/93، 2024/HC-B12/19)
3. ބަންދާމެދު ނިންމުމަކީ ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރުގެ ތެރެއިން ކުރާ ކަމަކަށް ވާތީ، އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަށް އެ އިޚްތިޔާރުގެ ތެރެއަށް ވަދެވޭނީ މަދު ހާލަތްތަކުގައެވެ: (ހ) ގޯސް ޤާނޫނީ މިންގަނޑެއް ބޭނުންކޮށްފައިވާނަމަ، (ށ) ރިޢާޔަތްކުރަން ނުޖެހޭ ކަމަކަށް ބުރަދަން ދީފައިވާނަމަ، (ނ) ޖައުހަރީ ކަމެއް މުޅިން އެއްކިބާކޮށްފައިވާނަމަ، (ރ) މުހިންމު ޙަޤީޤަތެއް ފާޅުކަން ބޮޑު ގޮތެއްގައި ގޯސްކޮށް ވަޒަންކޮށްފައިވާނަމަ، (ބ) ކަނޑައެޅިގެން ނަމުނާސިބު ބޭއިންސާފު ނަތީޖާއެއް ނެރެފައިވާނަމައެވެ. (ޕެރ. 25، 28، 2022/SC-A/51)
4. ބަންދާމެދު ނިންމުމެއް އިސްތިއުނާފުކުރަންވާނީ ޤާނޫނާ ޚިލާފުވުމެއް، ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ނުވަތަ މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް، ނުވަތަ ނިންމުމަށް އަސަރުކުރާ އިޖުރާއީ ގޯހެއް ހިނގާފައިވާކަމަށް ގަބޫލުކުރެވޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބު ހުރިނަމައެވެ؛ އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާއަކީ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް ހޯދޭ ދެވަނަ ފުރުޞަތެއް ނޫނެވެ. ދަށުކޯޓަށް ފެނުނު ގޮތް ދައުލަތަށް ނުފެނުމަކީ އިސްތިއުނާފީ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 26-27)
5. ކުށެއް ސާބިތުވުމުގެ ކުރިން މީހަކު ބަންދުކުރަންޖެހޭނީ އިސްތިސްނާއީ ހާލަތްތަކުގައެވެ؛ މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށްޓަކައި ބަންދުކުރާނަމަ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާއާ އެއްގޮތަށް ކުށުގެ ބާވަތާއި، ކުށުގެ ރެކޯޑާއި، ކުށުގައި ޢަމަލުކުރި ގޮތާއި، އަނިޔާވެރިކަން ހިމެނޭތޯ ފަދަ ކަންކަމަށް ބަލަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 49-50، ފަނޑިޔާރު އިސްމާޢީލް ޝަފީޢުގެ ތާއީދީ ރައުޔު)
6. (ޚިލާފު ރައުޔު - ފަނޑިޔާރު ޙަސަން ޝަފީޢު:) ފަނޑިޔާރު ވަކި ގޮތަކަށް ދެކޭކަމަށް ބަޔާންކުރުމަކުން ސަބަބު ބަޔާންކުރުން ނުފުދޭނެއެވެ؛ ބަންދާމެދު އަމުރުގައި ނިންމުމަށް ވާސިލުވި ސަބަބާއި ހަމަ ބަޔާންނުކޮށްފިނަމަ އެ އަމުރު ދެމެހެއްޓޭނެ ނޫނެވެ. (ޕެރ. 34، 37، 44)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 59 ވަނަ މާއްދާ އަދި 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އާއި (ރ)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021-SC-REG-01 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42، 49 ވަނަ މާއްދާ އަދި 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 56 ވަނަ މާއްދާ (ޚިލާފު ރައުޔުގައި)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/100 (އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2022/SC-A/51 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އޚމ)
• ހައިކޯޓުގެ 2024/HC-B12/19 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު ޔާމީން)
• ހައިކޯޓުގެ 2026/HC-B12/18 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު ޚާބިލް ޚާލިދު)