އިޢުތިޞާމް މުޙައްމަދު ސަޢީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް
ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ އަމުރު ބާޠިލު؛ 2017 ގެ ދަޢުވާ ފޯމުގައިވާ ހެކިތަކަށް ބިނާކޮށް މައްސަލަ ކުރިއަށް ގެންދިޔުމަށް އަންގައިފި
ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކޯޓު އަމުރު، ހެކި ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރު، ދަޢުވާ ފޯމުގައި ހުށަހަޅާ ހެކި ބަޔާންކޮށްފައިނުވުން، ދަޢުވާއިން ދިފާޢުވުމުގެ ޙައްޤު، އިޖުރާއަތަށް ޢަމަލު ނުކުރުމުގެ ނަތިޖާ
ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B9(655-2017)/HRA/2025/03
Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފްކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު
ކުރީގައި ހައިކޯޓުން (2024/HC-B12/36) ބާޠިލުކޮށްފައިވާ 2022 ގެ އިޞްލާޙުކުރި ދަޢުވާ ފޯމާ ގުޅިގެން ހުށަހެޅި ހެކި ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ފޯމަށް ބިނާކޮށް، ސިއްރު ހެކިވެރިއެއްގެ ތަޙްޤީޤީ ބަޔާން ސިއްރުކުރުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނެރުނު އަމުރު ޞައްޙަތޯ، އަދި 2017 ގެ ދަޢުވާ ފޯމުގައި ނުހިމެނޭ އެ ހެއްކަކީ ދަޢުވާއާއެކު ހުށަހަޅާފައިވާ ހެއްކެއް ކަމަށް ބެލެވޭތޯ.
ޚުލާޞާ
ވާޤިޢާ: ޓެރަރިޒަމްގެ ޢަމަލެއް ކުރަން އުޅުމުގެ ދަޢުވާ 2017 ގައި ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި އުފުލި ނަމަވެސް، 2022 ގައި ދައުލަތުން ދަޢުވާ ފޯމު އިޞްލާޙުކޮށް ސިއްރު ހެކި ހިމެނޭ ގޮތަށް ހެކި 15 އިން 30 އަށް އިތުރުކުރިއެވެ. ހައިކޯޓުން 2024/HC-B12/36 ގައި އެ އިޞްލާޙު 91(ށ) އާ ޚިލާފުކަމަށް ކަނޑައަޅައި، 2017 ގެ ފޯމު އަލުން ހުށަހެޅުމުން ދައުލަތުން 2022 ގެ ހެކި ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ފޯމުވެސް ފޮނުވިއެވެ.
ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން 13 އެޕްރީލް 2025 ގައި، ސިއްރު ހެކިވެރިޔާ 1 ގެ ތަޙްޤީޤީ ބަޔާން (ފޯލިއޯ 131) ހެކިވެރިޔާއަށް ނުރައްކާ ކުރިމަތިވެދާނެތީ ސިއްރުކުރުމަށް އަމުރު ނެރުނެވެ.
ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ 2017 ގެ ފޯމުގައި ސިއްރު ހެއްކެއް ނެތް ކަމަށާއި، އަމުރަކީ 36 ނަންބަރު ޤަޟިއްޔާގެ ނަތީޖާއާ ތަޢާރުޟުވާ، 8 އަހަރުވެފައިވާ ޝަރީޢަތުގައި އިންސާފުވެރި ޝަރީޢަތަށް އަސަރުކުރާ އަމުރެއް ކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ ސިއްރު ހެކި 17 އޮގަސްޓް 2017 ގައި ސިޓީއަކުން ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް ފޮނުވާފައިވާ ކަމަށާއި، ކުރިން ހެއްކެއް ނެތްކަމަށް ބުނީ އޮޅުމަކުން ކަމަށެވެ.
ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: އަމުރު ނެރެފައިވަނީ ބާޠިލުކުރެވިފައިވާ 2022 ގެ ދަޢުވާ ފޯމުގެ ފޯލިއޯއަކަށް ޙަވާލާދީ ހުށަހެޅި ފޯމަކަށް ބިނާކޮށް ކަމުން އެއީ 36 ނަންބަރު ޤަޟިއްޔާގެ ނަތީޖާއާ ތަޢާރުޟުވާ ކަމެކެވެ. އަދި ދައުލަތުން ހެއްކެއް ނެތްކަމަށް ބުނެ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް މަޢުލޫމާތު ނުދީ ގެންގުޅުމުން، އެ ހެއްކަކީ މައްސަލައާއެކު ހުށަހަޅާފައިވާ ހެއްކެއް ކަމަށް ނުބެލެވެއެވެ.
ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް
- މަތީ ކޯޓަކުން ބާޠިލުކޮށްފައިވާ ދަޢުވާ ފޯމަކާ ގުޅިގެން، އެ ފޯމުގެ ފޯލިއޯ ނަންބަރަކަށް ޙަވާލާދީ ހުށަހަޅާފައިވާ ހެކި ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ހުށަހެޅުމަކީ ދިރިހުރި ހުށަހެޅުމެއް ނޫނެވެ؛ އެފަދަ ހުށަހެޅުމަކަށް ބިނާކޮށް ނެރޭ ހެކި ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރަކީ މަތީ ކޯޓުގެ ޙުކުމުގެ ނަތީޖާއާ ތަޢާރުޟުވާ، ބާޠިލު އަމުރެކެވެ. (ޕެރ. 24-25، 38-39)
- ދަޢުވާއާއެކު ހެއްކެއް ހުށަހެޅިކަމުގެ މަޢުލޫމާތު ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ނާންގައި، އަދި އެ ހެއްކެއް ނެތްކަމަށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ތަޞައްވަރުވާ ގޮތަށް ދައުލަތުން ކޯޓުތަކުގައި ވަކާލާތުކުރުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 83 ވަނަ މާއްދާއާއި އެ ޤާނޫނުގެ މަޤްޞަދާއި ދަޢުވާއިން ދިފާޢުވުމުގެ ޙައްޤު ބޮލައިލާޖެހުމެކެވެ؛ މިފަދަ ޢަމަލުތަކުގައި ކޯޓުތަކުން މަލަން ނާޅާނެއެވެ. (ޕެރ. 26-30)
- އެހެންކަމުން، ދަޢުވާ ފޯމުގައި ބަޔާންނުކޮށް، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް މަޢުލޫމާތު ނުދީ ސިޓީއަކުން ކޯޓަށް ފޮނުވާފައިވާ ސިއްރު ހެކިވެރިއެއްގެ ބަޔާނަކީ މައްސަލައާއެކު ހުށަހަޅާފައިވާ ހެއްކެއް ކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ؛ މައްސަލަ ކުރިއަށް ގެންދަންވާނީ ދަޢުވާ ފޯމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ހެކިތަކަށް ބިނާކޮށެވެ. (ޕެރ. 31-32)
- ހެކި ހާމަނުކުރުމުގެ އަމުރަކަށް އެދޭއިރު، ރައްކާތެރިކުރަން އެދޭ ހެކި ހުށަހަޅަނީ ކޮން ކަމެއް ސާބިތުކުރުމަށް، ކޮން ދަޢުވާއެއްގެ ދާއިރާގައިކަން ސާފުވާންޖެހެއެވެ (ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާގެ ރައުޔު). (ޕެރ. 36-37)
ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 83 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 91 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 131 ވަނަ މާއްދާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ، 51 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަދި 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/22 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2015/32 (ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 4 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، 5 ވަނަ މާއްދާ އަދި 6 ވަނަ މާއްދާ
- 2024/HC-B12/36 (އިޢުތިޞާމް މުޙައްމަދު ސަޢީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
- 2025/HC-B12/2
- 2022/SC-A/23 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު ޝިފާޢު)
- 2024/SC-A/15 (އައްޔޫބު ޢަލީ ވ. އިބްރާހީމް ވަޙީދު)
- 2020/SC-A/100 (އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން)
- 2023/HC-B12/14,16
- 2022/HC-A/439 (ނިކޮލަސް ބޯމެންޑިލް އަދި އިތުރު ފަރާތެއް ވ. ވަންޑަރލަސްޓް ހޮލިޑޭސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.