އަޙްމަދު މޫސާ ދީދީ ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ހެކި ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރު ބާޠިލު (ސިއްރު ބަޔާން ދޫކުރުމަށް ހައިކޯޓުން އަމުރުނުކުރި)

ދަށު ކޯޓު: ސ. ހިތަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު S2C-B1/2024/02

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމުގެ މަރުޙަލާގައި ނެރުނު ހެކި ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރު ހައިކޯޓަށް އިސްތިއުނާފުކުރެވޭތޯ، އަދި ސަބަބު ބަޔާންނުކޮށް ސިއްރު ހެކިވެރިއެއްގެ ބަޔާން ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ދޫނުކުރުމަށް ނެރުނު އަމުރު ޞައްޙަ އަމުރެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން، އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިނުވާހާ ހިނދަކު ކޯޓަކުން ނެރޭ އަމުރެއް ނުވަތަ ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމުގެ މަރުޙަލާގައި ނިންމާ ނިންމުމެއް ޤާނޫނާ ޚިލާފުކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވިގެން އިސްތިއުނާފު ކުރެވިދާނެއެވެ؛ 131 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ނެރޭ ހެކި ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރަކީ 213 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައިވާ މާނައިގައި "ކޯޓު އަމުރެއް" ގެ ސިފަ ނެތް ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 12، 13)
2. ޙުކުމަށް ނުވަތަ ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބުތައް ބަޔާންކުރުން ފަނޑިޔާރުންގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވަނީ، މައްސަލަ އެކަށީގެންވާ މިންވަރަކަށް ބަލައިފިކަން ކަށަވަރުކުރެވޭނެ ވަސީލަތަކީ އެއީ ކަމުގައިވާތީއާއި، އިސްތިއުނާފެއްގައި ނިންމުމަށް ޠަޢުނުކުރެވޭނެ ވަސީލަތަކީ އެއީ ކަމުގައިވާތީއެވެ. (ޕެރ. 15)
3. ހެކި ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރެއްގައި ތަފްޞީލީ ސަބަބު ބަޔާންނުކުރި ނަމަވެސް، އަމުރު ނެރުނު ޤާނޫނީ ބިނާ އަދި ޤާނޫނުގައިވާ ކޮން ސަބަބެއް މެދުވެރިވެގެން އަމުރު ނެރުނީކަން އެންމެ ކުޑަމިނުން އަމުރުން އެނގެން އޮންނަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 16، 17)
4. ސިއްރު ހެކިވެރިއެއްގެ ބަޔާން ރައްކާތެރިކުރަންޖެހޭ އެއްވެސް ސަބަބެއް ނުވަތަ ފަނޑިޔާރު ވަޒަންކުރި އެއްވެސް ކަމެއް ބަޔާންނުކޮށް ނެރެފައިވާ އަމުރަކީ ޞައްޙަ އަމުރެއްކަން ކަށަވަރުކުރެވޭނެ އަސާސެއް ނެތް، ބާޠިލުކުރަންޖެހޭ އަމުރެކެވެ. (ޕެރ. 18، 19)
5. ހަމައެކަނި ސަބަބު ބަޔާންނުކުރުމުގެ މައްޗަށް އަމުރު ބާޠިލުކުރުމުން، ސިއްރު ހެކިވެރިޔާގެ ބަޔާން ދޫކުރުމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްއަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުން އަމުރުކުރެވިދާނެ ކަމަކަށް ނުދެކެއެވެ؛ ދައުލަތުން އަލުން އެދިއްޖެނަމަ ހެކި ރައްކާތެރިކުރުމާމެދު ދަށުކޯޓުން އަލުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 19)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 131 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 213 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 119 ވަނަ މާއްދާ (ދައުލަތުގެ ބަހުސް)
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)، 42 ވަނަ މާއްދާ، 51 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)، 56 ވަނަ މާއްދާ (އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކުގައި)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/100 (އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން)
• ހައިކޯޓުގެ 2023/HC-B12/14,16 (ސަން ކޮންސްޓްރަކްޝަން އެންޑް އިންޖިނިއަރިންގ އަދި ސަން އިންވެސްޓްމަންޓް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް) (ދެފަރާތުން ހަވާލާދީފައި)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2010/SC-A/02 (އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުޞްޠަފާ) (އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ހަވާލާދީފައި)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2022/SC-A/42,43 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢާއިޝަތު ޢަޒީމާ ޝަކޫރު) (ދައުލަތުން ހަވާލާދީފައި)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2022/SC-A/85 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މިޢުޝާރު ޞާލިޙް) (ދައުލަތުން ހަވާލާދީފައި)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-L/91 (އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން) (ދައުލަތުން ހަވާލާދީފައި)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/15 (އިބްރާހީމް ޢަބްދުއްލަޠީފް ވ. އޯނަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް) (އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ހަވާލާދީފައި)
• ހައިކޯޓުގެ 2022/HC-B12/35 (އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ހަވާލާދީފައި)