ސަން ކޮންސްޓްރަކްޝަން އެންޑް އިންޖިނިއަރިން ޕވޓ ލޓޑ ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ހެކި ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރު، ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B9(411-2020)HRA/2023/01

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

މަނީ ލޯންޑަރިންގ ދަޢުވާއެއްގައި ދަޢުވާލިބޭ ކުންފުނިތަކުން ހުށަހަޅަންޖެހޭ ހެކި ދައުލަތަށް ހާމަކުރުމުން ރައްކާތެރިކުރުމަށް އެދުނު އަމުރު ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނުނެރުމާމެދު ކުރެވުނު އިސްތިއުނާފަކީ އިސްތިއުނާފުގެ އޮޅިގަނޑު ގިރާކުރާ މައްސަލައެއްތޯ؛ އަދި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހެކި ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރަކަށް އެދޭއިރު ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރައާއި މިންގަނޑަކީ ކޮބައިތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ރިޝްވަތުގެ ފައިސާ ފަށަލަކޮށްދީ ލޯންޑަރކުރި ކަމަށް ބުނެ ދެ ކުންފުންޏެއްގެ މައްޗަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި މަނީ ލޯންޑަރިންގ ދަޢުވާ ކުރެވުނުއިރު، ކުންފުނިތަކުން ދިފާޢުގައި ބޭނުންކުރާ ބައެއް ހެކި (ކުންފުނީގެ އެތެރޭގެ ތަޙުޤީޤާ ގުޅޭ ލިޔެކިޔުން) ދައުލަތަށް ހާމަކުރުމުން ރައްކާތެރިކުރުމަށް އަމުރަކަށް އެދުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ބުނީ ހާމަކުރުމުން މުވައްޒަފުންނަށް ބިރުވެރިކަމެއް ނުވަތަ ޖިސްމާނީ ނުވަތަ އިޤްތިޞާދީ ގެއްލުމެއް ކުރިމަތިވާ ގޮތެއް ބުނެދެވިފައި ނުވާތީ، ޤާނޫނުގައިވާ ޙާލަތަކަށް ނުފެތޭ ކަމަށާއި، ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރެއް ނުނެރޭނެ ކަމަށެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ކުންފުނިތަކުން ބުނީ ފަނޑިޔާރު ޤާނޫނުގައިވާ ކަންކަން ވަޒަން ނުކުރާ ކަމަށާއި، މިއީ އިޙްތިމާލެއްގެ މައްޗަށް ލުއި މިންގަނޑަކުން ނިންމަންޖެހޭ ކަމެއް ކަމަށާއި، ދައުލަތަށް ދިން ލިޔުންތައް ކުރިން ލީކުވެފައިވާތީ އިތުބާރު ނުކުރެވޭ ކަމަށެވެ؛ ދައުލަތުން ބުނީ އިސްތިއުނާފުގެ އޮޅިގަނޑު ގިރާނުކުރާ ކަމަށާއި، ޙާލަތު ވުޖޫދުވާކަން ދެއްކުމުގެ ބުރަ އަދާކޮށްފައި ނުވާ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ގިނަ ރައުޔުގައި، އިސްތިއުނާފު ފޯމު އޮޅިގަނޑު ގިރާނުކުރި ނަމަވެސް އަޑުއެހުމުގައި ފަނޑިޔާރުގެ ނިންމުން ނުރަނގަޅު ޤާނޫނީ އުޞޫލަކަށް ބިނާވި ކަމަށް ސުވާލު އުފެއްދުނުތީ ބެލި ކަމަށާއި، ބުރަ އޮތީ އަމުރަށް އެދޭ ފަރާތުގައި ކަމަށާއި، މިންގަނޑު ލުއި ނަމަވެސް ހަމައެކަނި ބުނުމުގެ އިތުރަށް ހެކި ޤަރީނާއެއް ހުށަނާޅާތީ އަދި ދައުލަތަށް އިތުބާރު ނުކުރުމަކީ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނޫންކަމަށް ބުނެ، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނިންމުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ނިންމުމެއް ނޫން ކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރު ބޭނުންކުރި ގޮތަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަކުން ވަނީ މަދު ޙާލަތެއްގައި ކަމުން، އިޚްތިޔާރު ބޭނުންކުރި ގޮތް ނުރަނގަޅުވުމުގެ މައްޗަށް ކުރާ އިސްތިއުނާފެއްގައި، 2022/SC-A/51 ގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ހަތަރު ޙާލަތުގެ ތެރެއިން ކޮން ޙާލަތަކަށް ފެތެނީކަން އިސްތިއުނާފު ފޯމުން އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި އެނގެންވާނެއެވެ؛ އެކަން ސާފުކޮށްދިނުމަކީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެވެ؛ ހައިކޯޓުން މައްސަލަ ރަޖިސްޓްރީ ކުރުމުގެ ކުރިން އިސްތިއުނާފުގެ އޮޅިގަނޑު ގިރާކުރޭތޯ އިދާރީގޮތުން ކަށަވަރުކުރަންވާނެއެވެ.
2. ފަނޑިޔާރު ހެކި ނުބެލި ކަމަށް ބުނާނަމަ ކޮން ޤާނޫނީ ނުކުތާއަކާ ގުޅިގެން ކޮން ހެއްކެއްކަން ބުނެދިނުމަކީ އެހެން ބުނާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެވެ؛ މައްސަލަ ކާމިޔާބު ނުވުމަކީ ހަމައެކަނި އިސްތިއުނާފުގެ ހަރުދަނާ ސަބަބެއް ނޫނެވެ (2019/SC-A/98؛ 2019/SC-A/58).
3. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ޢާއްމު އުޞޫލަކީ ދެފަރާތުންވެސް ހެކި ހާމަކުރުމެވެ؛ ހެކި ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރަކީ ޢާއްމު މަޞްލަޙަތާއި ފަރުދީ މަޞްލަޙަތު އަޅައިކިޔައި، ހާމަކުރުމުން ޖިސްމާނީ ގެއްލުމެއް، ބޮޑު އިޤްތިޞާދީ ގެއްލުމެއް، މަޖުބޫރުކުރުމެއް، ނުވަތަ ހެކި ނައްތާލުމުގެ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވާކަމަށް ބެލެވޭނަމަ ހާމަކުރުން ފަސްކުރުމަށް ނުވަތަ ޝަރުޠުތަކާއެކު ހާމަކުރުމަށް ދީފައިވާ އިސްތިސްނާއެކެވެ.
4. ހެކި ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޙާލަތު ވުޖޫދުވާކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހޭނީ އެ ވާޤިޢާ ހުށަހަޅާ ފަރާތެވެ (2010/SC-A/02)؛ ނަމަވެސް އެއީ ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ މަރުޙަލާގެ އިޖުރާއަތަކަށްވާތީ، ހުށަހެޅިފައިވާ ކަންކަމަށް މަތިމަތިން ބަލައި އެ ޙާލަތު ކުރިމަތިވެދާނެކަމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތްކަމަށް ބެލެވޭނަމަ އަމުރު ނެރެވިދާނެ ލުއި މިންގަނޑެކެވެ؛ މައްސަލައިގެ މައުޟޫޢަށް އަސަރުނުކުރާ ގޮތަށް ނިންމަންވާނެއެވެ (2022/SC-A/75).
5. ހެކިވެރިޔަކަށް ނުރައްކަލެއް ނުވަތަ އިޤްތިޞާދީ ގެއްލުމެއް ލިބިދާނެ ކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނުމުން ނުފުދޭނެއެވެ؛ އެ އިޙްތިމާލު އުފެދޭ މިންވަރަށް (ހެކިވެރިޔާ ޖެހިލުންވާކަން، އިންޒާރުދީފައިވާކަން ނުވަތަ ގެއްލުން ލިބިދާނެކަން ދައްކާ) ހެކި ޤަރީނާ ހެކި ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ފޯމާއެކު ހުށަހަޅަންޖެހޭނެއެވެ؛ ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ ދަށުން ފޯމުގައި ނުހިމަނާ ތަފުޞީލު އަޑުއެހުމުގައި ހުށަހެޅުމަށް ފުރުޞަތު ނުދިނުމުގެ އިޚްތިޔާރު ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
6. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ފަދަ ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތަކަކީ އެހެންގޮތަކަށް ސާބިތުނުވާހައި ހިނދަކު ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރާ ކަމަށް ބެލެވޭ ފަރާތްތަކެވެ؛ ޤާނޫނީ އަސާސެއްނެތި ދައުލަތަށް އިތުބާރުނުކުރުމަކީ ހެކި ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ އެ ސަބަބަށް އަމުރު ނުނެރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ ހަމަހަމަކަމުގެ ޙައްޤާ ނުވަތަ ފަނޑިޔާރު ބުރަނުވުމާ ޚިލާފުވުމެއް ނޫނެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ހެކި ހާމަކުރުމާއި، ހާމަނުކުރެވޭ މަޢުލޫމާތާއި، ހެކި ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރާބެހޭ މާއްދާތައް (ލިޔުމުގައި 321، 322، 323 ވަނަ މާއްދާ)، މަޤްޞަދުތައް ބަޔާންކުރާ މާއްދާ، އަދި ބޮޑެތި ކުށްތަކާބެހޭ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ ހަމަހަމަކަމުގެ މާއްދާ (20 ވަނަ މާއްދާ؛ ލިޔުމުގައި '32') އަދި ފަނޑިޔާރުން ތަޢައްޞުބުން އެއްކިބާވުމާބެހޭ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '313')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ޙާލަތްތަކާބެހޭ މާއްދާތައް
• ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު (01-REG-SC-2021)
• މަނީ ލޯންޑަރިންގ އަދި ޓެރަރިޒަމަށް ފައިނޭންސްކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު (ދަޢުވާ ބިނާކުރި ޤާނޫނު)
• ފަނޑިޔާރުންގެ ޢާންމު މަޖިލީހުގެ FAM/2021/02 އުޞޫލު
• 2018/SC-A/31 (އަޙްމަދު ޝިޔާޛް އަދި އިތުރު ފަރާތްތައް ވ. ފުރަނަ ހޯލްޑިންގްސް)
• 2022/SC-A/51 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އޚމ)
• 2019/SC-A/98 (ފެކްޓް މޯލްޑިވްސް ވ. ދައުލަތް (މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް))
• 2019/SC-A/58 (އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިސްމާޢީލް ޢަބްދުލްޙަމީދު)
• 2010/SC-A/02 (އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުސްތަފާ)
• 2022/SC-A/75 (އިސްމާޢީލް އިފްހާމް މުޙައްމަދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2019/SC-L/87 (ޝަމްސުލްމުނާ ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން)
• 2019/SC-L/91 (އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން)